Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Στα μνήματα, έτσι λέμε τα κοιμητηρια, τα νεκροταφεία, εδώ στα βόρεια της χώρας, έχω δέος απο μικρή.

Ή έτσι νόμιζα.

Μήπως είχα δεος και σεβασμό μόνο για τα δικά μας μνήματα; Αυτα που έζησα στο χωριό με θαμμένους τους συγχωριανούς μας κι ανάμεσά τους και τους δικούς μας, οικογενεια και φίλους; Γιατι το αναρωτιεμαι αυτό; Διότι όταν ήμουν στο δημοτικό, ακριβώς δίπλα στο σχολείο μας, στην πλατεία του χωριού με τον μεγάλο πλάτανο, ξεκίνησαν έργα για το νεο κτίριο της κοινότητας.

Νομίζω τότε ήταν.

Ή ήταν όταν κτίστηκε το νεο κτίριο του σχολείου μας; Περασαν πολλά χρόνια ίσως το μπερδευω, αλλά νομίζω πως ηταν όταν εσκαβαν για τα θεμέλια της νεας κοινότητας.

Τα μηχανήματα τότε έφεραν στο φως σκελετούς, κρανία, κόκαλα σε κοινή θέα, κι εμείς τα παιδιά πηγαίναμε όλο περιεργεια να δούμε.

Ήταν λοιπόν παλιό νεκροταφείο εκείνος ο τόπος; Ίσως. Χριστιανικό; Μουσουλμανικό; Παλιό, επι Οθωμανικής Αυτοκρατορίας; Ποτε δεν έμαθα.

Ήταν παλιό το χωριό μας, ζούσαν κι άλλοι εκεί πριν έρθουν οι πρόσφυγες πόντιοι πρόγονοί μου και ζούσαν φυσικά και μουσουλμάνοι.

Πολύ μετα το συνειδητοποίησα αυτό, τότε δεν ήξερα τίποτα.

Η θεα όμως των κρανίων, των ανθρωπινων κοκαλων δεν με συνταραξε.

Αυτό το θυμάμαι.

Δεν θυμάμαι να αναρωτηθηκα, παιδί, αν ήταν ασεβεια που ταραξαμε τον αιώνιο ύπνο αυτών των ανθρωπων που ίσως ήταν Βαγγενιώτες, ετσι λεγανε, Βάγγενα, παλια το χωριό μας, πολύ πριν γίνουμε εμείς Βαγγενιώτες.

Και για ό,τι ξεθαψαν τα μηχανηματα αν ήταν οτιδήποτε, οποιωνδήποτε μού έμεινε για τα επομενα χρόνια η αίσθηση κι ο προβληματισμός πως, αν ειχα δεος δεν ήταν ίσως για όλα τα μνηματα.

Τα χρόνια πέρασαν.

Μεγάλωσα, σπούδασα, ήρθα στη Θεσσαλονίκη.

Στα μεσα της δεκαετίας του ογδόντα ήμουν ήδη εδώ, φοιτήτρια στο ΑΠΘ.

Για το Ολοκαύτωμα ήξερα ελάχιστα.

Για τους εβραίους της Θεσσαλονίκης ήξερα ελάχιστα.

Με απόλυτη ειλικρίνεια απο τίποτα έως ελάχιστα.

Δεν μιλούσε γι' αυτα κανείς.

Κάποια στιγμή μόνη μου διαβασα, και νομίζω τυχαία, τώρα αν σου πω με αφορμή τον Γιώργο Ιωάννου; ντροπή που δεν ήξερα, που δεν μιλούσαμε γι' αυτά; πιστεύω ναι, Κάπως έτσι μόνη μου, δεν είναι τιμητικό αυτό ίσα ίσα, έμαθα πως ο χωρος όπου ηταν το πανεπιστήμιο στο οποίο σπούδαζα και περνούσα τη μιση μου μέρα, ήταν το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο με θαμμένους εβραίους Σαλονικιούς για αιώνες.

Το θυμάμαι πως συγκλονίστηκα.

Όταν το συνειδητοποίησα, εκείνο το βράδυ δεν μπόρεσα να κοιμηθώ.

Κάπως θυμηθηκα και την παιδική μου αναμνηση στο χωριό.

Αλλά κυρίως ήμουν συγκλονισμένη για την ιστορία της πόλης που απο τότε μεχρι σημερα είναι πόλη μου και δεν την ήξερα.

Ένιωσα, κι ας ήμουν αγεννητη τότε, αυτό δεν είναι αλλοθι ούτε για τότε ουτε ποτέ, πως η ιστορία αυτή με αφορούσε.

Και με βάρυνε.

Ενα βραδυ ξάγρυπνη, το λιγότερο, το θεμα είναι πως πια δεν μπορουσα να λεω πως δεν ήξερα.

Δεν ήμουν πλεον παιδί που δεν αναρωτηθηκε ποτέ ποιοι ήταν οι σκελετοί πεθαμένων ανθρωπων, κατοίκων του χωριού μου, που βρεθηκαν κοντα στην πλατεία του χωριού, αυτή η μάλλον θολή κι ελπίζω όχι ψευδής μνήμη.

Τα χρόνια πέρασαν, ξανά.

Μεγάλωσα ακόμα περισσότερο.

Ελάχιστα έως καθόλου ήξερα για την Νάκμπα.

Διαβασα, διαβαζω, προσπαθώ να μάθω.

Τι ξέρουν οι ισραηλινοί για την Νάκμπα; Κι αν αναρωτηθείς τι ξερουν κι οι παλαιστίνιοι για το Ολοκαύτωμα, ίσως είναι ώρα να διαβασεις (και γι' αυτό) το Απειρόγωνο του Κόλουμ Μακ Καν, με τους δυο αληθινούς ήρωες του.

Χθες βράδυ εβλεπα ενα βίντεο στο youtube, όπου ο Οµέρ Μπάρτοφ (ιστορικός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Brown - σπουδές για το Ολοκαύτωμα και τη Γενοκτονία) αναφέρεται σε ορισμένα από τα πιο συγκλονιστικά θέματα που αναπτύσσει και στο βιβλίο του "Ισραήλ: Τι πήγε λάθος;" (το βιβλίο για το οποίο μιλησαμε στη σημερινη εκπομπή). Σε ένα σημείο αυτού του βίντεο τον ακούω να μιλά για την επιτόπια ιστορική έρευνά του για είκοσι χρόνια στο χωριό καταγωγής της μητερας του, είναι το χωριό Μπούτσατς στη σημερινη Ουκρανία, όπου εξολοθρευτηκε όλος ο εβραϊκός πληθυσμός.

Τα λόγια του σε πρόχειρη μεταφραση είναι αυτά, λείπουν μόνο μια δυο φρασεις που δεν αλλαζουν το νόημα: "Ήταν μια πόλη όπως εκατοντάδες άλλες πόλεις στην Ανατολική Ευρώπη που είχαν μικτό πληθυσμό.

Σε αυτήν την πόλη, υπήρχαν Εβραίοι, Ουκρανοί και Πολωνοί.

Και αυτό που ανακάλυψα ήταν ότι τρεις ομάδες πληθυσμιακες που είχαν ζήσει δίπλα-δίπλα για 400 χρόνια από τον 16ο αιώνα και όχι απαραίτητα αρμονικά αλλά γνώριζαν μόνο αυτή την πραγματικότητα, με την πάροδο του χρόνου, ειδικά από τα τέλη του 19ου αιώνα και την άνοδο του εθνικισμού, άρχισαν να μισούν η μία την άλλη, άρχισαν να πιστεύουν ότι η περιοχή ανηκε σε μία από αυτές κι όχι σε άλλη.

Και όταν οι Γερμανοί ήρθαν εκεί, χρησιμοποίησαν την πλειοψηφία του ουκρανικού πληθυσμού σε αυτήν την περιοχή για να την κινητοποιήσουν να τους βοηθήσει να σκοτώσουν τον εβραϊκό πληθυσμό.

Και στη συνέχεια Ουκρανοί εθνικιστές με δική τους πρωτοβουλία εξολοθρευσαν επίσης εθνικά όλο τον πολωνικό πληθυσμό από αυτήν την περιοχή.

Αυτή η περιοχή ονομαζόταν Eastern Galicia.

Aνήκε κάποτε στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία.

Τότε ήταν στην Πολωνία και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν και παραμένει στην, ανεξάρτητη τώρα, Ουκρανία.

Η περιοχή έχει πολύ λίγες αναμνήσεις από τον πληθυσμό που ζούσε εκεί πριν από τον πόλεμο, πώς έζησαν και μετά πώς εξοντώθηκαν.

Πέρασα περίπου 20 χρόνια μελετώντας το και καθώς το μελετούσα, με απασχολησε ένα ερώτημα Μπορούσα να δω παιδιά, νέους, να περιφέρονται βόσκοντας κατσίκες, βοοειδή σε σημεία όπου βρίσκονταν τα λείψανα Εβραίων εκεί.

Υπήρχαν εγκαταλελειμμένα νεκροταφεία, υπήρχαν συναγωγές, υπήρχαν απλά άδεια κελύφη παρελθόντος.

Αναρωτηθηκα τι γνώριζαν αυτά τα παιδιά της Ουκρανίας; Τι καταλάβαιναν; Δεν ήξεραν τίποτα.

Κανείς δεν τους μιλουσε για το παρελθόν τους.

Και καθώς το έβλεπα αυτό, άρχισα να σκέφτομαι τα δικά μου παιδικά χρόνια επειδή γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Ισραήλ.

Έζησα εκεί για το πρώτο μισό της ζωής μου.

Και μεγάλωσα τη δεκαετία του 1950, του 1960 στο Τελ Αβίβ.

Γύρω μας εκείνη την εποχή υπήρχαν τα απομεινάρια παλαιστινιακών χωριών.

Κανείς δεν μιλούσε γι' αυτό.

Συνηθίζαμε να παίζουμε κλέφτες κι αστυνόμους σε αυτά τα εγκαταλελειμμένα σπίτια.

Αργότερα καλύφθηκαν.

Νέες γειτονιές χτίστηκαν από πάνω. Το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ χτίστηκε πάνω από αυτό που ήταν κάποτε ένα μεγάλο παλαιστινιακό χωριό.

Και σκέφτηκα, πώς συνέβη αυτό; Πώς δεν το μάθαμε ποτέ; Ή μάλλον ξέραμε κάτι αλλά δεν είχαμε λεξεις, λογια για να μιλήσουμε γι' αυτό.

Και αυτό με έκανε να σκεφτώ την δική μου καταγωγή." Αυτα τα γενναία λόγια του Ομέρ Μπάρτοφ με συγκλόνισαν.

Όπως και το βιβλίο του.

Όπου σε ένα σημείο γραφει αυτα που μπορειτε να διαβασετε σε εικόνα στο πρωτο σχόλιο αυτής της ανάρτησης. "Το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ χτίστηκε πάνω από αυτό που ήταν κάποτε ένα μεγάλο παλαιστινιακό χωριό." Αμέσως σκέφτηκα το δικό μας Πανεπιστήμιο στη Θεσσαλονίκη που χτιστηκε πάνω στο παλιό εβραϊκό νεκροταφείο.

Ξεριζωμένοι ζωντανοί, ξεριζωμένοι νεκροί.

Πάνω τους χτισμένο το μετά.

Δεν κοιμηθηκα χθες το βραδυ.

Όπως τότε, εκείνη την προηγούμενη φορα, που ήμουν φοιτητρια στο ΑΠΘ.

Και δεν με απασχολεί τι θα πουν φίλοι κι εχθροί, πάντα υπαρχουν κι απο τα δυο στη ζωή φανταζομαι, ή αν όχι εχθροι, άνθρωποι που δεν σε συμπαθούν, ειδικα αν δεν συμφωνείς απολύτως μαζί τους και δεν χανουν ευκαιρία να το σκεφτουν ή πουν με καθε ευκαιρία.

Το μόνο που σκεφτομαι είναι ποσο σεβομαι και θαυμαζω ανθρώπους που κοιτούν καταματα την καταγωγή, την ιστορία τους, τον εαυτό τους τον ίδιο.

Ακόμα και κυρίως όταν αυτό είναι επώδυνο.

Όταν αυτό δεν τους κολακεύει ηρωικά ή επαινετικά. Και δεν είναι καθόλου εύκολο. Δεν ξέρω αν αντεχουμε να το κάνουμε εμείς.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους