Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΙΟΥΝΙΟΣ Ο Ιούνιος, είναι ο έκτος μήνας του έτους, κατά το Ιουλιανό και Γρηγοριανό ημερολόγιο (κατά το εκκλησιαστικό ημερολόγιο, που το έτος αρχίζει τον μήνα Σεπτέμβριο, ο Ιούνιος είναι ο δέκατος μήνας). Είναι ο πρώτος μήνας του θέρους, ο μήνας του θερισμού και έχει 30 ημέρες. Στο Ρωμαϊκό, αρχικά δεκάμηνο ημερολόγιο (πριν προστεθούν το 46 π.Χ. οι μήνες Ιανουάριος και Φεβρουάριος), που το έτος ξεκινούσε τον μήνα Μάρτιο, ο Ιούνιος ήταν ο τέταρτος μήνας και μετά την αναμόρφωση του Ρωμαϊκού ημερολογίου, από τον Νουμά Πομπίλιο, πήρε την έκτη θέση.

Κατά την επικρατέστερη άποψη, ο Ιούνιος, το όνομά του το πήρε, από την θεά ΄Ηρα (προστάτιδα του γάμου και της συζυγικής οικίας), στην οποία και ήταν αφιερωμένος ο μήνας, και η οποία στα λατινικά ονομαζόταν Juno.

Κατά μία άλλη εκδοχή, ο Ιούνιος πήρε το όνομά του, από τον ΄Υπατο Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο, που τον 5ο αι. π.Χ., θεμελίωσε την Δημοκρατία στη Ρώμη. ▓ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ- ΓΙΟΡΤΕΣ Στο Αττικό ημερολόγιο, ο Ιούνιος ήταν ο δωδέκατος μήνας του έτους, ονομαζόταν «Σκιροφοριών» και είχε διάρκεια 29 ημερών , αντιστοιχούσε δε, στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του μηνός Θαργηλιώνα και το πρώτο δεκαπενθήμερο του μηνός Σκιροφοριώνα . Ο μήνας «Θαργηλιών», πήρε το όνομά του από την γιορτή προς τιμήν του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος «Θαργήλια». Ο μήνας «Σκιροφοριών», πήρε το όνομά του από τις γιορτές «Σκιροφόρια», που τελούντο προς τιμήν της θεάς Αθηνάς Σκιράδος (στην οποία ήταν αφιερωμένος ο μήνας, ως προστάτιδος των αγρών από τον καυτερό ήλιο ), της Δήμητρας, της Περσεφόνης και του Ποσειδώνα.

Οι κυριότερες γιορτές, κατά τον μήνα «Θαργηλιώνα», ήσαν: τα «Θαργήλια», προς τιμήν του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος, τα «Καλλυντήρια» και τα «Πλυντήρια», προς τιμήν της Αθηνάς, τα «Βενδίδεια», προς τιμήν της Αρτέμιδος, τα «Απολλώνια», τα «Δαφνηφόρια»,τελούμενα κάθε 9 έτη, σε Δελφούς, Τέμπη και Θήβα, προς τιμήν του Απόλλωνος, τα «Δήλια» προς τιμήν του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος, τελούμενα στη Δήλο, κ.α. . Κατά τον μήνα «Σκιροφοριώνα» , τελούντο οι γιορτές: ■ ΣΚΙΡΟΦΟΡΙΑ Η γιορτή ήταν γνωστή και με την ονομασία «Σκίρα», τελείτο στις 12 του μηνός προς τιμήν της Αθηνάς Σκιράδος, της Δήμητρας, της Περσεφόνης και του Ποσειδώνος του Φυταλμίου . Στην γιορτή, εκτός από την θεά Αθηνά, στην οποία ήταν αφιερωμένος ο μήνας, προστέθηκαν και οι λοιπές θεότητες, λόγω του κοινού στόχου, προστασίας των αγρών και της βλάστησης.

Η γιορτή, στο τμήμα της που αφορούσε την θεά Αθηνά, περιελάμβανε πομπική περιφορά του «σκιαδείου» της θεάς (λευκό πανί, σαν τέντα), που συμβόλιζε την εξασφάλιση της ευφορίας της γης και την αποτροπή ζημιών από τον καύσωνα.

Η πομπή, στην οποία προϊστατο το ιερατείο της θεάς, ξεκινούσε από την Ακρόπολη και κατέληγε στο προάστιο των Αθηνών Σκίρο, ευρισκόμενο στην Ιερά Οδό, όπου υπήρχε και το ιερό της Αθηνάς Σκιράδος.

Εκτός από το «σκιάδειο», γινόταν περιφορά και του «κωδείου» του Μειλιχίου Διός, το οποίο ήταν δέρμα κριού, ο οποίος είχε θυσιαστεί στον θεό και που λόγω της θυσίας, είχε αποκτήσει ιερότητα, η οποία θα εξασφάλιζε ευνοϊκές συνθήκες για την πόλη και θα απέτρεπε ζημιές στην παραγωγή των καρπών.

Ταυτόχρονα, τα Σκιροφόρια τελούντο στην Ελευσίνα, προς τιμήν της Δήμητρος και της Περσεφόνης, με συμμετοχή μόνο γυναικών.

Σύμφωνα με το τελετουργικό, άνοιγαν τρύπες στη γη και έριχναν χοιρίδια, ομοιώματα φαλλών και φιδιών και κουκουνάρια, τα οποία, τρείς μήνες αργότερα, τα απέσυραν και τα χρησιμοποιούσαν σε τελετές γονιμότητας (κατά την γιορτή των Θεσμοφορίων,που τελείτο το φθινόπωρο). Επειδή δε, ήταν διαδεδομένη η άποψη ότι, κάθε αποχή από ερωτική πράξη, θα ενίσχυε την γονιμότητα μετά την γιορτή, οι γυναίκες για να αποτρέψουν τους άνδρες να έρθουν σε επαφή μαζί τους, έτρωγαν σκόρδο.

Κατά την διάρκεια της γιορτής των Σκιροφορίων, εθιμικά, τελείτο αγώνας δρόμου νέων, οι οποίοι κρατούσαν κλάδους αμπέλου, το δε έπαθλο για τον νικητή, ήταν ένα ποτό, που παρασκευαζόταν από οίνο, μέλι, τυρί, καλαμπόκι και λάδι. ■ ΔΙΪΠΟΛΕΙΑ, ΒΟΥΦΟΝΙΑ, ΔΙΪΣΩΤΗΡΙΑ Τα Διϊπόλεια και τα Διϊσωτήρια, ήσαν γιορτές των Αθηναίων, που γιορταζόντουσαν στις 14 του μηνός, τα μεν Διϊπόλεια προς τιμήν του Διός Πολιέως (προστάτη της πόλεως των Αθηνών), τα δε Διϊσωτήρια, προς τιμήν του Διός Σωτήρος και της Αθηνάς Σωτείρας.

Η τελετή των Διϊπολείων, γινόταν στο ιερό του Διός Πολιέως στην Ακρόπολη, με αναίμακτη – αρχικά – θυσία, ήτοι προσφορά στον βωμό του Διός καρπών (η προσφορά ονομαζόταν «πέλανος» ή «πόπανος», και αποτελείτο από δημητριακά με μέλι και λάδι ή γλυκό ψωμί, από αλεσμένα δημητριακά). Και αυτό, διότι απαγορευόταν η θυσία ζώων και όποιος επιχειρούσε κάτι τέτοιο, τιμωρείτο.

Την εποχή όμως βασιλείας του Ερεχθέως, σύμφωνα με την παράδοση, κάποιο βόδι, κατά την γιορτή των Διονυσίων, έφαγε τον προπαρασκευασμένο για την γιορτή, πόπανο και ο ιερέας Θαυλών, φόνευσε το βόδι και δραπέτευσε από την πόλη για να μην υποστεί την τιμωρία.

Επειδή δε, δεν τον βρήκαν, συνέλαβαν και καταδίκασαν τον… πέλεκυ, ως υπαίτιο φόνου.

Κατά την γιορτή των Διϊπολίων, και ως μέρος της γιορτής, γινόταν αναπαράσταση του γεγονότος αυτού, τα λεγόμενα «Βουφόνια». ΄Αφηναν πάνω στον βωμό του Διός πελάνους και κοντά στο βωμό, άφηναν ένα βόδι ελεύθερο, χωρίς επιτήρηση, το οποίο θα έτρωγε τους καρπούς και θα οδηγείτο στη συνέχεια σε θυσία.

Μόλις το βόδι έτρωγε τους καρπούς, ο ιερέας του Πολιέως Διός, το σκότωνε με έναν πέλεκυ και εξαφανιζόταν (σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ήσαν δύο αυτοί που μετείχαν στην σφαγή του ζώου.

Ο ένας το χτυπούσε με τον πέλεκυ, τον οποίο στη συνέχεια πετούσε μακρυά και ο άλλος του έκοβε τον λαιμό με ένα ξίφος, φροντίζοντας στη συνέχεια να το εξαφανίσει.

Και οι δύο μετέχοντες της σφαγής, δραπέτευαν). Τότε εμφανίζονταν άλλοι ιερείς, οι οποίοι υποκρίνονταν ότι δεν γνώριζαν τον φονιά και έκαναν «εικονική» δίκη, για να βρουν τον φονιά του ζώου.

Οι κατηγορίες βάρυναν τον πέλεκυ, τον οποίο «συνελάμβαναν» και τον καταδίκαζαν ως ένοχο φόνου και στη συνέχεια, τον πετούσαν στην θάλασσα. ΄Ετσι το μίασμα από τον φόνο, απομακρυνόταν και επερχόταν η κάθαρση.

Την ίδια μέρα, γιορτάζονταν τα Διϊσωτήρια, στο Διισωτήριο Ιερό του Πειραιώς, τα οποία περιελάμβαναν αγώνες νέων.

Η γιορτή τελείωνε με προσφορές των αρχόντων της πόλεως, στους δύο θεούς, για να ευνοήσουν με την προστασία τους, την πόλη. ■ ΑΡΡΗΤΟΦΟΡΙΑ ή ΑΡΡΗΦΟΡΙΑ Γιορτή μυστικιστικού χαρακτήρα, τελούμενη στην Αθήνα, στις 22 του μηνός, προς τιμήν της θεάς Αθηνάς, για την εξασφάλιση ευφορίας στην πόλη.

Κατά την γιορτή, γινόταν αρρητοφορία (μεταφορά μυστικών ιερών αντικειμένων). Κάθε χρόνο, επιλέγονταν οι «αρρηφόροι», που ήσαν τέσσερα (κατ΄άλλους δύο) κορίτσια, ηλικίας 7-11 ετών, που ανήκαν σε ευγενείς οικογένειες, τα οποία από τα τέλη του μηνός Πυανεψιώνος (πρώτο δεκαπενθήμερο Νοεμβρίου), μέχρι την έναρξη της γιορτής των Αρρηφορίων, κατοικούσαν στην Ακρόπολη, δίπλα στο ιερό της Αθηνάς Πολιάδος.

Τα δύο απ΄αυτά, ύφαιναν το πέπλο της θεάς, για την γιορτή των Παναθηναίων.Όλα τα κορίτσια έφεραν λευκό χιτώνα και χρυσά κοσμήματα, τα οποία μετά την γιορτή, καθίσταντο ιερά (τα έξοδα για το πέπλο της θεάς και τα κοσμήματα, βάρυναν τις οικογένειες των αρρηφόρων-κοριτσιών). Κατά την διάρκεια της παραμονής τους στην Ακρόπολη, τα κορίτσια έτρωγαν τον «ανάστατον» (ένα είδος πλακούντος) και έπαιζαν, σε έναν χώρο που είχε οριστεί στην Ακρόπολη και έφερε την ονομασία «σφαιρίστρα των Αρρηφόρων». Την τελευταία μέρα της παραμονής των «αρρηφόρων» στο χώρο της Ακρόπολης, η ιέρεια της Αθηνάς, τους έδινε τα μυστικά αντικείμενα, τυλιγμένα για να μην φαίνονται.

Κατά την ημέρα της γιορτής, τα κορίτσια έφεραν στο κεφάλι κάνιστρα, μέσα στα οποία είχαν τοποθετήσει τα μυστικά αντικείμενα και τα μετέφεραν στον Ιλισσό και τα τοποθετούσαν σε υπόγειο χώρο, κοντά στο Ιερό της «Αφροδίτης εν Κήποις». Ακολουθούσε η παράδοση και η παραλαβή άλλων μυστικών ιερών αντικειμένων, που τα έφερναν στην Ακρόπολη και από την στιγμή αυτή, έληγε και η θητεία τους, για να πάρουν τις θέσεις τους, άλλα κορίτσια.

Το δρώμενο αυτό, που τελείτο μέσα σε κλίμα μυστικότητας, είχε να κάνει με την βλάστηση και την καρποφορία., Για να τηρηθεί η μυστικότητα, η μεταφορά των αντικειμένων γινόταν νύχτα, και για να αποφευχθεί η συνάντηση με άλλους ανθρώπους, τα κορίτσια χρησιμοποιούσαν μια κρυφή σκάλα, ευρισκόμενη κοντά στον οίκο των Αρρηφόρων.

Από πληροφορία που διασώθηκε, τα ιερά αντικείμενα ήσαν απομιμήσεις φιδιών και φαλλών, φτιαγμένων από ζυμάρι, με προσθήκη κλαδιών από κουκουναριά, Για τα υλικά αυτά, πίστευαν ότι μετά από κάποιες τελετές, ήσαν ικανά να εξασφαλίσουν την καλή βλάστηση και ευκαρπία. ▓ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ■ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ (το 2026, εορτάστηκε στις 31 Μαϊου) Μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης, ανήκουσα στις δεσποτικές γιορτές είναι η Πεντηκοστή, η οποία εορτάζεται πάντα ημέρα Κυριακή, 50 ημέρες μετά το Πάσχα, σε ανάμνηση της επιφοίτησης του Αγίου Πνεύματος, στους Αποστόλους.

Η μέρα θεωρείται, γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας.

Το πνεύμα, επικάθισε με την μορφή πύρινων γλωσσών στα κεφάλια των Αποστόλων και τους φώτισε, καθιστώντας τους ικανούς να κηρύττουν τον λόγο του Θεού.

Από το κήρυγμα του Αποστόλου Πέτρου, βαπτίστηκαν Χριστιανοί, 3.000 και έτσι, ιδρύθηκε η πρώτη Εκκλησία στα Ιεροσόλυμα.

Στα πρωτοχριστιανικά χρόνια, κατά την γιορτή της Πεντηκοστής, τελούντο και οι βαπτίσεις των κατηχουμένων.

Σήμερα, μετά την Θεία Λειτουργία της Πεντηκοστής, τελείται ο «Εσπερινός της Γονυκλισίας», με τους πιστούς να προσεύχονται γονατιστοί και να ακούγονται ύμνοι αφιερωμένοι στο τρίτο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το οποίο επισήμως η Εκκλησία, το γιορτάζει την επομένη. ■ ΓΙΟΡΤΗ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ Την επομένη της Πεντηκοστής, ημέρα Δευτέρα, η Εκκλησία τιμά το τρίτο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το ΄Αγιο Πνεύμα. Στο Συναξάριο της ημέρας, αναφέρεται: "Τη αυτή ημέρα, Δευτέρα της Πεντηκοστής, αυτό το Πανάγιον και ζωοποιόν και παντοδύναμον εορτάζομεν Πνεύμα, τον ένα της Τριάδος Θεόν, το ομότιμον, και ομοούσιον, και ομόδοξον τω Πατρί και τω Υιώ". Το ΄Αγιο Πνεύμα, είναι ο «Παράκλητος», ήτοι αυτός που καλείται σε βοήθεια και σπεύδει να την προσφέρει.

Κατά τον Ευαγγελιστή Ιωάννη ο Ιησούς λίγο πριν από την σύλληψή του, ενημέρωσε τους μαθητές του, ότι δεν θα ήταν πλέον σωματικά παρών μαζί τους (θα εμφανιζόταν ενώπιόν τους, μόνο μετά την Ανάστασή του και μέχρι την Ανάληψή του), αλλά δεν θα τους άφηνε μόνους.

Αντιθέτως, θα παρακαλούσε τον Πατέρα του να στείλει έναν άλλο Παράκλητο: «Αν με αγαπάτε, φυλάξετε τις εντολές μου.

Κι΄εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου και θα σας δώσει έναν άλλον Παράκλητο, για να μείνει μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, που ο κόσμος δεν το γνωρίζει, εσείς όμως το γνωρίζετε, επειδή μένει μαζί σας και μέσα σας θα βρίσκεται…» (Ιωάννη, 14:15-18). Ο Χριστός στην φυσική του παρουσία, ήταν ο πρώτος Παράκλητος.

Το ΄Αγιο Πνεύμα, είναι ένας άλλος (ο δεύτερος) Παράκλητος, που μας ενώνει Πνευματικά με τον Χριστό.

Επομένως, το ΄Αγιο Πνεύμα, για τους Χριστιανούς, κάνει ό,τι θα έκανε και ο Χριστός, αν θα ήταν παρών.

Διδάσκει, οδηγεί, νουθετεί, παρηγορεί. Ο Χριστός, δηλαδή, αναληφθείς στους Ουρανούς, φρόντισε να στείλει στους ανθρώπους, άπειρα ουράνια αγαθά, μέσω του Αγίου Πνεύματος, για να τους οδηγήσουν στην σωτηρία τους.

Και κατά τον Απόστολο Παύλο: «Για όλα αυτά τα χαρίσματα, ενεργεί το ένα και μοναδικό Πνεύμα, που τα μοιράζει όπως θέλει στον καθένα χωριστά» (Α΄Κορ. 12,11), τονίζοντας με τον τρόπο αυτό, ότι το ΄Αγιο Πνεύμα είναι αυτεξούσιο «να μοιράζει» και δεν έχει λάβει εντολή γι΄αυτό.

Επομένως, η χάρη και η δύναμη του Αγίου Πνεύματος, είναι αρωγός ψυχής, για την ένωσή της με τον Θεό. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η απεικόνιση του Αγίου Πνεύματος, επιτρέπεται μόνο σε δύο περιπτώσεις: Ως περιστερά στα Θεοφάνεια και ως πύρινη γλώσσα στην Πεντηκοστή. ■ ΓΙΟΡΤΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ Την πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή, τιμάται η μνήμη απάντων των Αγίων (γνωστών ή μη αναφερομένων, με συγκεκριμένη ημέρα μνήμης), από την Ορθόδοξη Εκκλησία (από την Δυτική Εκκλησία, η μνήμη των Αγίων Πάντων, τιμάται την 1η Νοεμβρίου). Η πρώτη γνωστή μαρτυρία, για τέλεση γιορτής «στην μνήμη των Μαρτύρων όλης της Οικουμένης», την 13 Μαίου του 373, στις πόλεις Νίσιβη και ΄Εδεσσα (σημερινή Ούρφα Τουρκίας), , προέρχεται από ομιλία του Αγίου Εφραίμ.

Η γιορτή καθιερώθηκε τον 6ο περίπου αιώνα στην Ανατολική Εκκλησία και υιοθετήθηκε τον 9ο αιώνα και από την Δυτική Εκκλησία, όπου και καθιερώθηκε οριστικά από τον Πάπα Γρηγόριο Δ΄(827-844) Κάθε χρόνο, κατά την ημέρα εορτής των Αγίων Πάντων, γίνεται προσκύνημα στις κατακόμβες της Μήλου, οι οποίες αποτελούν και το αρχαιότερο χριστιανικό μνημείο στην Ελλάδα. ■ ΓΙΟΡΤΗ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΥΛΟΥ Πρόκειται για τους δύο ακρογωνιαίους λίθους, πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε η Εκκλησία του Χριστού.

Συμβολίζουν την ενότητα της πίστης και της Εκκλησίας, ενότητα που επετεύχθη από τις δύο παράλληλες δράσεις των συγκεκριμένων Αποστόλων.

Από το γεγονός ότι ο Πέτρος έστρεψε το ιεραποστολικό του έργο στους Εβραίους και ο Παύλος, στους ειδωλολάτρες, για τον εκχριστιανισμό τους, και εξ αυτού, ονομάστηκε Απόστολος των Εθνών.

Εξ ου και στην εικονογραφία, παρίστανται να κρατούν και οι δύο μαζί, μία Εκκλησία.

Η κοινή γιορτή των δύο κορυφαίων αυτών Αποστόλων, συστάθηκε το 258, στις 29 Ιουνίου (που επελέγη τελικά και ως ημέρα εορτασμού τους), όταν ο Πάπας Σίξτος ο Β΄,μετακόμισε τα οστά τους, στην κατακόμβη του Αγίου Σεβαστιανού της Ρώμης.

Η δε κοινή αυτή εορτή, έγινε αμέσως παγκόσμια, εορταζομένη «εν πάσαις ταις κατά τόπον αγίαις του Θεού εκκλησίαις» ■ ΣΥΝΑΞΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ 12 ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Από την Δευτέρα, μετά την εορτή των Αγίων Πάντων, αρχίζει η νηστεία των Αγίων Αποστόλων, που περατούται την παραμονή της γιορτής τους. Η Εκκλησία, εορτάζει τους 12 Αποστόλους, την 30 Ιουνίου.

Πρόκειται για τους Αποστόλους, που αρχικά επέλεξε ο Χριστός (πλήν του Ιούδα του Ισκαριώτη), οι οποίοι ήσαν: Σίμων (Πέτρος), Ανδρέας, Ιάκωβος, Ιωάννης, Φίλιππος, Θωμάς, Βαρθολομαίος (Ναθαναήλ), Ματθαίος, Ιάκωβος του Αλφαίου, Σίμων ο Ζηλωτής, Ιούδας ο αδελφός του Ιακώβου του μικρού, στους οποίους προστέθηκε ο Ματθίας, που εξελέγη τις παραμονές της Πεντηκοστής, σε αντικατάσταση του Ιούδα του Ισκαριώτη.

Η ζωή καθενός, σκιαγραφείται στις επί μέρους γιορτές τους.

Σ΄αυτήν όμως τη γιορτή συνόλου, επισημαίνεται η ενότητά τους, η συνέπειά τους στους ηθικούς κανόνες, ο ζήλος και το αίσθημα αυτοθυσίας κατά την διάδοση της διδασκαλίας του Χριστού, τα οποία και συνέβαλαν στην πνευματική εν Χριστώ, αναγέννηση του κόσμου. Το Απολυτίκιο της ημέρας, σε ήχο γ΄, είναι: «Ὡς δωδεκάπυρσος, λυχνία ἔλαμψαν, οἱ Δωδεκάριθμοι, Χριστοῦ Ἀπόστολοι, Πέτρος καὶ Παῦλος σὺν Λουκᾶ, Ἀνδρέας καὶ Ἰωάννης, Βαρθολομαῖος Φίλιππος, σὺν Ματθαίω καὶ Σίμωνι, Μᾶρκος καὶ Ἰάκωβος, καὶ Θωμὰς ὁ μακάριος, καὶ ηὔγασαν τοὺς πίστει βοώντας χαίρετε Λόγου οἱ αὐτόπται» ▓ ΘΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ Στις 21-22 Ιουνίου, ο ΄Ηλιος φθάνει στο βορειότερο σημείο του και αρχίζει να «τρέπεται» κατερχόμενος, στον Ισημερινό.

Το σημείο αυτό, ονομάζεται «θερινό ηλιοστάσιο» (διότι ο ήλιος, για κάποιες μέρες, μοιάζει να αργοστέκει στο σημείο, έτοιμος να σταματήσει) ή «θερινή τροπή του ΄Ηλιου», η δε ημέρα, που συντελείται το γεγονός αυτό, είναι η μεγαλύτερη του χρόνου στο βόρειο ημισφαίριο και ουσία, από αυτήν αρχίζει και το καλοκαίρι.

Ο λαός, το σημείο αυτό, το ονομάζει «Λιοτρόπι». ▓ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ■ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ Η πλέον διαδεδομένη ονομασία του Ιουνίου (ή Ιούνη), σχετιζόμενη με τον θερισμό των σιτηρών, είναι «Θεριστής». Ονομάζεται επίσης «Πρωτόλης» ή Πρωτογιούλης», ως ο πρώτος μήνας του καλοκαιριού, «Κερασάρης» και «Κερασινός», λόγω της ωρίμανσης των κερασιών, «Τζιτζικάρης», διότι τον μήνα αυτό, είναι έντονη η παρουσία των τζιτζικιών, «Αϊ- γιαννίτης» ή «Αγιογιαννίτης», από την γενέθλιο εορτή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, στις 24 του μηνός.

Με την εορτή του Αϊ Γιάννη, σχετίζεται και το έθιμο του Κλήδονα, και έτσι ο Ιούνιος ονομάζεται και «Κλήδονας» και «Ριζικάρης» και επειδή την παραμονή του ΄Αϊ Γιάννη, ανάβονται φωτιές στις πλατείες και τις γειτονιές, ο μήνας ονομάζεται και «Φανιστής», ενώ μια ακόμη ονομασία του, αυτή του «Ριγανά», σχετίζεται με την επικρατούσα συνήθεια, κατά την ημέρα εορτής του Αη-Γιαννού, να μαζεύουν ρίγανη.

Ο μήνας ονομάζεται και «Λιοτρόπης» («Λιοτροπιός», στην Κύθνο, «Αλιτροπιός»,στη Λέσβο), διότι το τρίτο του δεκαήερο, συμβαίνει το «θερινό ηλιοστάσιο» ή «λιοτρόπι», όπως το αποκαλεί ο λαός.

Κατά τόπους, ο μήνας απαντάται και με άλλες ονομασίες, όπως «Δρεπανάς» στην Θράκη (διότι κατά τον θερισμό, χρησιμοποιούνται δρεπάνια), «Δρεπανιάρης», στην Πελοπόννησο, στην ΄Ανδρο «Ορνεαστής», στην Πάρο «Ρινιαστής» και σε κάποια άλλα μέρη «Απαρνιαστής» («ερινεός» στην αρχαία Ελλάδα, ονομαζόταν το άγριο σύκο και υπήρχε συνήθεια κατά τον μήνα του θερισμού, να κρεμάνε άγρια σύκα πάνω σε ήμερες συκιές, για να διευκολυνθεί η γονιμοποίηση). ■ ΕΘΙΜΑ • ΣΚΙΡΟΦΟΡΙΑ Στην αρχαία Αθήνα, εκτός από την τελούμενη γιορτή «Σκυροφόρια», υπήρχαν και εθιμικές τελετές, που συνδέονταν με το θερινό ηλιοστάσιο.

Στις 12 του μηνός Σκιροφοριώνος, που ο ήλιος κορύφωνε την ανοδική πορεία του στο βόρειο ημισφαίριο, άναβαν φωτιές την πόλη για καθαρμό και γύρω απ΄αυτές, έλεγαν: «έφυγον κακόν, εύρον άμεινον». Παράλληλα, τελείτο και γιορτή, κατά την οποία ο ιερέας του θεού ΄Ηλιου και οι ιέρειες της Αθηνάς και του Ποσειδώνα, όδευαν προς την Αγορά, κρατώντας σκίρα (πολύχρωμες ομπρέλες), ο δε ιερέας του ΄Ηλιου (απόγονος του Ερεχθέως ), υποδυόταν τον ΄Ηλιο, φέροντας στην κεφαλή απαστράπτουσα μίτρα, χρυσή ακτινωτή μάσκα στο πρόσωπο και στα χέρια κρατούσε ένα ηλιοτρόπιο. • ΟΙ ΦΩΤΙΕΣ ΤΟΥ ΑΪ-ΓΙΑΝΝΗ Στις 24 Ιουνίου, εορτάζεται η επέτειος γεννήσεως του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και η ημερομηνία αυτή, συμπίπτει με το θερινό ηλιοστάσιο.

Την παραμονή της γιορτής, ακολουθώντας το έθιμο των Σκιροφορίων, ανάβουν φωτιές και πηδάνε πάνω απ΄αυτές, για εξορκισμό του κακού, λέγοντας την εξής φράση: «Αφήνω το κακό, πάω στο καλύτερο» ( από το έθιμο αυτό, δόθηκε η προσωνυμία «Λαμπαδάρης» στον ΄Αγιο Ιωάννη και κατ΄επέκταση, στον μήνα Ιούνιο). Οι φωτιές ονομάζονται «μπουμπούνες». Μια μεγάλη φωτιά στήνεται στην πλατεία του χωριού και άλλες στις γειτονιές, πάνω από τις οποίες πηδάνε όλοι οι κάτοικοι του χωριού ή της γειτονιάς (συνήθως 3 φορές). • ΚΛΗΔΟΝΑΣ Το έθιμο του Κλήδονα , έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα και πρόκειται, για μια λαϊκή μαντική διαδικασία, κατά την οποία αποκαλύπτεται στις άγαμες κοπέλες, το άτομο που θα παντρευτούν.

Η λέξη απαντάται από τα ομηρικά χρόνια, όπου «Κλήδων» ονομαζόταν ο προγνωστικός ήχος και κατ΄επέκταση το άκουσμα προφητείας ή ακόμα και ακατάληπτων λέξεων, κατά την διάρκεια μαντικής τελετής, στις οποίες δινόταν προφητική διάσταση.

Η πρώτη περιγραφή Κλήδονα, απαντάται στους βυζαντινούς χρόνους. Ο Ηλίας Αναγνωστάκης , περιγράφει ως εξής, το αρχαιοελληνικό έθιμο: «…μια κόρη στο πηγάδι, στο βρύσιμο του Ιούνη και του κλήδονα, είναι η αληθινή πηγή της ζωής, που περιμένει το γυρισμό.

Είναι η νέα που στου Αϊ-Γιαννιού, στις 24 του Ιούνη, γίνεται η Καλλινίτσα, πηδά τις φωτιές, ζυμώνει την αλμυροκουλούρα και, τρώγοντάς την , από τη δίψα θα ονειρευτεί μέσα στη νύχτα τον νέο που της προσφέρει την ερωτική δροσιά, το νερό να ξεδιψάσει.

Κι ακόμη, είναι η νέα που φέρνει το αμίλητο νερό, ανοίγει τον κλήδονα, ψάχνει τον ήλιο-σύντροφο μέσα στο σκοτεινό, σαράντα οργιές βαθύ, πηγάδι του έρωτα.

Και για τους δυο, κόρη και νέο, το νερό κοιμάται, είναι αμίλητο και μόνον λάλον είναι το ύδωρ της μαντικής κατασταλίας του κλήδονα και του στοιχείου: θεριόνερο, νεραϊδόνερο». Το έθιμο, κρατήθηκε ζωντανό ως τις μέρες μας και αναβιώνει, σε πολλά μέρη της Ελλάδος.

Ξεκινάει την παραμονή της γιορτής του Αγίου Ιωάννου (23 Ιουνίου), κατά την οποία, οι άγαμες κοπέλες, συγκεντρώνονται σ΄ένα σπίτι και αναθέτουν σ΄ένα κορίτσι, που ζουν και οι δύο γονείς του και που κατά προτίμηση, ονομάζεται «Μαρία» (στη Θράκη, προτιμάται το όνομα «Καλλινίτσα»), να φέρει από πηγή ή πηγάδι, το «αμίλητο» νερό» (πηγαίνει και γυρίζει αμίλητη). ΄Όταν επιστρέφει στο σπίτι, αδειάζει το νερό σε πήλινο αγγείο, στο οποίο κάθε κοπέλα, ρίχνει το «ριζικάρι» (προσωπικό αντικείμενο, όπως π.χ. δαχτυλίδι, σκουλαρίκι κλπ). Στη συνέχεια, το κορίτσι σκεπάζει το αγγείο με κόκκινο πανί και του βάζει κλειδαριά και το κλειδώνει και ύστερα το τοποθετεί έξω από το σπίτι, όλη τη νύχτα, για να δεχθεί τον επηρεασμό των άστρων.

Κατά τη διάρκεια της τελετής, οι κοπέλες τραγουδάνε: «Κλειδώνουμε τον κλήδονα, με τ΄Αϊ Γιαννιού τη χάρη, κι΄όποια ΄χει καλό ριζικό, να δώσει να τον πάρει». Στο τέλος της τελετής, οι κοπέλες επιστρέφουν στα σπίτια τους και θεωρούν ότι, το βράδυ θα δουν στον ύπνο τους, αυτόν που θα παντρευτούν.

Την επομένη το πρωϊ, πριν βγει ο ήλιος, για να μην ακυρωθεί η επήρεια των άστρων, η κοπέλα που έφερε το «αμίλητο» νερό, βάζει μέσα στο σπίτι τον κλήδονα.

Τις μεσημεριανές ώρες, φθάνουν στο σπίτι οι κοπέλες που αναζητούν το ριζικό τους αλλά μπορούν να παραστούν και άλλα πρόσωπα στην διαδικασία που θα ακολουθήσει, που αποτελούν και τους…. «μάρτυρες». Το κορίτσι, ανοίγει τον κλήδονα και ολόγυρα οι ενδιαφερόμενες, τραγουδάνε: «Ανοίγουμε τον Κλήδονα με τ΄Αγιαννιού τη χάρη και όποια έχει καλό ριζικό, σήμερα να τον πάρει». Το κορίτσι που είναι υπεύθυνο της όλης διαδικασίας, αρχίζει να βγάζει από τον κλήδονα, ένα-ένα τα ριζικάρια, απαγγέλλοντας αυτοσχέδια δίστιχα ή δίστιχα που έχουν καταγραφεί και τα γνωρίζει.

Κάθε δίστιχο, εκλαμβάνεται ως «ριζικό» της κοπέλας στην οποία ανήκει και το αντικείμενο που βγήκε από τον κλήδονα, ήτοι, προμηνύει το ριζικό της.

Όταν όλα τα αντικείμενα βγούν από τον κλήδονα, περατώνεται και η μαντική διαδικασία και κάθε κοπέλα γυρίζει σπίτι της, κρατώντας στο στόμα, μια γουλιά από το νερό του κλήδονα. ΄Όταν οι κοπέλες φτάνουν στα σπίτια τους, στέκονται στο παράθυρο, μέχρι ν΄ακούσουν κάποιο ανδρικό όνομα και θεωρούν ότι αυτό το όνομα, θα είχε ο άνδρας που θα παντρευτούν.

Το βράδυ γίνεται γλέντι στην πλατεία του χωριού, στο οποίο συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι.

Κάποιες ελάχιστες διαφοροποιήσεις, υπάρχουν από περιοχή σε περιοχή στο έθιμο αυτό. Ο Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης , το περιγράφει ως εξής: «Την παραμονή της γιορτής του Αϊ-Γιάννη πηγαίνει ένα παιδί που ζουν και οι δυο γονείς του (αμφιθαλές) και φέρνει «αμίλητο» νερό στο σπίτι όπου έχουν συμφωνήσει να γίνει ο Κλήδονας.

Το αμίλητο νερό το βάζουν σε μια στάμνα και μέσα ρίχνουν τα ριζικάρια, δηλαδή από ένα φρούτο ή κάποιο μικροαντικείμενο, με ένα χαρακτηριστικό σημάδι, για να ξεχωρίζει ο κάτοχός του.

Σκεπάζουν έπειτα το σταμνί μ’ ένα κόκκινο πανί, βάζουν πάνω μια κλειδαριά (εξ ου και η εσφαλμένη γραφή Κλείδονας) και το αφήνουν τη νύχτα έξω στο ύπαιθρο για να «αστρονομηθεί», να δεχτεί τη μαγική επήρεια των άστρων.

Την επαύριο φέρνουν το σταμνί στο σπίτι, μαζεύονται όλοι γύρω-γύρω κι ένα παιδί, αμφιθαλές και αυτό, βγάζει τα ριζικάρια, ενώ οι άλλοι τραγουδούν ένα αλληγορικό δίστιχο». Την αναβίωση του εθίμου στην Αιανή και το Χρώμιο της Κοζάνης, περιγράφει σε άρθρο του, ο Διονύσης Π. Σιμόπουλος : «Κάθε 23 Ιούνη το απόγευμα, στην πιο όμορφη και λουλουδένια αυλή ενός σπιτιού, μαζεύονται γυναίκες, παραδοσιακά ντυμένες, για να στολίσουν ένα γκιούμι με λουλούδια.

Ταυτόχρονα οι ελεύθερες κοπέλες δένουν στο δαχτυλίδι τους μια κόκκινη κλωστή, το ρίχνουν στο γκιούμι που το γεμίζουν με νερό και τραγουδούν.

Την επομένη το απόγευμα μαζεύονται και πάλι οι γυναίκες του χωριού, μια ελεύθερη κοπέλα παίρνει το στολισμένο γκιούμι και με τραγούδια στο δρόμο πάνε στις 3 βρύσες.

Εκεί γεμίζουν και αδειάζουν τρεις φορές το γκιούμι και τραγουδούν σε τοπική διάλεκτο.

Με τραγούδια καταλήγουν στην πλατεία, με ορχήστρα χορεύουν και ενδιάμεσα στο γλέντι βγάζουνε τα “κλήδονα”. Μια ελεύθερη κοπέλα τραβάει μέσα από το γκιούμι ένα δαχτυλίδι που θα αναδείξει την πρώτη κοπέλα που θα αρραβωνιαστεί . Και έτσι το γλέντι συνεχίζεται ως αργά». ■ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ Ενδεικτικά στη συνέχεια, αναφέρουμε παροιμίες που αφορούν τον μήνα Ιούνιο: «Απ΄την αρχή του θεριστή, του δρεπανιού μας η γιορτή», «Γενάρη πίνουν το κρασί, τον Θεριστή το ξίδι» (τον Γενάρη το κρασί έχει ωριμάσει και μπορούν και το πίνουν, αν όμως μείνει στο βαρέλι μέχρι τον Ιούνιο, γίνεται ξύδι), «Θέρος, τρύγος, πόλεμος, στασιό δεν έχουν» (και τα τρία αυτά, μέχρι να τελειώσουν, δεν επιτρέπουν σταμάτημα για ξεκούραση), «Μάρτης έβρεχε, θεριστής τραγούδαγε» (οι βροχές του Μάρτη επηρεάζουν τη σοδειά), «Μη σε γελάσει ο βάτραχος και το χελιδονάκι, αν δε λαλήσει ο τζίτζικας, δεν είν΄καλοκαιράκι», «Πρωτόλη (Ιούνιε), Δευτερόλη (Ιούλιε) μου, φτωχολογιάς ελπίδα» (τους μήνες αυτούς, τα έξοδα διαβίωσης μειώνονται), «Το τραγούδι του Θεριστή η χαρά του Αλωνιστή», «Τον Ιούνιο αφήνουν το δρεπάνι και σπέρνουν το ρεπάνι», «Από το θέρος ως τις ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές», «Καλώς τονε τον θεριστή, όπου μας εγλυτώνει και με τα στάρια τα πολλά, το σπίτι μας φορτώνει». Σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, τελευταίος μήνας θεωρείτο ο Ποσειδεών, ο οποίος στην Αθήνα ήταν ο έκτος μήνας (δεύτερο δεκαπενθήμερο Δεκεμβρίου-πρώτο δεκαπενθήμερο Ιανουαρίου). Ετυμολογικά η λέξη Σκιροφόρια, προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «σκίρον», που σημαίνει αλεξήλιο, ομπρέλλα, σκίαστρο.

Εκτενής αναφορά, στις γιορτές του μηνός Θαργηλιώνος, γίνεται στο αφιέρωμα μηνός Μαϊου.

Φυτάλμιος, ήταν επίθετο του θεού Ποσειδώνα, ως θεού της βλάστησης και με το επίθετο αυτό λατρευόταν στην Τροιζήνα, όπου υπήρχε και ναός προς τιμήν του.

Το επίθετο, αφορούσε την ιδιότητα του θεού, με την γονιμοποιό δύναμη του νερού, να βοηθά την ανάπτυξη της βλαστήσεως.

Στην αρχαία ελληνική μυθολογία ο Ερεχθέας ή Ερεχθεύς, ήταν βασιλιάς των Αθηνών και ήρωας, ταυτιζόμενος σε πολλά σημεία με τον Εριχθόνιο.

Οι μύθοι που τον αφορούν, σχετίζονται με τις απαρχές των Αθηνών.

Κατά τον ΄Ομηρο, ήταν γιός του Ηφαίστου και της Γαίας, η οποία τον παρέδωσε στην Αθηνά να τον αναθρέψει. Η Αθηνά, τον έβαλε σ΄ένα καλάθι και τον έδωσε στις κόρες του Κέκροπα (Πάνδροσο, ΄Αγλαυρο και Έρση), με την εντολή, να μην ανοίξουν το καλάθι.

Οι δύο από τις κόρες του Κέκροπα (΄Αγλαυρος και Έρση) άνοιξαν το καλάθι και αντίκρυσαν ένα βρέφος τυλιγμένο με φίδια.

Το θέαμα τις τρόμαξε, τρελλάθηκαν και έπεσαν από το βράχο της Ακρόπολης. ‘ Ετσι ο Ερεχθέας, μεγάλωσε με την Πάνδροσο, μέσα στον τότε ναό της Αθηνάς, το μετέπειτα Ερεχθείο. ΄Άλλες παραδόσεις τον φέρουν γιό της Αθηνάς ή μνημονεύουν άλλους ως γονείς του και αδέλφια του τον Βούτη, την Φιλομήλα και την Πρόκνη.

Μετά τον θάνατο του Πανδίονα (υιός του Εριχθόνιου και διάδοχός του στον αθηναϊκό θρόνο και σύμφωνα με κάποιες απόψεις, πατέρας του Ερεχθέα και των αδελφών του), μοιράστηκαν την βασιλεία ο Ερεχθέας, ασκώντας την πολιτική εξουσία και ο Βούτης, με την ιδότητα του αρχιερέα των θεών και προστατών των Αθηνών, Αθηνάς και Ποσειδώνα. Ο Ερεχθέας είναι αυτός που κατέστησε πολιούχο των Αθηνών την θεά Αθηνά, ονόμασε τους κατοίκους Αθηναίους (πριν ονομάζονταν Κεκροπίδες), ίδρυσε ναό της Αθηνάς, εισάγοντας στην Αττική τη λατρεία της και καθιερώνοντας τον εορτασμό των Παναθηναίων. Οι Αθηναίοι τιμούσαν τον Ερεχθέα, ως ήρωα.

Επειδή κατά την μυθολογία φέρεται ως ιδρυτής της πόλεως των Αθηνών, ετάφη, κατ΄εξαίρεση, εντός των τειχών της πόλης (οι νεκροί δεν ανήκαν στην πόλη αλλά ο Ερεχθέας προϋπήρχε αυτής) και ο τάφος του βρίσκεται στα θεμέλια του Ερεχθείου, το οποίο και αποτελεί την κιβωτό της ιστορίας της πόλης) Κληδών (γεν.

Κληδόνος), στην αρχαιότητα σήμαινε τον οιωνό ή το προμήνυμα Ο Ηλίας Αναγνωστάκης, είναι διευθυντής ερευνών, στον τομέα Βυζαντινών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Ε.Ι.Ε. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «ΑΝΑΛΕΚΤΑ», τεύχος 17, σελ.20, 2014 (πρώτη δημοσίευση, Διον.Π.Σιμόπουλου «Οι μήνες Μάϊος και Ιούνιος», Γεωτρόπιο Ελευθεροτυπίας, τεύχος 472, 2009), Ο Γεώργιος Αικατερινίδης, είναι δρ Λαογραφίας επίτιμος διδάκτωρ Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Παν/μιου Κρήτης, διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Ερευνών και συγγραφέας πλήθους λαογραφικών άρθρων δημοσιευμένων σε επιστημονικά περιοδικά, εγκυκλοπαίδειες και σε έντυπα ποικίλης ύλης και πλήθους εργασιών, δημοσιευμένων σε πρακτικά συνεδρίων.

Η έρευνά του, υπήρξε επιτόπια και προέκυψε απ΄αυτήν μεγίστης λαογραφικής αξίας πρωτογενές υλικό (ηχογραφήσεις, φωτογραφίες κλπ). Το κείμενο που περιλαμβάνεται στο παρόν, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «ΑΝΑΛΕΚΤΑ», τεύχος 17, σελ.20, 2014 (πρώτη δημοσίευση, Διον.Π.Σιμόπουλου «Οι μήνες Μάϊος και Ιούνιος», Γεωτρόπιο Ελευθεροτυπίας, τεύχος 472, 2009) Ο Διονύσης Π. Σιμόπουλος, γεννημένος το 1943 στα Γιάννενα, είναι αστροφυσικός, επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, με σημαντική συγγραφική και δημοσιογραφική δραστηριότητα, συνεργασθείς και με την τηλεόραση, ως σεναριογράφος σε ενημερωτικές εκπομπές. Διετέλεσε Βοηθός Διευθυντής Εκπαίδευσης και Διευθυντής Πλανηταρίου στην Λουϊζιάνα (ΗΠΑ) και το 1972 προσκλήθηκε στην Αθήνα από το ΄Ιδρυμα Ευγενίδου και εργάστηκε ως Διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, μέχρι το 2014. Χρημάτισε Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης για την Αστρονομική Εκπαίδευση, μέλος ΔΣ., της διεθνούς Εταιρείας Πλανηταρίων, Γ.Γ. της ΄Ενωσης Ευρωπαϊκών και Μεσογειακών Πλανηταρίων, Fellow της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας της Αγγλίας και της διεθνούς Εταιρείας Πλανηταρίων, από την οποία το 1996, έλαβε την ανωτάτη τιμητική διάκριση για την συνεισφορά του στην διεθνή αστρονομική εκπαίδευση κλπ.

Το 2012, τιμήθηκε με τον «Ακαδημαϊκο Φοίνικα» από το Υπ. Παιδείας της Γαλλίας, ενώ το 2012 η Ένωση Ελλήνων Φυσικών, τον τίμησε για την ουσιαστική συμβολή του, στην εκλαϊκευση της επιστήμης στην Ελλάδα (έχει συγγράψει, περί τα 500 σενάρια με θέματα επιστημονικής επιμόρφωσης εκ των οποίων τα 250 προβλήθηκαν από την τηλεόραση). ΄Εχει δώσει περί τις 500 διαλέξεις ανά την Ελλάδα, με θέματα Επιστήμης και Αστροφυσικής.

Το κείμενο που περιλαμβάνεται στο παρόν, είναι από άρθρο του, με τίτλο: «Οι μήνες Μάϊος και Ιούνιος», που δημοσιεύθηκε στο Γεωτρόπιο Ελευθεροτυπίας, τεύχος 472, 2009.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους