Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Γιατί συνεχίζουμε να περιμένουμε ένα διαφορετικό αποτέλεσμα από τις ίδιες πολιτικές δομές; Είναι πιθανό οι θεσμοί που χτίζουμε να είναι σχεδιασμένοι έτσι ώστε να φιλτράρουν και να επιλέγουν τα λάθος χαρακτηριστικά; «Όλες οι κυβερνήσεις υποφέρουν από ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα: η εξουσία προσελκύει παθολογικές προσωπικότητες.

Δεν είναι ότι η εξουσία διαφθείρει, αλλά ότι είναι μαγνητική για τους επίδοξους διεφθαρμένους.» Η φράση αυτή του Φρανκ Χέρμπερτ παραμένει σήμερα τόσο επίκαιρη όσο και όταν διατυπώθηκε.

Και ίσως αυτό να μην είναι τυχαίο. Ο Frank Herbert δεν ήταν απλώς ένας συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας.

Ήταν ένας οξυδερκής παρατηρητής της ανθρώπινης φύσης και των μηχανισμών της εξουσίας, ένας άνθρωπος που προσπάθησε να κατανοήσει όχι μόνο τους ηγέτες, αλλά και τα συστήματα που τους παράγουν.

Πριν από την τεράστια επιτυχία του Dune, πέρασε χρόνια ως δημοσιογράφος και λογογράφος στους διαδρόμους της Ουάσιγκτον.

Εκεί ήρθε σε άμεση επαφή με τη μηχανική της πειθούς, της πολιτικής επιρροής και της κατασκευής της δημόσιας εικόνας.

Δεν είδε μόνο τους ανθρώπους που κατείχαν την εξουσία.

Είδε τον τρόπο με τον οποίο χτίζονται οι αφηγήσεις, διαμορφώνονται οι πολιτικές ταυτότητες και λειτουργούν τα δίκτυα επιρροής πίσω από τη βιτρίνα.

Αυτή η εμπειρία τον οδήγησε σε ένα συμπέρασμα που θα διαπερνούσε ολόκληρο το έργο του.

Οι πολιτικές δομές συχνά λειτουργούν ως αυτοτροφοδοτούμενοι μηχανισμοί, μέσα στους οποίους δεν προωθούνται απαραίτητα οι πιο ικανοί ή οι πιο ηθικοί άνθρωποι, αλλά εκείνοι που διαθέτουν τη μεγαλύτερη ικανότητα να χειραγωγούν το ίδιο το σύστημα.

Για τον Χέρμπερτ, ο κύριος κίνδυνος δεν ήταν μόνο το άτομο.

Ήταν η δομή εξουσίας που συγκεντρώνεται γύρω από το άτομο και το μετατρέπει σε κέντρο βαρύτητας ενός ολόκληρου μηχανισμού.

Αυτή η σκέψη βρίσκεται στον πυρήνα του Dune.

Παρά την επιφανειακή του εικόνα ως επικού μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας, το βιβλίο αποτελεί μια βαθιά πολιτική και φιλοσοφική μελέτη πάνω στην ηγεμονία, τον μεσσιανισμό και τη συγκέντρωση ισχύος.

Ο ίδιος ο Χέρμπερτ είχε εξηγήσει ότι ήθελε να προειδοποιήσει για τους κινδύνους που κρύβει η τυφλή εμπιστοσύνη στους χαρισματικούς ηγέτες.

Πίστευε ότι όταν οι κοινωνίες παραδίδουν την κρίση τους στα χέρια ενός «σωτήρα», ανοίγουν τον δρόμο σε συνέπειες που αργά ή γρήγορα γίνονται καταστροφικές. Στο Dune η εξουσία δεν παρουσιάζεται ως θρίαμβος αλλά ως παγίδα.

Η διατήρησή της απαιτεί συμβιβασμούς που σταδιακά διαβρώνουν κάθε ίχνος ηθικής.

Η αυτοκρατορία δεν διαφθείρει μόνο τους κυβερνώμενους· διαφθείρει και εκείνους που τη διοικούν.

Η προσέγγισή του επηρεάστηκε και από το έντονο ενδιαφέρον του για την οικολογία. Ο Χέρμπερτ αντιλαμβανόταν τα ανθρώπινα συστήματα ως οικοσυστήματα.

Όπως σε ένα φυσικό περιβάλλον η μεταβολή ενός μόνο παράγοντα επηρεάζει το σύνολο, έτσι και στην πολιτική το ίδιο το σύστημα δημιουργεί τις συνθήκες που ευνοούν συγκεκριμένους τύπους προσωπικοτήτων.

Αν μια δομή προσφέρει υπερβολική δύναμη, θα προσελκύσει αναπόφευκτα ανθρώπους που επιθυμούν αυτή τη δύναμη όχι για να υπηρετήσουν, αλλά για να κυριαρχήσουν.

Γι’ αυτό και ο Χέρμπερτ θεωρούσε ότι η συζήτηση για τη διαφθορά συχνά ξεκινά από λάθος σημείο.

Δεν φταίει μόνο ο «κακός άνθρωπος». Το πρόβλημα βρίσκεται και στο γεγονός ότι το ίδιο το αξίωμα μετατρέπεται σε έπαθλο για όσους έχουν μια ακόρεστη ανάγκη ελέγχου.

Η διαφθορά δεν είναι απλώς χαρακτηριστικό του ατόμου.

Είναι το αποτέλεσμα της συνάντησης ενός συγκεκριμένου ψυχολογικού τύπου με ένα σύστημα που του προσφέρει το ιδανικό πεδίο δράσης.

Μετατοπίζοντας, λοιπόν, την προσοχή μας από τη διαφθορά του ατόμου στον μαγνητισμό της θέσης, αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε γιατί η ιστορία επαναλαμβάνεται τόσο συχνά.

Ίσως το πραγματικό ερώτημα να μην είναι γιατί οι άνθρωποι διαφθείρονται όταν αποκτούν εξουσία.

Ίσως το ερώτημα είναι γιατί συνεχίζουμε να δημιουργούμε θεσμούς που λειτουργούν ως μαγνήτες για εκείνους που τη λαχταρούν περισσότερο. Ο Χέρμπερτ δεν μας καλεί να περιμένουμε τον «καλό ηγέτη» που θα διορθώσει τα πάντα.

Μας καλεί να εξετάσουμε τις ίδιες τις δομές.

Όσο οι θεσμοί ενθαρρύνουν τη συγκέντρωση ισχύος, πίστευε ότι το αποτέλεσμα θα τείνει να επαναλαμβάνεται, ανεξάρτητα από το ποιος κάθεται στον θρόνο.

Ίσως γι’ αυτό το έργο του εξακολουθεί να μοιάζει τόσο σύγχρονο.

Δεκαετίες μετά τη συγγραφή του, πολλοί αναγνώστες του Dune έχουν την αίσθηση ότι ο Χέρμπερτ δεν περιέγραφε κάποιο μακρινό μέλλον.

Περιέγραφε ένα μοτίβο που επανεμφανίζεται διαρκώς στην ανθρώπινη ιστορία.

Και αυτό μας αφήνει με ένα τελευταίο ερώτημα: μπορεί να σχεδιαστεί ένας θεσμός που να είναι πραγματικά απωθητικός για τις παθολογικές προσωπικότητες ή η ανθρώπινη φύση θα βρίσκει πάντοτε τρόπους να τις αναζητά και να τις αναδεικνύει;

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους