Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ «ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΞΙΩΝ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΤΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΗΣ ΣΕ "ΨΗΦΙΑΚΗ ΦΑΒΕΛΛΑ" Πριν από δύο και πλέον χρόνια, η «Κοινωνία Αξιών», με προληπτική αντίληψη και γνώση της δυναμικής των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, είχε καταθέσει ολοκληρωμένη πρόταση για την ελεγχόμενη, θεσμικά οργανωμένη και παραγωγική ενσωμάτωση της ΤΝ στο Δημόσιο, στους κρατικούς φορείς και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η πρότασή μας δεν αντιμετώπιζε την ΤΝ ως απλό τεχνολογικό εργαλείο, ούτε ως ακόμη μία εφαρμογή ψηφιακής διακυβέρνησης.

Την αντιμετώπιζε ως παράγοντα συνολικού μετασχηματισμού της διοίκησης, του ελέγχου, της συνέπειας, της διαφάνειας, της προσβασιμότητας, της λογοδοσίας, της διαλειτουργικότητας, της ποιότητας των δημόσιων υπηρεσιών και της ίδιας της σχέσης κράτους-πολίτη.

Οι σημερινές κυβερνητικές ενέργειες κινούνται πλέον, σε αρκετά μεγάλο βαθμό, προς την κατεύθυνση που είχαμε εγκαίρως προτείνει.

Όχι όμως με την ίδια θεσμική ένταση, ούτε με την ίδια συστημική πληρότητα.

Η κυβέρνηση φαίνεται να αναγνωρίζει τη σημασία της ΤΝ, αλλά εξακολουθεί να την εντάσσει κυρίως σε ένα τεχνοκρατικό και διοικητικά ασφαλές πλαίσιο, ενώ η πρόταση της «Κοινωνίας Αξιών» ήταν εξαρχής βαθύτερη, διότι αφορούσε τον «Συστημικό Μετασχηματισμό» του κράτους. 1. ΠΟΥ ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΝ ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ Η βασική πρόταση της «Κοινωνίας Αξιών» ήταν ότι η ΤΝ δεν μπορεί να μείνει σε μία απλή διεύθυνση ψηφιακού μετασχηματισμού ή σε μία γραμματεία χαμηλής ισχύος στον διοικητικό μηχανισμό.

Χρειάζεται οριζόντια κυβερνητική δομή, με ισχυρή εξουσιοδότηση, εργαλεία, ικανότητα διαμόρφωσης ενιαίας στρατηγικής και στρατηγικού σχεδιασμού, ικανότητα αποτελεσματικής συμμετοχής στην διαμόρφωση του ρυθμιστικού πλαισίου, υποδομές, κοινωνική ευθύνη και εφαρμογή σε όλο το κράτος.

Σε αυτό υπάρχει εμφανής σύγκλιση αν και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις.

Η κυβέρνηση μετονόμασε το «Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης» σε «Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης» και ανακοίνωσε τη δημιουργία «Ειδικής Γραμματείας ΤΝ και Διακυβέρνησης Δεδομένων». Αναγνωρίζει δηλαδή την ανάγκη εξειδικευμένης, ευέλικτης και αποτελεσματικής δομής, την ανάγκη ισορροπίας μεταξύ καινοτομίας και ρύθμισης, καθώς και την υπεύθυνη αξιοποίηση της ΤΝ από τη Δημόσια Διοίκηση.

Άρα, η κεντρική μας θέση ότι η ΤΝ πρέπει να αποκτήσει πολιτική και διοικητική υπόσταση έχει ουσιαστικά επιβεβαιωθεί.

Η κυβέρνηση, όμως, δεν προχώρησε στη δημιουργία αυτόνομου Υπουργείου ή έστω ισχυρού Υφυπουργείου Εφαρμογής ΤΝ, όπως είχαμε προτείνει.

Επέλεξε μία ενισχυμένη γραμματειακή δομή μέσα στο υπάρχον υπουργείο.

Αυτό είναι θετικό βήμα, αλλά δεν έχει την ίδια ισχύ, ούτε την ίδια δυνατότητα επιβολής ενιαίας αρχιτεκτονικής σε όλο το κράτος. 2. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ – ΡΥΘΜΙΣΗ – ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΥΠΟΔΟΜΕΣ Στο θέμα της κεντρικής στρατηγικής και του συντονισμού, η Ειδική Γραμματεία αναλαμβάνει να σχεδιάζει, να συντονίζει και να εφαρμόζει πολιτικές για την ΤΝ και τη διακυβέρνηση των δημόσιων δεδομένων. Διαθέτει Διεύθυνση Τεχνητής Νοημοσύνης, Διεύθυνση Διακυβέρνησης Δεδομένων και Τμήμα Προγραμματισμού και Διαχείρισης Έργων.

Αυτό αποτελεί μία συμπυκνωμένη εκδοχή του σχήματος που είχε προτείνει η «Κοινωνία Αξιών» για ενιαία στρατηγική ΤΝ, υποδομές, ψηφιακό μετασχηματισμό και διακυβέρνηση δεδομένων.

Στο ρυθμιστικό πλαίσιο έχουμε επισημάνει ότι η ρύθμιση δεν μπορεί να έρθει εκ των υστέρων, αφού οι παθογένειες, οι αδιαφάνειες και οι στρεβλώσεις θα έχουν ήδη παρεισφρήσει στο σύστημα.

Η κυβέρνηση κινείται (αν και απροετοίμαστα και καθυστερημένα) προς την εφαρμογή του ευρωπαϊκού AI Act, με φόρουμ διαβούλευσης, συμμετοχή δημόσιων φορέων, ανεξάρτητων αρχών, ερευνητικών ιδρυμάτων, κοινωνίας πολιτών και ιδιωτικού τομέα, καθώς και με σχεδιασμό ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων ΤΝ στη δημόσια διοίκηση.

Αυτό είναι θετικό, αλλά έρχεται με καθυστέρηση και χωρίς να έχει προηγηθεί πλήρης εθνική αρχιτεκτονική εφαρμογής.

Στο θέμα των υποδομών και των δεδομένων, η νέα πύλη data.gov.gr, με χιλιάδες σύνολα ανοικτών δεδομένων και εκατοντάδες φορείς του Δημοσίου να δημοσιεύουν δεδομένα, κινείται στη σωστή κατεύθυνση.

Είναι απολύτως ορθή η παραδοχή ότι Τεχνητή Νοημοσύνη χωρίς ανοικτά, αξιόπιστα και διαλειτουργικά δεδομένα δεν μπορεί να υπάρξει.

Όμως τα δεδομένα από μόνα τους δεν αρκούν.

Χρειάζεται εθνική αρχιτεκτονική διαλειτουργικότητας, κοινά πρότυπα, χάρτης ωριμότητας των φορέων, ενιαίοι κανόνες ποιότητας δεδομένων και σαφής διάκριση ανάμεσα στα ανοικτά, τα ευαίσθητα, τα διαβαθμισμένα και τα επιχειρησιακά δεδομένα.

Είχαμε προτείνει τη δημιουργία ενός εθνικού κέντρου έρευνας, τεχνολογίας και εφαρμογής της ΤΝ, σε εμβληματική μορφή, όπου θα μπορούσε να γίνεται ο κεντρικός σχεδιασμός της εθνικής αρχιτεκτονικής και των διαλειτουργικών σχέσεων όλων των συναφών τεχνολογικών τομέων. 3. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ - ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε έργα αξιοποίησης της ΤΝ για τη βελτίωση της Δημόσιας Διοίκησης.

Το σχετικό πρόγραμμα αφορά υπηρεσίες ανάλυσης, σχεδιασμού και υλοποίησης εφαρμογών ΤΝ για το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και άλλους δημόσιους φορείς, με στόχο την αυτοματοποίηση και αναβάθμιση διαδικασιών και συναλλαγών.

Αυτό συμπίπτει με την πρόταση της «Κοινωνίας Αξιών» περί οριζόντιας εισαγωγής της ΤΝ στη λειτουργία του κράτους.

Ωστόσο, η σημερινή κυβερνητική προσέγγιση δεν φαίνεται ακόμη να περιλαμβάνει με πληρότητα τις δημόσιες επιχειρήσεις, τους φορείς δημοσίου συμφέροντος, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τις περιφερειακές δομές σε μία ενιαία στρατηγική.

Υπάρχει ο κίνδυνος η ΤΝ να εισαχθεί αποσπασματικά, αλλού ως chatbot, αλλού ως μηχανισμός έρευνας και εξυπηρέτησης, αλλού ως εργαλείο διασταυρώσεων, αλλού ως πλατφόρμα αξιολόγησης, χωρίς κοινή φιλοσοφία και χωρίς ενιαία αρχιτεκτονική.

Εδώ βρίσκεται και ο μεγάλος ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ. να περάσουμε από τη «γραφειοκρατική φαβέλα» στη «ΝΕΑ ΨΗΦΙΑΚΗ ΦΑΒΕΛΑα». Δηλαδή, πολλά ασύνδετα εργαλεία, πολλές βάσεις δεδομένων, πολλές πλατφόρμες, πολλά κριτήρια και πολλές εφαρμογές, αλλά χωρίς ενιαία κρατική λειτουργικότητα. Η ΤΝ τότε δεν θα θεραπεύσει τις παθογένειες του κράτους, απλά θα τις ψηφιοποιήσει. 4. ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΜΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1) Η πρώτη μεγάλη διαφορά είναι η ισχύς της δομής.

Η «Κοινωνία Αξιών» είχε προτείνει ισχυρή πολιτική δομή εφαρμογής της ΤΝ, με οριζόντια αρμοδιότητα, καθώς και Εθνικό Συμβούλιο ΤΝ υπό πολιτική ευθύνη.

Η κυβέρνηση δημιούργησε κάτι πιο περιορισμένο: μία Ειδική Γραμματεία.

Μία γραμματεία μπορεί να συντονίζει, να εισηγείται, να υποστηρίζει και να παρακολουθεί.

Δεν έχει, όμως, την ίδια δυνατότητα να επιβάλλει κοινή αρχιτεκτονική, χρονοδιαγράμματα, πρότυπα, αξιολόγηση έργων και δεσμευτική συμμόρφωση σε όλα τα υπουργεία και τους φορείς. 2) Η δεύτερη διαφορά είναι ότι η κυβέρνηση φαίνεται να δίνει μεγαλύτερο βάρος στο τρίπτυχο, «Υποδομές, Δεδομένα, Συμμόρφωση με το AI Act». Η δική μας πρόταση δίνει μεγαλύτερο βάρος στο τρίπτυχο. « Συστημικός Μετασχηματισμός, Κοινωνικές Επιπτώσεις, Λειτουργική Ενσωμάτωση» σε κάθε δημόσιο, κρατικό και αυτοδιοικητικό υποσύστημα για αύξηση της διαλειτουργικότητα και τελικά παραγωγικότητας.

Η κυβερνητική στρατηγική είναι κυρίως Τεχνοθεσμική.

Η πρόταση της «Κοινωνίας Αξιών» είναι ταυτόχρονα Τεχνοθεσμική, Οργανωσιακή, Διοικητική και κοινωνιοτεχνική. 3) Η τρίτη διαφορά αφορά την αξιολόγηση δημοσίων υπηρεσιών και υπαλλήλων.

Έχουμε προτείνει συστήματα ΤΝ που θα βελτιώνουν τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και την υπευθυνότητα των δημοσίων υπηρεσιών, με συστημική προσέγγιση, ηθικές δικλείδες, ανθρώπινη εποπτεία, πιλοτικές εφαρμογές, κοινές μετρήσεις απόδοσης και μηχανισμό προσφυγών.

Η κυβέρνηση έχει δημιουργήσει πλατφόρμα όπου οι πολίτες αξιολογούν υπηρεσίες της Δημόσιας Διοίκησης.

Αυτό είναι χρήσιμο, αλλά αποτελεί κυρίως ηλεκτρονική αξιολόγηση ικανοποίησης πολιτών.

Δεν είναι ακόμη ολοκληρωμένο σύστημα αξιολόγησης υπηρεσιών, διαδικασιών, ανθρώπινου δυναμικού και πραγματικών αποτελεσμάτων με αξιοποίηση ΤΝ. 4) Η τέταρτη διαφορά είναι το μέγεθος και το βάθος του εγχειρήματος.

Η «Κοινωνία Αξιών» έχει προτείνει ολοκληρωμένη προοδευτική ανάπτυξη σε βάθος 4–5 ετών, με σημαντικούς πόρους, για πλήρες σύστημα αξιολόγησης και λειτουργικού μετασχηματισμού με προσαρμοσμένα multi-agent και adaptive AI συστήματα.

Η σημερινή κυβερνητική προσέγγιση είναι μικρότερης κλίμακας και περισσότερο πιλοτική.

Αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκη λάθος ως αφετηρία, αλλά δεν αρκεί για τον συνολικό μετασχηματισμό του κράτους. 5. ΠΟΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ «ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΞΙΩΝ» ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΕΣ 1) Η πρώτη και σημαντικότερη είναι η χαρτογράφηση του κράτους ως συστήματος υποσυστημάτων πριν από την ανεξέλεγκτη εισαγωγή της ΤΝ. Κάθε υπουργείο, κάθε δημόσιος φορέας, κάθε δήμος, κάθε περιφέρεια, κάθε οργανισμός δημοσίου συμφέροντος έχει διαφορετική ψηφιακή ωριμότητα, διαφορετικά δεδομένα, διαφορετικές διαδικασίες, διαφορετικά νομικά όρια και διαφορετική διοικητική κουλτούρα.

Εάν αυτό δεν χαρτογραφηθεί, η ΤΝ θα εφαρμοστεί άνισα, αποσπασματικά και ενδεχομένως άδικα.

Η χώρα χρειάζεται άμεσα έναν «Εθνικό Χάρτη Ετοιμότητας για την ΤΝ» (AI Readiness Map) για όλα τα υπουργεία, τους φορείς, τους ΟΤΑ και τις δημόσιες επιχειρήσεις.

Πρέπει να ξέρουμε ποιος φορέας έχει δεδομένα, τι ποιότητας είναι αυτά, ποια συστήματα είναι διαλειτουργικά, ποια δεν είναι, ποιο προσωπικό διαθέτει δεξιότητες, ποιες υπηρεσίες είναι ώριμες για πιλοτική εφαρμογή και ποιες χρειάζονται πρώτα οργανωτική ανασυγκρότηση. 2) Η δεύτερη ισχυρή πρόταση είναι η ανάγκη πιλοτικών εφαρμογών με ελεγχόμενη προοδευτικότητα, αυστηρή δεοντολογία και ανθρώπινη εποπτεία.

Η κυβέρνηση μιλά για πιλοτικά έργα και regulatory sandboxes, αλλά η πρόταση της «Κοινωνίας Αξιών» είναι πιο πλήρης, διότι προβλέπει συγκεκριμένη μεθοδολογία.

Επιλεγμένους φορείς, ελεγχόμενο περιβάλλον, συμμετοχή ενδιαφερομένων, αντικειμενικά και υποκειμενικά κριτήρια (παρεισδύοντα είτε συστημικά αναδυόμενα), έλεγχο αλγοριθμικής μεροληψίας, ανθρώπινη εποπτεία και μηχανισμό προσφυγών. 3) Η τρίτη πρόταση είναι η δημιουργία «Εθνικού Συμβουλίου Εφαρμογής και Ανάπτυξης ΤΝ», όχι απλώς ως συμβουλευτικού σώματος επιστημόνων, αλλά ως μόνιμου επιχειρησιακού θεσμού. Το Συμβούλιο αυτό θα πρέπει να συνδέει κυβέρνηση, ανεξάρτητες αρχές, πανεπιστήμια, κοινωνικούς εταίρους, αυτοδιοίκηση, Ένοπλες Δυνάμεις, υγεία, δικαιοσύνη, δημόσιες επιχειρήσεις και παραγωγικούς φορείς. Η ΤΝ δεν είναι υπόθεση μόνο τεχνικών.

Είναι υπόθεση κράτους, κοινωνίας, οικονομίας, δικαιωμάτων και δημοκρατικής λογοδοσίας.

Βέβαια η εταιρεία "PHAROS", που έχει θυγατρική εταιρική δομή με κύριο μέτοχο το Υπερταμείο (70%) και συμμετοχή του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και ΤΝ (30%) , λειτουργεί ως επιχειρησιακός και υπολογιστικός βραχίονας του εθνικού οικοσυστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης και αποτελεί σημαντικό τεχνολογικό και επιχειρησιακό εργαλείο του κυβερνητικού σχεδίου.

Δεν έχει όμως πλήρη θεσμική αρχιτεκτονική διακυβέρνησης, προσφέρει υπολογιστική ισχύ (ΔΑΙΔΑΛΟΣ), εργαλεία και οικοσύστημα συνεργασίας, αλλά δεν αντικαθιστά την ανάγκη για κεντρικό πολιτικό συντονισμό και ενιαία στρατηγική εφαρμογής σε όλο το Δημόσιο. 4) Η τέταρτη πρόταση είναι η σύνδεση της ΤΝ με την εκπαίδευση και την αναβάθμιση του δημόσιου ανθρώπινου δυναμικού.

Τα σημερινά προγράμματα εκπαίδευσης δημοσίων υπαλλήλων είναι θετικά, αλλά περιορισμένα.

Χρειάζεται καθολικό πρόγραμμα AI literacy για το Δημόσιο, εξειδιεκευμένη εκπαίδευση στελεχών ανά τομέα και δημιουργία εσωτερικών ομάδων ΤΝ σε κάθε υπουργείο και σε κάθε μεγάλο δημόσιο οργανισμό. 6. ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΩΡΑ ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΑ ΤΩΝ ΗΔΗ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ Η πρόταση της «Κοινωνίας Αξιών» σήμερα μπορεί να συμπυκνωθεί σε πέντε άμεσες θεσμικές και επιχειρησιακές παρεμβάσεις. 1) Δημιουργία Υφυπουργείου ή Αναπληρωτή Υπουργού ΤΝ και Κρατικού Μετασχηματισμού, με οριζόντια αρμοδιότητα και δυνατότητα συντονισμού όλων των υπουργείων και φορέων. 2) Θεσμοθέτηση Εθνικού Συμβουλίου Εφαρμογής και Ανάπτυξης ΤΝ, με μόνιμο επιχειρησιακό ρόλο, κοινωνική εκπροσώπηση, επιστημονική επάρκεια και δυνατότητα αξιολόγησης της πορείας εφαρμογής. 3) εκπόνηση «Εθνικού Χάρτη AI Readiness και Διαλειτουργικότητας» για όλα τα υπουργεία, τους φορείς του Δημοσίου, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τις δημόσιες επιχειρήσεις. 4) Πιλοτικές εφαρμογές ΤΝ σε επιλεγμένους φορείς (η «Κοινωνία αξιών» έχει προτείνει τις Ένοπλες Δυνάμεις που έχουν άμεσα τις προϋποθέσεις καλής εφαρμογής), προοδευτικά, με πλήρες χρονοδιάγραμμα, με απόλυτο έλεγχο και συνέπεια, ανθρώπινη εποπτεία, σαφή δεοντολογικά όρια, προστασία προσωπικών δεδομένων και μηχανισμό προσφυγών. 5) Καθολικό πρόγραμμα εκπαίδευσης των δημοσίων υπαλλήλων στην ΤΝ και δημιουργία ομάδων εφαρμογής ΤΝ μέσα στα υπουργεία, ώστε το Δημόσιο να μην εξαρτάται αποκλειστικά από εξωτερικούς αναδόχους. ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ Η κυβέρνηση κινείται προς την κατεύθυνση που η «Κοινωνία Αξιών» είχε εγκαίρως προτείνει, σε ότι αφορά την ανάθεση της ευθύνης σε ένα φορέα (έστω και ΓΓ με περιορισμένη ισχύ),, ρυθμιστικό πλαίσιο, δημόσια δεδομένα, υποδομές, πιλοτικά έργα και εκπαίδευση.

Όμως οι επιλογές της παραμένουν αργοπορημένες, αποσπασματικές, περιορισμένες και κυρίως απλά τεχνοκρατικές.

Δεν αρκεί η ΤΝ να ενταχθεί ως ακόμη ένα εργαλείο ψηφιακής διακυβέρνησης.

Χρειάζεται ενιαία εθνική αρχιτεκτονική, πλήρης χαρτογράφηση των κρατικών υποσυστημάτων, διαλειτουργικότητα, ανθρώπινη εποπτεία, ηθικές δικλείδες, δείκτες αποτελεσματικότητας και παραγωγικότητας, με πραγματικό κοινωνικό αποτέλεσμα.

Η πρόταση της «Κοινωνίας Αξιών» παραμένει σήμερα περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.

Όχι αποσπασματική χρήση της ΤΝ. Όχι νέα ψηφιακή φαβέλα.

Αλλά οργανωμένος, διαφανής, αποτελεσματικός και κοινωνικά δίκαιος μετασχηματισμός του κράτους, με αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης προς όφελος του πολίτη, ενίσχυσης της Δημοκρατίας, των θεσμών και της εμπιστοσύνης των πολιτών και της δημόσιας λειτουργίας.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους