Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Παστίλιες σε έναν ασθενή που αιμορραγεί του Μιχάλη Χαιρετάκη Πώς η Ελλάδα θεραπεύτηκε στους αριθμούς, άφησε άθικτη την αιτία της αρρώστιας, και γιατί ο εξωτερικός χειρουργός χτυπά πλέον την πόρτα. I. Ο κομπογιαννίτης Φαντάσου να μπαίνεις στα επείγοντα με άγριο βήχα και ο γιατρός, χωρίς ακρόαση, χωρίς ακτινογραφία, χωρίς εξέταση, να σου γράφει παστίλιες για τον λαιμό.

Φαντάσου να καίγεσαι με σαράντα πυρετό και να σου λέει: «Πάρε ένα Ντεπόν, να πέσει ο πυρετός, και βλέπουμε». Όχι αιματολογικές εξετάσεις, , όχι διάγνωση.

Μόνο να πέσει ο πυρετός στο θερμόμετρο.

Φαντάσου να έχεις σπασμένο πόδι και να σου δίνει παυσίπονο και να σου λέει να περπατάς «πιο ήρεμα». Φαντάσου να έχεις πνευμονία και να σου συστήνει να έχεις καλή στάση σώματος και όλα θα περάσουν.

Φαντάσου να έχεις εσωτερική αιμορραγία και να βλέπει μόνο ότι κόπηκες στο ξύρισμα και να σου βάζει ένα μικρό επίδεσμο.

Αυτό περίπου έγινε με την Ελλάδα των μνημονίων.

Η χώρα δεν μπήκε στην εντατική επειδή είχε απλώς «υψηλό έλλειμμα». Μπήκε επειδή ο θεσμικός της οργανισμός βρισκόταν σε προχωρημένη σήψη: πελατειακό κράτος, φοροδιαφυγή με δυο ταχύτητες, δημόσιες προμήθειες με τεράστιους κινδύνους διαφθοράς, αδύναμη λογοδοσία, πολιτική προστασία υπουργών, δικαιοσύνη που έτρεχε με το χρονόμετρο σπασμένο, και μια οικονομία που είχε μάθει να ζει όχι από παραγωγή, αλλά από δανεικά, προσόδους και διανομή κρατικής επιρροής.

Και αντί οι «γιατροί» να ανοίξουν το σώμα, άρχισαν τις παστίλιες. II. Το βολικό ψέμα Μείωση μισθών.

Μείωση συντάξεων.

Αύξηση φόρων. «Άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων». «Εσωτερική υποτίμηση». «Ανταγωνιστικότητα». «Μεταρρυθμίσεις». Λέξεις αποστειρωμένες, ωραίες, τεχνοκρατικές.

Σαν να λες σε άνθρωπο που αιμορραγεί ότι το πρόβλημά του είναι πως δεν κάνει αρκετή γυμναστική και stretching.

Το πιο βολικό ψέμα των μνημονίων ήταν ακριβώς αυτό: ότι η κρίση παρουσιάστηκε σαν λογιστικό πρόβλημα.

Έλλειμμα τόσο.

Χρέος τόσο.

Πλεόνασμα τόσο.

Δόση τόσο.

Μέτρα τόσο.

Πίσω όμως από τα νούμερα υπήρχε μηχανισμός.

Και όταν δεν πειράζεις τον μηχανισμό, απλώς αλλάζεις τα νούμερα πάνω στον ίδιο χαλασμένο πίνακα.

Ναι, στρεβλώσεις υπήρχαν.

Το 2011 ο ΟΟΣΑ κατέγραφε ότι οι περιορισμοί σε επαγγελματικές υπηρεσίες στην Ελλάδα ήταν από τους αυστηρότερους στα κράτη-μέλη, και υπολόγιζε πάνω από 150 κλειστά επαγγέλματα που άνοιξαν εκείνη τη χρονιά.

Αλλά το ερώτημα είναι άλλο: ήταν αυτό η καρδιά της ελληνικής χρεοκοπίας, ή το βολικό σημείο όπου όλοι μπορούσαν να δείξουν για να μη δείξουν βαθύτερα; Η διάσωση μιας χώρας με το αφήγημα του «ανοίγματος των κλειστών επαγγελμάτων» είναι σαν να ισχυρίζεσαι ότι ο ασθενής με σηψαιμία θα σωθεί επειδή θα του κόψεις τα νύχια. III.

Η σήψη κάτω από τον επίδεσμο Το πρόβλημα δεν ήταν τα προνόμια του συμβολαιογράφου, του φαρμακοποιού ή του δικηγόρου.

Το πρόβλημα ήταν ότι ολόκληρο το ελληνικό κράτος λειτουργούσε σαν βιομηχανία εξαιρέσεων.

Άλλος πλήρωνε, άλλος δεν πλήρωνε.

Άλλος ελεγχόταν, άλλος προστατευόταν.

Άλλος περίμενε δέκα χρόνια στη δικαιοσύνη, άλλος εξαφανιζόταν πίσω από επιτροπές, παραγραφές και πολιτικές διαδικασίες.

Φορολογική ασυλία Το ίδιο το ΔΝΤ, στην επίσημη αποτίμηση του προγράμματος του 2010, παραδέχτηκε ότι η έλλειψη πολιτικής βούλησης για ουσιαστική πρόοδο στη φορολογική συμμόρφωση ήταν σοβαρό εμπόδιο στην επιτυχία του προγράμματος.

Με απλά λόγια: η κοινωνία στελνόταν στο χειρουργείο, ενώ ο μεγάλος πυρήνας της φοροδιαφυγής και της επιλεκτικής ανοχής έμενε μισοάγγιχτος.

Δημόσιες προμήθειες Εκεί το χρήμα δεν στάζει· τρέχει ποτάμι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε έκθεσή της για τη διαφθορά, κατέγραφε σοβαρούς κινδύνους στις ελληνικές δημόσιες συμβάσεις: φωτογραφικές προδιαγραφές, συγκρούσεις συμφερόντων, καταχρήσεις διαδικασιών, αδιαφάνεια, πολυπλοκότητα και κατακερματισμό κανόνων.

Δεν είναι θεωρία καφενείου.

Είναι θεσμική διαπίστωση, με σφραγίδα.

Διοικητική παράλυση Το 2011 ο ΟΟΣΑ διαπίστωνε ότι στην ελληνική κεντρική διοίκηση δεν υπήρχε εμφανές συνολικό στρατηγικό όραμα, ούτε καθαρή κεντρική καθοδήγηση, ούτε ιδιοκτησία των μεταρρυθμίσεων, ούτε λογοδοσία για τα αποτελέσματα.

Δηλαδή δεν μιλούσε για κράτος που απλώς «ξόδευε πολύ». Μιλούσε για κράτος που δεν ήξερε ή δεν ήθελε να κυβερνήσει τον εαυτό του με σοβαρότητα.

Η αρχιτεκτονική της ατιμωρησίας Και στην καρδιά αυτής της δυσλειτουργίας, σαν θόλος που σκεπάζει τα πάντα, στέκει το Άρθρο 86 του Συντάγματος.

Ορίζει ότι μόνο η Βουλή έχει την εξουσία να ασκήσει δίωξη σε εν ενεργεία ή πρώην μέλη κυβέρνησης και υφυπουργούς για αδικήματα που τέλεσαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Το Άρθρο 86 δεν είναι παρενέργεια της ελληνικής σήψης.

Είναι από τις βασικές της αιτίες.

Και αυτό φαίνεται με χημική καθαρότητα στο χρονολόγιο.

Πήρε την κρίσιμη προ του 2019 μορφή του με τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001, ψηφισμένη από κοινού από ΠΑΣΟΚ και Νέα Δημοκρατία, και εξειδικεύτηκε με τον νόμο 3126/2003 «Περί ευθύνης Υπουργών». Δύο διατάξεις τοποθετήθηκαν δίπλα-δίπλα και άλλαξαν τον τρόπο που λειτουργεί η χώρα: πρώτον, καμία δίωξη υπουργού χωρίς προηγούμενη απόφαση της Βουλής.

Δεύτερον, μια βραχύτατη αποσβεστική προθεσμία ,η Βουλή είχε χρόνο να αποφασίσει δίωξη μόνο μέχρι το τέλος της δεύτερης τακτικής συνόδου της επόμενης βουλευτικής περιόδου.

Με απλά λόγια: όποιο αδίκημα διέπραττε υπουργός «κατά την άσκηση των υπουργικών καθηκόντων του» είχε καλές πιθανότητες να παραγραφεί προτού καν προλάβει να γίνει υπόθεση.

Από εκείνη ακριβώς τη στιγμή και μετά εκτυλίσσεται το μεγαλύτερο κομμάτι της προμνημονιακής σήψης.

Οι δωροδοκίες της Siemens που πληρώθηκαν συστηματικά μέσα στη δεκαετία του 2000. Το Βατοπέδι.

Τα δομημένα ομόλογα του 2007.

Οι ασύλληπτες υπερβολές των Ολυμπιακών.

Τα εξοπλιστικά.

Και στο τέλος, η κρίση αξιοπιστίας των δημοσιονομικών και στατιστικών στοιχείων (greek statistics) που έσκασε το 2009 και μας πήγε στο μνημόνιο.

Δεν είναι σύμπτωση.

Είναι ακολουθία.

Όταν η πολιτική τάξη έβαλε τους δικούς της δικαστές ,τον εαυτό της, στη θέση του φυσικού δικαστή, και έβαλε από πάνω χρονοδιακόπτη παραγραφής, δεν θεσμοθέτησε λογοδοσία.

Θεσμοθέτησε χρυσή εποχή ατιμωρησίας.

Η βραχεία αποσβεστική προθεσμία καταργήθηκε τυπικά μόλις το 2019.

Δηλαδή για δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια, ακριβώς τα δεκαοκτώ χρόνια που περιείχαν όλα τα μεγάλα προμνημονιακά σκάνδαλα, ίσχυε ένας μηχανισμός που είχε σχεδιαστεί ώστε να μην προλάβει ποτέ να λειτουργήσει.

Υπάρχει εδώ μια παρατήρηση που πρέπει να διατυπωθεί με ψυχραιμία, ακριβώς επειδή είναι ενοχλητική.

Αν ένα παρόμοιο σχήμα δεν εμφανιζόταν μέσα στο συνταγματικά προστατευμένο πεδίο της κοινοβουλευτικής λειτουργίας, αλλά σε οποιαδήποτε άλλη οργανωμένη δομή εξουσίας, θα προκαλούσε αμέσως σοβαρό θεσμικό και ποινικό προβληματισμό.

Μια ευρεία ομάδα προσώπων, συντονισμένα και επανειλημμένα, συμμετέχει στη διαμόρφωση ή διατήρηση ενός πλέγματος κανόνων που: α) αναθέτει ουσιαστικά στο ίδιο πολιτικό σώμα τον κρίσιμο έλεγχο της δίωξης εναντίον μελών της εκτελεστικής εξουσίας, β) περιορίζει τον πραγματικό χρόνο μέσα στον οποίο μπορεί να ολοκληρωθεί σοβαρή διερεύνηση, ιδίως όταν οι υποθέσεις είναι σύνθετες, πολυπρόσωπες και τεχνικά απαιτητικές, γ) αφορά ακριβώς αδικήματα που σχετίζονται με την άσκηση δημόσιας εξουσίας.

Δεν λέγεται εδώ ότι η κοινοβουλευτική ψήφος συνιστά ποινικό αδίκημα.

Δεν λέγεται ότι το άρθρο 187 του Ποινικού Κώδικα εφαρμόζεται σε νομοθετική πράξη.

Αυτό θα ήταν νομικά λανθασμένο και θεσμικά πρόχειρο.

Το άρθρο 61 του Συντάγματος προστατεύει τον βουλευτή για γνώμη ή ψήφο κατά την άσκηση των καθηκόντων του.

Αυτή η προστασία υπάρχει για να διασφαλίζει την ελευθερία της νομοθετικής λειτουργίας.

Δεν μπορεί να καταργείται με ρητορικά τεχνάσματα.

Λέγεται όμως κάτι διαφορετικό και πολύ πιο σοβαρό: ότι η μορφή του μηχανισμού αυτοπροστασίας παρουσιάζει, σε επίπεδο πολιτειακής λειτουργίας, χαρακτηριστικά που έξω από το Κοινοβούλιο θα αντιμετωπίζονταν με ακραία καχυποψία.

Το άρθρο 187 ΠΚ αφορά επιχειρησιακά δομημένες και διαρκείς εγκληματικές οργανώσεις.

Δεν χρησιμοποιείται εδώ ως νομικός χαρακτηρισμός.

Χρησιμοποιείται ως καθρέφτης.

Και ο καθρέφτης δείχνει κάτι άβολο: η ίδια Πολιτεία που αναγνωρίζει τον κίνδυνο οργανωμένων δομών αυτοπροστασίας στο κοινό ποινικό δίκαιο, έχει ανεχθεί επί δεκαετίες μια συνταγματική αρχιτεκτονική στην οποία η πολιτική εξουσία διατηρεί κρίσιμο έλεγχο πάνω στη δική της ποινική λογοδοσία.

Η ασυλία δεν εξαφανίζει το πολιτικό ερώτημα.

Απλώς αποκλείει την ποινική οδό.

Το ερώτημα παραμένει εκεί, βαρύ και αναπάντητο: Μπορεί ένα κράτος δικαίου να θεωρεί φυσιολογικό ότι εκείνοι που ασκούν την ισχυρότερη δημόσια εξουσία διαθέτουν ταυτόχρονα και ειδική θεσμική διαδρομή προστασίας από τη διερεύνηση αυτής της εξουσίας; Ένα κράτος ικανό να παράγει ασύλληπτο χρέος χωρίς να παράγει ίχνος ευθύνης.

Αυτό περιγράφει την Ελλάδα όχι των δύσκολων χρόνων, αλλά των κανονικών της δεκαετιών.

Και αυτή τη χώρα ήρθαν να «θεραπεύσουν» τα μνημόνια, χωρίς να αγγίξουν την κεντρική βαλβίδα που παρήγαγε τη σήψη. IV. Το πρόσωπο της σήψης: η Σύμβαση 717 Όλα τα παραπάνω είναι αφηρημένες έννοιες. Διοίκηση. Λογοδοσία. Ασυλίες. Άρθρα. Κανονισμοί.

Ώσπου ένα βράδυ στις 28 Φεβρουαρίου, κοντά στα Τέμπη, δυο τρένα έπεσαν μετωπικά το ένα πάνω στο άλλο και πενήντα επτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Φοιτητές, οικογένειες, οδηγοί.

Όχι αριθμοί. Πρόσωπα.

Από εκείνη τη νύχτα η αφηρημένη συζήτηση για τη «θεσμική σήψη» απέκτησε όνομα.

Σύμβαση 717.

Η σύμβαση για την τηλεδιοίκηση και τον σύγχρονο σιδηροδρομικό έλεγχο που, μέσα από διαδοχικές παρατάσεις, δεν υλοποιήθηκε ποτέ έγκαιρα.

Ο αυτοματισμός που θα έβλεπε δυο τρένα στην ίδια γραμμή πριν συγκρουστούν, δεν λειτουργούσε.

Δεν χάθηκε ένα τρένο.

Χάθηκε ένας τρόπος να κυβερνάς ένα κράτος.

Ένας τρόπος όπου τα κρίσιμα έργα τραβιούνται, οι έλεγχοι μετατίθενται, οι προδιαγραφές χαλαρώνουν, οι ευθύνες θολώνουν, και στο τέλος ένα σύστημα ασφαλείας που θα είχε σώσει ζωές δεν είναι παρά μια ακόμη γραμμή σε μια ακόμη έκθεση.

Όπου η λειτουργία του κράτους αξιολογείται από το αν τα τυπικά ορόσημα τσεκάρονται, όχι από το αν τα ουσιαστικά αποτελέσματα προστατεύουν τους ανθρώπους. Τα Τέμπη δεν υπήρξαν ατύχημα τεχνικό.

Υπήρξαν συνέπεια θεσμική.

Αυτό δεν αναιρεί τα επιμέρους τεχνικά ή ανθρώπινα αίτια.

Τα τοποθετεί όμως μέσα στο μεγαλύτερο πλαίσιο που τα έκανε πιθανά.

Μετά από δεκαετίες που η ελληνική διοίκηση είχε εκπαιδευτεί να ζει με την παράταση, με την ανοχή, με το ότι ποτέ κανείς δεν φταίει αρκετά για να αλλάξει κάτι, η εκπαίδευση αυτή έδωσε τον λογαριασμό της σε μια συγκεκριμένη γραμμή, σε μια συγκεκριμένη ώρα, σε συγκεκριμένα ονόματα. V. Ο εξωτερικός χειρουργός Δεκαέξι χρόνια μετά την έναρξη της ελληνικής κρίσης, μια Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με έδρα στο Λουξεμβούργο και ιδρυμένη με κανονισμό της Ε.Ε., άνοιξε γραφείο στην Αθήνα.

Δεν είναι αυθαίρετη ή ξαφνική παρέμβαση.

Είναι η φυσική, αναπόφευκτη συνέπεια ενός εσωτερικού συστήματος που, ενώ χρεοκόπησε, αρνείται πεισματικά να αυτοκαθαρθεί.

Όταν ο εθνικός γιατρός επιμένει να αντιμετωπίζει τη σήψη με παστίλιες, είναι νομοτέλεια ότι κάποια στιγμή θα μπει στο δωμάτιο ένας εξωτερικός χειρουργός.

Η εντολή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είναι εξαιρετικά εστιασμένη: εστιάζει σε εγκλήματα που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Απάτες με ευρωπαϊκά κονδύλια.

Φορολογικά εγκλήματα κατά του ΦΠΑ με ευρωπαϊκή διάσταση.

Διαφθορά γύρω από συγχρηματοδοτούμενα έργα.

Το νομικό της θεμέλιο είναι η Οδηγία PIF, που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να τιμωρούν αποτελεσματικά, αποτρεπτικά και αναλογικά όσους κλέβουν ευρωπαϊκό χρήμα.

Η ίδια η ύπαρξη ενός τέτοιου θεσμού περιέχει μια σιωπηρή ομολογία: η Ευρώπη, σαν διοικητικό σύνολο, αναγνώρισε ότι σε ορισμένα κράτη-μέλη οι εσωτερικοί μηχανισμοί διαφάνειας δεν αρκούν.

Όταν υπάρχει ανεξάρτητη βούληση, η διαφθορά γίνεται ορατή.

Η παρουσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στην Ελλάδα δεν είναι προσβολή της εθνικής κυριαρχίας.

Είναι αντανάκλαση της παραδοχής ότι η εσωτερική αυτοκάθαρση επί δεκαετίες δεν λειτούργησε. VI. Παστίλιες, στο ίδιο αίμα Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα μέτρα των μνημονίων ήταν άχρηστα.

Ούτε ότι η Ελλάδα δεν είχε ανάγκη από αλλαγές. Είχε.

Και μεγάλες.

Αλλά άλλο μεταρρύθμιση και άλλο τελετουργική τιμωρία.

Άλλο θεραπεία και άλλο να χτυπάς τον ασθενή επειδή αρρώστησε. Η Ελλάδα δεν χρειαζόταν μόνο μνημόνιο οικονομικό.

Χρειαζόταν μνημόνιο θεσμικό.

Όχι με την έννοια της κατοχής.

Με την έννοια της υποχρεωτικής, αμετάκλητης, εξωτερικά ελεγχόμενης αποσυναρμολόγησης των μηχανισμών που γέννησαν την κρίση.

Πλήρης διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις.

Πραγματικοί έλεγχοι περιουσιακής κατάστασης, όχι ξαφνικοί πλουτισμοί χωρίς έλεγχο.

Ανεξάρτητη φορολογική διοίκηση με δόντια.

Δικαιοσύνη με προθεσμίες και αξιολόγηση.

Κατάργηση κάθε ειδικής πολιτικής ασυλίας που λειτουργεί σαν καταφύγιο.

Ευρωπαϊκή εποπτεία στις μεγάλες δημόσιες συμβάσεις.

Ανεξάρτητοι εισαγγελικοί και δικαστικοί μηχανισμοί με συμμετοχή ξένων εμπειρογνωμόνων όπου χρειάζεται.

Όχι για να ταπεινωθεί η χώρα.

Για να σταματήσει να ταπεινώνεται από τους ίδιους τους μηχανισμούς της.

Γιατί, ας το πούμε καθαρά: όταν ένα κράτος επί δεκαετίες δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτό του, η φράση «εθνική κυριαρχία» πολλές φορές γίνεται κουρτίνα.

Πίσω της δεν κρύβεται ο λαός.

Κρύβονται οι μηχανισμοί που έμαθαν να ζουν από τον λαό.

Τα μνημόνια θεράπευσαν αριθμούς.

Δεν θεράπευσαν την αιτία.

Έριξαν τον πυρετό, αλλά δεν καθάρισαν το αίμα.

Έβαλαν παστίλιες στον βήχα, αλλά δεν άκουσαν τους πνεύμονες.

Έκοψαν δαπάνες, αλλά δεν έκοψαν ρίζες.

Γι' αυτό η χώρα μπορεί να βγαίνει τυπικά από προγράμματα, αλλά να μένει μέσα στην ίδια παλιά αρρώστια.

Γι' αυτό κάποιες κρατικές αστοχίες πληρώνονται με ανθρώπινες ζωές, χωρίς ποτέ να αλλάζει ο μηχανισμός που τις παράγει.

Γι' αυτό η εξωτερική θεσμική παρουσία έγινε ξαφνικά απαραίτητη εκεί όπου η εσωτερική απέτυχε να εμπνεύσει εμπιστοσύνη.

Όποιος περιμένει άσπρη μέρα χωρίς θεσμική χειρουργική, κοροϊδεύει τον εαυτό του.

Χωρίς νόμους που δεν τους γράφουν αυτοί που βολεύονται, χωρίς δικαιοσύνη που δεν εξαρτάται από πολιτικούς ρυθμούς, χωρίς ελέγχους που δεν σταματούν μπροστά σε ονόματα, η χώρα θα αλλάζει γιατρούς, αλλά θα παίρνει πάντα την ίδια συνταγή: Παστίλιες για τον λαιμό. Σε έναν ασθενή που αιμορραγεί.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους