Μια παροιμία που περιγράφει γλαφυρά την κούραση και τις οδυνηρές δοκιμασίες σε ανθρώπους και ζώα! Πολλές οι παροιμίες και τα τραγούδια του θέρου, όλα παρμένα από τα βάσανα και τις πίκρες της ζωής...

Πλήρες Κείμενο:

Μια παροιμία που περιγράφει γλαφυρά την κούραση και τις οδυνηρές δοκιμασίες σε ανθρώπους και ζώα! Πολλές οι παροιμίες και τα τραγούδια του θέρου, όλα παρμένα από τα βάσανα και τις πίκρες της ζωής, από τους πόθους, την αγάπη, τον έρωτα, και τον αγώνα για το ψωμί! Ήταν όμως και μία από τις δυσκολότερες δουλειές, γιατί είχε συνεχές και ολοήμερο σκύψιμο, και γινόταν κάτω από τον καυτό ήλιο αυτήν την εποχή. «Θέρος τρύγος πόλεμος, ξαποσταμό δεν έχουν», και «ό,τι σπείρεις θα θερίσεις», είναι δύο ακόμη παροιμίες σχετικές με τα χέρια που χρειάζονται στον θέρο, την επείγουσα και χωρίς αναβολές δουλειά των γεωργών, και την αγωνία τι μπορείς να περιμένεις στον θέρο! Ο θέρος μαζί με την σπορά ήταν οι πιο σπουδαίες εργασίες, αφού εξαρτιόταν το ψωμί μιας ολόκληρης χρονιάς για μια οικογένεια.

Ήταν εποχές που έπρεπε να βρέξει για να σπείρεις, να βρέξει για να μεγαλώσει το γέννημα, υπήρχαν και εποχές που δεν έπρεπε να βρέξει, και λέγανε ο κόσμος: «τώρα όχι μόνο να μην βρέξει, αλλά ούτε σερνικός λαγός να μην κατουρήσει στο σπαρμένο»! Και πριν τον θέρο η προετοιμασία ήταν κουραστική αφού έπρεπε οι γυναίκες να βοτανίσουν τα γεννήματα, να βγάλουν δηλαδή τα ζιζάνια με τα φαρμακερά αγκάθια, για να μην τρυπιούνται τα χέρια και να είναι καθαρά τα γεννήματα για τον μύλο! Για το βοτάνισμα δεν είχαν και πολλά μέσα εκτός από κάποιες κάλτσες που τις είχαν κάνει αυτοσχέδια γάντια, αλλά τα αγκάθια δεν τα εμπόδιζαν! Όταν τα στάχυα κιτρίνιζαν, καταλάβαιναν ότι είχε έρθει ο καιρός να θεριστούν.

Ο γεωργός για να είναι πιο σίγουρος έκοβε ένα στάχυ, έβγαζε τους σπόρους από μέσα, και με τα δόντια του δοκίμαζε τη σκληρότητά τους.

Αν ο καρπός ήταν σκληρός, το στάρι είχε ωριμάσει και ήταν έτοιμο για θέρισμα.

Οι άντρες ετοίμαζαν τα εργαλεία του θερισμού, τα δραπάνια, και ετοίμαζαν και τα δεματικά, από κλωνάρια λυγιάς, ή από τις ίδιες τις καλαμιές του σταριού που τις έβρεχαν αποβραδίς για να μην σπάζουν, και μετά τις έπλεκαν κατάλληλα για να δέσουν τα δεμάτια. . Ο θέρος ήταν κυρίως δουλειά των γυναικών! Έφτιαχναν μόνες τους τις παρέες τους, ειδικά για αυτή την περίσταση.

Έπρεπε να «ταιριάζουν τα χνώτα τους», να έχουν το θάρρος μεταξύ τους, να είναι της δουλειάς και όχι της λούφας, να κρατάνε τα μυστικά που θα κουβεντιάζουν την ώρα της δουλειάς και να μην τα λένε στο αφεντικό ακόμα και αν τις καλόπιανε να του μαρτυρήσουν! Και το κυριότερο, η εχεμύθεια εκεί που έσκυβαν και λέγανε τον πόνο τους, τα δικά τους, τα καλαμπούρια τους, και η καθεμιά τις δικές της ρόζ και πικάντικες ιστορίες! Οι άντρες έκαναν και άλλες δουλειές, και όταν τις τελείωναν έπιαναν και αυτοί το δραπάνι να τους δώσουν ένα χέρι! Τότε η κουβέντα των γυναικών άλλαζε, γιατί ό,τι έλεγαν ήταν μόνο για αυτές, και εκεί έπρεπε να μείνει! Φοράγανε ρούχα ελαφριά, ανοιχτόχρωμα για τη ζέστη, και μακρυμάνικα για την προφύλαξη από τα αγκάθια και από την σκόνη που είχε το γέννημα, την «άζα» που λέγανε, γιατί τους έπιανε φαγούρα.

Οι άντρες φορούσαν καπέλο ψάθινο, ή χάρτινο, πρόχειρα φτιαγμένο από στρατσόχαρτο ή και από εφημερίδα, και έδεναν στο κεφάλι ένα χειρομάντηλο που κρέμονταν πίσω προστατεύοντας τον σβέρκο, και οι γυναίκες φορούσαν φαρδιά φουστάνια, από μέσα παντελόνια για να μην τους γδέρνουν τα πόδια οι καλαμιές, και στο κεφάλι μαντήλια ανοιχτόχρωμα! Άρχιζαν με το φώτημα, πριν βγει ο ήλιος για να φτουρήσει η δουλειά, που είχε και δροσιά για να μην τρίβουν τα στάχυα.

Έκαναν τον σταυρό τους και άρχιζαν από το μέρος που έχει λυγίσει τα στάχυα ο αέρας.

Έμπαιναν στο χωράφι σε μια απόσταση μεταξύ τους, και καθόριζε ο καθένας «τον έργο» του! Ο «έργος» της κάθε εργάτισσας ήταν ένας νοητός διάδρομος από άκρη σε άκρη, και είχε πλάτος δυό οργιές.

Αν ήταν πολύ μακρινός, τον έκοβαν στην μέση και έβαζαν σημάδια.

Έτσι ήξερε ο καθένας τον τόπο του, κοίταγε την δουλειά του, κανόνιζε τις ανάσες του, αλλά και τα αφεντικά που στεκόντουσαν σαν κέρβεροι από πάνω τους ήξεραν ποιοι δουλεύουν, και ποιους να σχολάσουν ! Έσκυβε κι έπιανε ο καθένας με το ένα χέρι μια χούφτα στάχυα, και με το άλλο χέρι που κρατούσε το δρεπάνι τα έκοβε 30 πόντους πάνω από το έδαφος.

Αν είχαν πολλά ζωντανά και χρειάζονταν πολλά άχυρα, τότε τα έκοβαν πιο χαμηλά.

Μετά από 2- 3 κοψιές, η χούφτα γέμιζε με στάχυα, τα άφηναν κάτω για να συνεχίσουν και να κόψουν άλλη μια χεριά στάχυα, και φτιάχνανε έτσι το χερόβολο.

Μάζευαν κάμποσα χερόβολα και έφτιαχναν ένα δεμάτι, την «σκουλίδα» όπως αλλιώς την λέγανε! Έπρεπε να είναι με σειρά αφημένα και όχι σκόρπια στο χώμα τα στάχια και τα χερόβολα, για να μπορεί να δέσει καλά τα δεμάτια ο νοικοκύρης που ακολουθούσε τους θεριστές! Αν ήταν κακά τα χερόβολά, τότε κακά θα ήταν και τα δεμάτια, εξ ου και η γνωστή παροιμία, «κι εμείς κακά χερόβολα, κι εσείς κακά δεμάτια», που λέγανε όταν ήθελαν να μιλήσουν για ομοιότητες σε πρόσωπα και καταστάσεις, που τάχα κάποιοι έκαναν πως δεν τις έβλεπαν, για να τους φέρουν στα ίσια! Σήκωναν που και που το κορμί τους να ισιώσει μια στάλα, να ξεθολώσει το βλέμμα τους από το σκύψιμο, να σκουπίσουν με το μαντήλι τους τον ιδρώτα στο μέτωπο, και να ξεκουραστεί το χέρι που είχε «ανεμοχάψει» όπως λέγανε από την συνεχόμενη δουλειά! Που και που αναζητούσαν λίγη δροσιά στον ίσκιο ενός μεγάλου δέντρου, και πολλές φορές παρά την κούραση τραγουδούσαν ένα πολύ γνωστό τραγούδι του θέρου που έλεγε: «Πάρετε απόσκια, πάρετε, να πάψει το λιοπύρι, να βγει τ’ αγέρι απ’ τις σπηλιές, να χύσει τη δροσιά του, να ξανασάνει η αργατειά, κι’ οι όμορφες θερίστρες.

Να βγάλουν τα μαντήλια τους, να δείξουν τις θωριές τους, να τις γνωρίσω από μακριά, να ιδώ πού να ‘ναι η Πούλια, η Πούλια η αγάπη μου με τα γλυκά τα μάτια»! Όσοι θέριζαν σε χωράφια που ήταν κοντά στο χωριό, στα ισιώματα, ή στους κάμπους ήταν τυχεροί, αφού πριν το μεσημέρι έκανε την εμφάνισή του ο παγωτατζής με το τρίκυκλό του! Τον άκουγαν από μακριά, άνοιγε η καρδιά τους και ευφραινόταν η ψυχή τους! Ένα παγωτό χωνάκι άλλαζε τη γεύση τους, έδιωχνε την πικρίλα από την σκόνη του θέρου, και τους έπαιρνε και την κούραση! Κάποια στιγμή που βλέπανε τον ήλιο κατακόρφαδα, ερχόταν και η ώρα της μεσημεριανής ξεκούρασης και του φαγητού, με ό,τι φτωχικό είχαν από το προηγούμενο βράδυ, ή έφτιαχναν ξιδομπουκουβάλα με παξιμάδια και δροσερό νερό από την βίκα! Έβαζαν προσκέφαλο ένα δεμάτι στάχια και ξάπλωναν και κοιμόντουσαν για κανά δυό ώρες μέχρι να γύρει λίγο ο ήλιος και να δροσίσει! Εμάς τα παιδιά μας έπαιρναν κοντά αφού είχαν τελειώσει τα σχολεία, να βοηθάμε όσο μπορούμε, και για να μην τεμπελιάζουμε γυρίζοντας όλη μέρα στους δρόμους! Στα μεγαλύτερα έδιναν και από ένα δραπάνι και βοηθούσαν, άλλοτε κόβαμε και κανά δάχτυλο! Επιδέσμους και οξυζενέ δεν είχαμε κοντά μας, οπότε το κατουράγαμε να το ψήσει για να σταματήσει το αίμα και να μην αφορμίσει, και πέρναγε! Τα μικρότερα παιδιά τα απασχολούσαν με μικροδουλειές, να τους κουβαλάνε νερό να ξεδιψάσουν, να προσέχουνε τα μωρά που ήταν κρεμασμένα στην νάκα, τις γίδες που τις παίρναμε μαζί για να τρώνε κανά μεινεμένο στάχι, και για ανταμοιβή τους έφτιαχναν μια αυτοσχέδια κούνια με ένα σκοινί σε ένα μεγάλο δέντρο, στην βελανιδιά, και έκαναν κούνια! Και όταν τα μεσημέρια τους έπιανε ο ύπνος, εμείς «σούρναμε» κρυφά κρυφά να πάμε να πιάσουμε ακρίδες για να ταΐσουμε το βράδυ τις κότες και τις πέρδικες που είχαμε στο κλουβί, και πιάναμε και τζιτζίκια για να παίζουν τα γατιά! Όταν μας έπαιρναν χαμπάρι, τρώγαμε και καμιά στον κώλο, αφού μας είχαν τεμπηχιάσει να μην γυρίζουμε στον ήλιο και αρρωστήσουμε, και μας φάει και κανά φίδι! Το μεροκάματο «ήλιο με ήλιο», κρατούσε από τα χαράματα μέχρι το ηλιοβασίλεμα.

Αποκαμωμένοι όλοι από την κούραση τις απογευματινές ώρες, παρακαλάγανε με ένα τραγούδι τον ήλιο να βα σιλέψει γρήγορα λέγοντας: «Ήλιε μ’ τι αργοπόρησες, τι αργείς να βασιλέψεις; Σε καταργιέται η εργατιά οπού ξενοδουλεύει»! Κι όταν ο ήλιος βασίλευε κι ήταν η ώρα να φύγουν, έκα ναν τον σταυρό τους, άφηναν σε μια άκρη τα εργαλεία τους για να συνεχίσουν την επόμενη μέρα, « πρώτα ο Θεός» που λέγανε! Φορτώνανε τα ζα, τα παιδιά πισωκάπουλα όσα δεν άντεχαν, και οι γίδες δεμένες πίσω, και γυρνούσαν στο χωριό για τις άλλες δουλειές του σπιτιού, και μετά γραμμή για το στρωμένο, να ξεκουράσουν το βασανισμένο κορμί, για να μπορούν να θερίσουν και την επόμενη μέρα.

Την άλλη μέρα συνέχιζαν κάνοντας πάλι τον σταυρό να πάει καλά η μέρα και να φύγουν γεροί το βράδυ, και άρχιζαν! Την τελευταία μέρα έφτιαχναν και το «σταυρό με τα στάχια», που τον φύλαγαν στο εικόνισμα μέχρι του «Σταυρού», οπότε έτριβαν τον σπόρο και τον πήγαιναν στην εκκλησία σε ένα μαντήλι, για να ευλογηθεί για την νέα σπορά! Εννοείται πως το τέλος του θερισμού το γιόρταζαν όπως ήξεραν χρόνια τώρα, με ένα τραπέζι σε όσους βοήθησαν! Το κυρίως πιάτο ήταν κόκορας με τραχανά, ή κατσίκι με χυλοπίτες, και μπόλικο δροσερό κρασί, αν και τέτοιο καιρό ξίδιαζε, και γλύφαμε και από ένα παγωτούλι χωνάκι να αλλάξουμε γεύσεις, μόνο που τούτη την φορά μας έστελναν και το παίρναμε από μαγαζί, από το «Παγοπωλείον – Πάγος και Παγωτά» του μπάρμπα Μήτσου και της θειά Ελένης Γορανίτη στην αγορά! Ο μπάρμπα Μήτσος , αλλά και ο γιός του ο Ροβέρτος γύριζαν το καλοκαίρι στα χωράφια, έβγαιναν και εκτός χωριού.

Έφταναν μέχρι την Στεφανιά και την Σκάλα, και πουλούσαν παγωτά στους ξωμάχους! Και βέβαια τη πιο γλυκιά ανάμνηση την άφησα επίτηδες για το τέλος! Ήταν η πορσελάνινη καλή απλάδα που έβγαινε από το σερβάν, με τις φρέσκιες δίπλες, έτσι για το καλό! Για να «διπλιάσει η σοδειά», να διπλασιαστεί δηλαδή για να μας φτάσει μέχρι την επόμενη, να είναι καλοφάγωτη, και με το νέο αλεύρι να φτιάξουμε πρώτα δίπλες και γλυκά για χαρές, γάμους και βαφτίσια, και η φαμελιά όλη την χρονιά να τρώει γλυκό ψωμί! Αν κοιτάξουμε γύρω μας, και το φιλοσοφήσουμε και λίγο με όλα αυτά που συμβαίνουν ξαφνικά και αναπάντεχα, μπορούμε να αναθεωρήσουμε σχέδια και απόψεις για την δουλειά και την ζωή! Ή μήπως τώρα που δεν θερίζουμε πια, ποτέ δεν θα γεράσουμε; Τα γεράματα, αν έρθουν, καλώς να ορίσουν! Ίσα ίσα που θα σημαίνει ότι είμαστε τυχεροί που προλάβαμε να γεράσουμε! Υπάρχει και μια άλλη παροιμία που λέει, «φύλαγε νιάτα, για να’χεις καλά γεράματα»! Αυτό είναι σωστό! Υγεία, προσοχή, και καλό καλοκαίρι!!! γραφει ο Λουης Γ Σερεμετης https://krokeai.gr/2022/06/25/%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%B4%CE%B9-%CE%BD%CE%B1-%CE%BC%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BB%CF%8E%CE%BD%CE%B9%CE%B6%CE%B5-%CE%BA%CF%8C%CF%81%CE%B7-%CE%BD%CE%B1-%CE%BC%CE%B7%CE%BD-%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%BF/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους