Original Post

Πλήρες Κείμενο:

5. Το Έγκλημα Καθοσιώσεως: Τοπική Αυτοδιοίκηση

------------------------------------------------------------------------- Ο τρόπος που ο Καποδίστριας χειρίστηκε την τοπική αυτοδιοίκηση είναι ίσως το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα του πώς μετέτρεψε ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα σε τεχνικό/διοικητικό πρόβλημα. Ο Κυβερνήτης εφάρμοσε ένα σύστημα «ελεγχόμενης» αποκέντρωσης, όπου οι εκλογές απογυμνώθηκαν από την κομματική τους ισχύ και υποτάχθηκαν στον πολιτειακό έλεγχο του κράτους.

Συγκεκριμένα βάσει του Διατάγματος του Απριλίου 1828: α) Ο Καποδίστριας χώρισε τη χώρα σε μεγάλα διοικητικά τμήματα (Πελοπόννησος, Νησιά κ.λπ.) και επαρχίες.

Στην κορυφή κάθε τμήματος διόρισε έναν Έκτακτο Επίτροπο (κάτι σαν τον σημερινό Περιφερειάρχη) και σε κάθε επαρχία έναν Έπαρχο.

Οι θέσεις αυτές στελεχώθηκαν αποκλειστικά με διορισμό από τον ίδιο τον Κυβερνήτη.

Είχαν ευθύνη για την ασφάλεια, την καταγραφή των πόρων και την τήρηση των νόμων. β) Οι Δημογέροντες Στην Τουρκοκρατία, οι κοτζαμπάσηδες εκλέγονταν μεταξύ τους, έλεγχαν τους φόρους και είχαν αυτόνομη πολιτική ισχύ. Ο Καποδίστριας άλλαξε τους κανόνες με το να επεκτείνει το δικαίωμα ψήφου σε όλους (τον ανδρικό πληθυσμό άνω των 25 ετών), σπάζοντας το μονοπώλιο των πλουσίων.

Όμως, ο λαός δεν εξέλεγε απευθείας τους Δημογέροντες αλλά μια τριπλάσια λίστα υποψηφίων μέσα από την οποία ο Έπαρχος επέλεγε και διόριζε τον έναν.

Ταυτόχρονα τους αφαίρεσε το δικαίωμα να εισπράττουν φόρους και να κρατούν κατάστιχα.

Δηλαδή ο Καποδίστριας δεν ήθελε τοπικά φέουδα και αυθαιρεσία ούτε τους δημογέροντες ως αυτόνομους κομματάρχες, αλλά οι κατώτερους, πειθαρχημένους υπαλλήλους μιας ενιαίας κρατικής μηχανής.

Περί "Κοινών"

----------------------------------------------------------------------- Η λέξη «Κοινά» (ή το κοινοτικό σύστημα) δεν σήμαινε απλώς τοπική αυτοδιοίκηση· ήταν ένα σύστημα αυτοοργάνωσης με δικούς του άγραφους νόμους, οικονομική αυτάρκεια και συλλογική ευθύνη. Ο Καποδίστριας αφαίρεσε τη δύναμη των προκρίτων να μαζεύουν φόρους όπως έκαναν επί Τουρκοκρατίας.

Δημιούργησε το Κεντρικό Ταμείο και έστειλε κρατικούς, μισθωτούς υπαλλήλους για να μαζεύουν τα έσοδα.

Ακόμα, κάθε Κοινό είχε τα δικά του έθιμα και τους δικούς του τρόπους να λύνει τις διαφορές (π.χ. οι δημογέροντες δίκαζαν κάτω από τον πλάτανο του χωριού). Ο Καποδίστριας και ο Γραμματέας Δικαιοσύνης, Ιωάννης Γεννατάς, επέβαλαν παντού τα κρατικά δικαστήρια και την «Πολιτική Διαδικασία». Οι τοπικοί άρχοντες έχασαν το δικαίωμα να δικάζουν και να επιβάλλουν ποινές στους συγχωριανούς τους.

Το μονοπώλιο της βίας και της δικαιοσύνης πέρασε στο κράτος.

Κοινά όπως η Ύδρα και οι Σπέτσες λειτουργούσαν σχεδόν σαν ανεξάρτητα κρατίδια πριν και κατά την Επανάσταση, έχοντας δικό τους στόλο και δικά τους ταμεία.

Όταν ο Καποδίστριας απαίτησε να ελέγχει τα πλοία τους, να διορίζει τους λιμενάρχες και να πηγαίνουν τα έσοδα των τελωνείων στο εθνικό ταμείο, οι Υδραίοι επαναστάτησαν.

Για αυτούς, η κρατική οργάνωση σήμαινε καταστροφή των ιερών προνομίων των Κοινών τους.

Ωστόσο, ο Καποδίστριας δεν ήταν εχθρός της κοινοτικής ιδέας· ήταν εχθρός της ολιγαρχίας που είχε καπελώσει και εκμεταλλευόταν τα Κοινά.

Το σχέδιό του για τα Κοινά βασιζόταν σε τρεις άξονες: 1. Εκδημοκρατισμός της βάσης (Σπάσιμο του Μονοπωλίου) Όπως προαναφέρθηκε έδωσε καθολικό δικαίωμα ψήφου σε όλους άνω των 25 ετών. 2. Το Κοινό ως Μονάδα Παραγωγής (και όχι ως Φέουδο) Για τον Κυβερνήτη, το Κοινό έπρεπε να είναι το κέντρο της τοπικής οικονομικής ανάπτυξης.

Αντί να αφήνει τους κοτζαμπάσηδες να υπενοικιάζουν τους φόρους και να πνίγουν τον αγρότη, ο Καποδίστριας προσπάθησε να δώσει εθνική γη στους ακτήμονες μέσα από τις κοινότητες.

Ήθελε το Κοινό να διαχειρίζεται τα του οίκου του (την καλλιέργεια, τα σχολεία, την τοπική ευταξία), αλλά με διαφάνεια, χωρίς τις αυθαιρεσίες των «αρχόντων». 3. Η «Θεσμική Γέφυρα» με το Κράτος Ο Καποδίστριας πίστευε ότι ένα κράτος δεν μπορεί να διοικηθεί αν κάθε Κοινό είναι ένα ανεξάρτητο «κρατίδιο» (όπως ήθελαν οι Υδραίοι ή οι Μανιάτες). Δεν ήθελε, λοιπόν, να καταστρέψει τα Κοινά, αλλά να τα συνδέσει θεσμικά με την κεντρική διοίκηση μέσω των Επάρχων. Το Κοινό θα είχε την αυτονομία του, αλλά θα ήταν πειθαρχημένο κάτω από έναν ενιαίο εθνικό νόμο.

Σχετικές ρήσεις του Καποδίστρια

--------------------------------------------------------------------- «Οι προστάται ούτοι των ελευθεριών μας ζητούσιν ελευθερίαν αναρχικήν*, διά να θεωρώσι τας επαρχίας ως φέουδα, να εισπράττωσι τους φόρους προς ίδιον όφελος, και να μη δίδωσιν εις την κυβέρνησιν λόγον περί της διοικήσεώς των διότι ηθέλησαν να αναδείξωσιν εαυτούς εις τας επαρχίας των ως τόσους ηγεμονίσκους, και να μεταχειρίζωνται τους νόμους της πολιτείας ως όργανα της ιδιοτελείας των».(Από επιστολή του Καποδίστρια προς τον Γάλλο διπλωμάτη Eynard) «Όσον ο λαός ούτος ευρίσκεται εις την παρούσαν αυτού άθλιαν κατάστασιν, η αυτοδιοίκησις είναι χίμαιρα.

Δεν δύναται να υπάρξει ελευθέρα κοινότητα, όταν οι πολίται είναι δουλοπάροικοι των τοπικών αρχόντων». (Από το προσωπικό του αρχείο, κατά τη διάρκεια των περιοδειών του) «Τα προνόμια της Ύδρας είναι ιερά και απαραβίαστα.

Η προσπάθεια της Κυβερνήσεως να υποτάξει τα πλοία μας και τα τελωνεία μας εις έναν ξένον, κεντρικόν έλεγχον, δεν είναι οργάνωσις, αλλά τυραννία χειροτέρα της οθωμανικής». (Από την προκήρυξη της Διοικητικής Επιτροπής της Ύδρας κατά της Κυβέρνησης, 1831) Συμπερασματικά

----------------------------------------------------------------------- Ο Καποδίστριας δεν κατήργησε τα Κοινά επειδή ήταν εναντίον της τοπικής συμμετοχής· προσπάθησε να αφαιρέσει από τα Κοινά τη λειτουργία τους ως αυτόνομων κέντρων πολιτικής ισχύος και να τα μετατρέψει σε λειτουργικές μονάδες ενός ενιαίου κράτους.

Ήθελε «Τεχνικά Κοινά»: οργανωμένες, συμμετοχικές τοπικές κοινότητες που παράγουν και ευημερούν, ενταγμένες όμως σε ένα ισχυρό, ευνομούμενο κράτος.

Οι κοτζαμπάσηδες, βλέποντας ότι χάνουν τον ρόλο του «μεσάζοντα» ανάμεσα στον λαό και την εξουσία, εξέλαβαν αυτή την απελευθέρωση του Κοινού ως «τυραννία». Η σύγκρουση δηλαδή δεν ήταν μεταξύ "δημοκρατίας και αυταρχισμού", αλλά μεταξύ δύο διαφορετικών μοντέλων πολιτειακής οργάνωσης: το κοινοτικό τοπικό και το συγκεντρωτικό εθνικό κράτος. * Εδώ ο Καποδίστριας κάνει την σημαντική διάκριση στην έννοια της ελευθερίας μεταξύ ελευθεριότητας και ουσιαστικής ελευθερίας.

Η διάκριση αυτή προσεγγίζει μεταγενέστερες αντιλήψεις του κράτους δικαίου (Rechtsstaat), κατά τις οποίες η ελευθερία νοείται ως άσκηση δικαιωμάτων εντός ενός κοινού νομικού πλαισίου και όχι ως απουσία κάθε περιορισμού.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους