Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Κυριακή, 31 Μαΐου 2026 Η ΑΠΟΠΛΑΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΕΣΠΟΙΝΙΔΑΣ ΖΟΥΛΙ… (4ο) Λέω να αρχίσω σήμερα, εν όψη και του Αγίου Πνεύματος, απ’ τους πνευματικούς ανθρώπους που επιμορφώνουν τα άγουρα πνεύματα της νεολαίας, κατά κύριο λόγο, για να τα διαφωτίσουν με το ανέσπερο φως της αληθείας… Και σίγουρα θα επανέλθουμε στην κλεμμένη ή με αμοιβαία συμφωνία αγορασμένη μετάφραση του διασημότερου έργου, «η Δεσποινίς Julie» του πιο μεγάλου συγγραφέα του σύγχρονου θεάτρου, Αύγουστου Στρίντμπεργκ, από το μεταφραστικό δίδυμο Κιμούλης-Αρμάου… Θα πάρουμε τα πράγματα απ’ την αρχή.

Και επειδή το πράγμα είναι πολύπλοκο θα αναρτώ εδώ σε συνέχειες μια δουλεία που με έχει απασχολήσει χρόνια να μελετώ ότι έχει γραφτεί για ετούτη την μετάφραση από την πρώτη δημοσίευσή της το 1899 μέχρι τις μέρες μας.

Αυτή μου την «μελέτη», ας την πούμε, την έχω ολοκληρώσει σε βιβλίο με 260 σελίδες.

Όμως οι καιροί είναι χαλεποί σε τέτοιες εποχές και το περιεχόμενο κομμάτι δύσκολο για τον απλό αναγνώστη… Και οι εκδότες δεν θα ρισκάρουν σε κάτι που απευθύνεται σε κοινό περιορισμένο, κι από έναν όπως εγώ που δεν διαθέτω μεταπτυχιακό και ντοκτορά… Θα δοκιμάσω εδώ… Και από τις πρώτες αντιδράσεις θα γραδάρω… Καλή ανάταση πνευματική, την επαύριον Δευτέρα, και καλή βδομάδα…!!! *** ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΣΤΡΙΝΤΜΠΕΡΓΚ Η ΔΕΣΠΟΙΝΙΣ JULIE ΜΙΑ ΓΝΩΣΤΗ ΜΑΣ ΑΓΝΩΣΤΗ Σαφήνεια και ασάφειες σ’ ένα κείμενο γεμάτο παγίδες.

Ξεκίνησα αυτή την αστυνομική περιπέτεια να ψάχνω τα μεταφραστικά ίχνη της πιο διάσημης θεατρικής ηρωίδας από σύμπτωση.

Άνοιξα πριν από μερικά χρόνια το πρωτότυπο κείμενο του Στρίντμπεργκ, «Fröken Julie», που μεταξύ των άλλων κουβαλούσα απ' τις νεανικές μου περιπλανήσεις μήπως και κάτι θυμηθώ από μια γλώσσα που την είχα εγκαταλείψει χρόνια και την είχα στην ουσία ξεχάσει.

Πλάι στο πρωτότυπο κείμενο άνοιξα και μια μετάφραση ελληνική και δια της εις άτοπον απαγωγής προσπάθησα να επαναφέρω στην επιφάνεια ό,τι για πάνω από τριάντα χρόνια είχε χαθεί στον πάτο του μυαλού μου.

Όμως σε λίγο διαπίστωσα πως τα δύο κείμενα, πρωτότυπο και μετάφραση, γλιστράγανε το ένα απ' το άλλο σαν μια κακοτυπωμένη τετραχρωμία, που ρίχνει το κραγιόν έξω απ' τα χείλι, τα φρύδια πάνω στα μάτια και αλλοιώνει τελικά το πρόσωπο.

Απ' την περιγραφή του σκηνικού κιόλας μπορείς να δεις πως το «γιαπωνέζικο βάζο με τα λουλούδια πάνω στο τραπέζι της κουζίνας» δεν είναι στην πραγματικότητα παρά ένα αναλώσιμο κουζινικό, ένα γιαπωνέζικο κονσερβοκούτι μπαχαρικών.

Μπροστά σε ένα γιαπωνέζικο ανθοδοχείο ο σκηνογράφος φτιάχνει άλλο σκηνικό και ο ηθοποιός άλλο χαρακτήρα.

Και ακόμα ο σκηνογράφος, όση φαντασία κι αν διαθέτει, πώς μπορεί να στήσει μια κουζίνα της οποίας: το ταβάνι και οι πλαϊνοί τοίχοι καλύπτονται από υφάσματα με κρόσσια...»; Η κοινή λογική, όσο μπορεί εδώ να χωρέσει, σε κάνει να αναρωτηθείς πως είναι δυνατόν ένας συγγραφέας ενός νατουραλιστικού δράματος - και ειδικά ο συγκεκριμένος - να ζητάει μέσα σε ένα εργαστήρι φωτιάς - ουσιαστικά και μεταφορικά - ένα υφασμάτινο ταβάνι και μάλιστα με κρόσσια; Και πως μπορεί άραγε ο σκηνογράφος να υποψιαστεί, ότι όχι μόνο κουρτίνες με τα κρόσσια δεν υπάρχουν στην κουζίνα, αλλά ούτε ταβάνι υπάρχει, ούτε πλαϊνοί τοίχοι; Είδα, με έκπληξή μου ομολογώ, πως η κοινή λογική εξακολουθούσε να απουσιάζει κατ’ επανάληψη από τον ελληνόγλωσσο Στρίντμπεργκ - για την περίπτωση της Julie μιλάω πάντα - σε βαθμό μάλιστα που ένας τέτοιος κολοσσός να μοιάζει, συχνά, ενοχλητικά ρηχός και παιδαριώδης.

Και όταν πια με τον καιρό συνειδητοποίησα πως αυτό γινότανε καθ’ έξιν, σαν κανείς να ήθελε εκ προθέσεως να τον συκοφαντήσει, μου γεννήθηκε η επιθυμία, όχι μόνο να αποκαταστήσω ό,τι εγώ το θεωρούσα οφθαλμοφανή παραποίηση, αλλά και να βρω τα αίτια και τη ρίζα της περίπου ομαδόν, συκοφαντίας.

Κι αυτό γιατί μου φάνηκε πως εν πολλοίς οι μεταφραστές συμφωνούσαν, κατά την δική μου κρίση, πάνω στα ίδια λάθη.

Κάποιος λοιπόν, εκών ή άκων, πρέπει να ήρξατο χειρών αδίκων.

Από το Γιάννη Καμπύση στην Μαργαρίτα Μέλμπεργκ (1899 -1996) Ένας αιώνας παρεξηγήσεων.

Με το νατουραλιστικό του δράμα «Η Δεσποινίς Julie» γραμμένο στα 1888, ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ κάνει την πρώτη του εμφάνιση στην Ελλάδα.

Με τίτλο, «Η Δεσποινίδα Τζούλια», ο Γιάννης Καμπύσης μεταφράζει το έργο και τον πρόλογο του Στρίντμπεργκ από τα γερμανικά και μαζί με δικά του προλεγόμενα, που τα ονομάζει «ΛΙΓΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ», δημοσιεύει την εργασία του στα 1899 στο περιοδικό «Η Τέχνη» του Κώστα Χατζόπουλου.

Και η στα καθ’ ημάς ορατή και αδιόρατη παρερμηνεία στο ύφος και το ήθος του έργου του σκανδιναβού πρωτοπόρου του σύγχρονου παγκόσμιου θεάτρου έχει αρχίσει.

Μια παρερμηνεία που έχει γίνει λες θεσμός, που ξεκινάει από τον τίτλο του έργου και υπολανθάνει, έκτοτε, σε όλο το κείμενο.

Τζούλια ή Julie; Γιάννης ή Jean; Τριάντα ένα χρόνια μετά την πρώτη δημοσίευση της Τζούλιας του Καμπύση στο περιοδικό «Η Τέχνη», το 1930 δηλαδή, ο Ελευθερουδάκης εκδίδει το θεατρικό έργο του Στρίντμπεργκ «Ο Χορός του Θανάτου», σε μετάφραση Ι. Ε. Χρυσάφη . Στο βιογραφικό σημείωμα που προτάσσει ο μεταφραστής για τον Στρίντμπεργκ, αναφέρει: «Από την τεράστια αυτή παραγωγή - των έργων του Στρίντμπεργκ εννοεί - έχουν μεταφραστεί ελληνικά και τυπωθεί πρώτη «Η Δεσποινίς Ζουλί», με τον λανθασμένο τίτλο «Δεσποινίς Τζούλια», από τον μακαρίτη Γιάννη Καμπύση, καθώς και ο «Πατέρας» από την κυρία Γ. Σωτηρίου… κλπ.» (Δες: Ι. Ε. Χρυσάφης: «Ο Χορός του Θανάτου» Ελευθερουδάκης 1930 σελ. 26) Ο Χρυσάφης που διαβάζει και μεταφράζει τον Στρίντμπεργκ από το πρωτότυπο, τα σουηδικά, παρατηρεί πολύ σωστά πως το όνομα της Δεσποινίδος είναι γραμμένο από τον συγγραφέα γαλλικά.

Ένα σημαντικό στοιχείο που ξεπερνάει κατά την κρίση του τα όρια της απλής λεπτομέρειας, γι’ αυτό και το αναφέρει σαν λάθος του Καμπύση.

Το ίδιο ακριβώς και ο Μάριος Πλωρίτης, 35 χρόνια μετά τον Χρυσάφη, σημειώνει σε μελέτη του για τον Στρίντμπεργκ: «…Τον άλλο χρόνο (1888) γράφει και το πιο ονομαστό έργο του, τη «Δεσποινίδα Τζούλια» (το σωστό είναι «Δεσποινίς Julie») - με γαλλικό τ’ όνομα της σνομπ ηρωίδας.» (Δες: Μάριος Πλωρίτης ΠΡΟΣΩΠΑ του ΝΕΩΤΕΡΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ Εκδόσεις Γαλαξίας 1965). (Συνεχίζεται)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους