Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ευχαριστώ από καρδιάς τον σημαντικό πεζογράφο Παναγιώτη Χατζημωϋσιάδη για την προσέγγισή του στο βιβλίο "Η βίβλος Της Ιωβ" Αι παράδοξαι αρχαί και ιδέαι» της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου Φέρνω στο μυαλό μου «τη μνεία μικρή, κι ασήμαντη», που είλκυσε την προσοχή του ποιητικού υποκειμένου στον Καβαφικό Καισαρίωνα, όταν «εν μέρει» για να εξακριβώσει μια εποχή / «εν μέρει και την ώρα» να περάσει πήρε «μια συλλογή επιγραφών των Πτολεμαίων» να διαβάσει και συνεπαρμένος από τη μορφή του μικρού βασιλέως Καισαρίωνα τον δεξιώθηκε λίγους στίχους παρακάτω στην κάμαρα και στ’ ομότιτλο ποίημά του.

Κι είναι τούτες ακριβώς οι θαμπές μορφές, εννοώ όχι τόσο οι μείζονες με το ήδη διαμορφωμένο ιστορικό τους βάρος, αλλά οι ήσσονες και οι αφανείς, όπως ο Χριστόδουλος Παμπλέκης απ’ το προηγούμενο μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου (Βαθύ το σκοτάδι πριν την Αυγή, Καστανιώτης, 2024) και η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου απ’ το καινούριο μυθιστόρημά της (Η Βίβλος της Ιώβ, Καστανιώτης, 2026), με τις «λίγες γραμμές», που τους έχει αφιερώσει η Ιστορία, οι πλέον κατάλληλες για τη συνομιλία που διαμείβεται εξ υπαρχής της λογοτεχνικής γραφής ανάμεσα στην ποίηση και στην ιστορική πραγματικότητα, με επιμέρους ζητήματα τα όρια της ποιητικής αδείας, την επιλογή της εστίασης στην κεντρική σκηνή ή στην πλατεία του θεάτρου και κυρίως τον ρόλο που αναλαμβάνει η λογοτεχνία ως συνδιαμορφωτής της εικόνας ή μάλλον των εικόνων του παρελθόντος.

Ιδού λοιπόν, για να έρθω στο τελευταίο βιβλίο της Πριοβόλου, η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, που μέχρι πρότινος κατοικούσε στις ιστορικές υποσημειώσεις και στη λογοτεχνική αφάνεια, νοσηλευόμενη εν έτει 1906 με καρκίνο του στομάχου στο νοσοκομείο Μπουλουκλί της Κωνσταντινούπολης να μας αφηγείται υπό μορφή εσωτερικού μονολόγου, απευθυνόμενου στη Γαλλίδα συγγραφέα και φεμινίστρια Γεωργία Σανδή, όλη την προηγούμενη ζωή της – τουτέστιν τους αγώνες, τα οράματα, τους έρωτες, τις ήττες, τις πίκρες, τις διαψεύσεις, τα πείσματα και την αντίδραση που πανταχόθεν την κύκλωνε υπό το συμβουλευτικό μότο «Άφες κατά μέρος Προοδευτικούς Συλλόγους και διαμαρτυρίας και παραδόξους αρχάς και ιδέας περί χειραφετήσεως της γυναικός.

Καταγίνου εις την οικιακήν οικονομίαν και εκεί επίστησον την προσοχήν σου, διότι η γυνή εγεννήθη διά τον οίκον, ενώ ο ανήρ διά την επιστήμην και την κοινωνίαν». Από τεχνική άποψη, το νοσοκομείο και η αρρώστια συνιστούν τον ιδρυτικό λόγο της ανασκόπησης, διαμορφώνουν την οριακή υπαρξιακή συνθήκη και υποστηρίζουν την εξομολογητική ειλικρίνεια της εκφοράς της, η αναδρομική αφήγηση εστιάζοντας στις πιο σημαντικές πλευρές της δράσης κομίζει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τον βίο της ηρωίδας και η περιδιάβαση στην κίνηση των ιδεών και στους εθνικούς ανταγωνισμούς της εποχής προσφέρει ένα πανόραμα της βαλκανικής και της οθωμανικής πραγματικότητας, όπως αυτή διαμορφώθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα.

Σκέφτομαι την ατέλειωτη έρευνα, την εντατική εργασία και τις αμέτρητες ώρες που χρειάστηκαν για να συγκεντρωθεί το υλικό, μαζί με όλες τις λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στην ιστορική πραγματικότητα και στη μυθοπλασία, στην αισθητική ανάγκη και στην ιστορική συνέπεια, που θα έπρεπε στο μεταξύ να διευθετηθούν.

Καθότι σε αντίθεση με άλλα είδη μυθιστορήματος, το μυθιστόρημα με ιστορικό θέμα δεν ορίζεται μόνο απ’ το αισθητικό αλλά και απ’ το ιστορικό μέτρο της γραφής του,με ό,τι αυτό σημαίνει ως προς τους περιορισμούς στην πλοκή, στους χαρακτήρες κτλ., και σε αντίθεση με την τυπική ιστορική αφήγηση το μυθιστόρημα με ιστορικό θέμα έχει τη δυνατότητα να προσεγγίζει περασμένες εποχές υπό τη συνθήκη της λογοτεχνικής αναπαράστασης, δραματοποίησης και προσομοίωσης, που δύναται να ζωντανέψει τον καθημερινό βίο των ανθρώπων.

Τούτη ακριβώς η σαγήνη της λογοτεχνικής γραφής με ιστορικό θέμα, που παίρνει τον αναγνώστη από το χέρι για να τον μυήσει στο κλίμα μιας άλλης εποχής και κοινωνίας είναι το βασικό πλεονέκτημα της Πριοβόλου.

Μέσα απ’ το βιβλίο της η μυρωδιά του αντισηπτικού απ’ το νοσοκομείο Μπουλουκλί ανακατεύεται με τις μυρωδιές απ’ τα ζαχαροπλαστεία της Πόλης και οι εικόνες από τους δρόμους της Σηλυβρίας διασταυρώνονται με εικόνες από τα αρχοντικά του Βουκουρεστίου.

Εν ολίγοις το ιστορικό παρελθόν συστήνεται βιωματικά στον αναγνώστη όχι απ’ τις μάχες, τα συνέδρια και τις συνθήκες, αλλά ως από τα κάτω ζώσα πραγματικότητα ανθρώπων με σάρκα και οστά.

Το ότι η Πριοβόλου επιλέγει μια κατεξοχήν μεταβατική εποχή, στο κλείσιμο του 19ου αιώνα και στο άνοιγμα του 20ου, με την καταρρέουσα οθωμανική αυτοκρατορία, το κίνημα του πανσλαβισμού, την εθνική αφύπνιση και τους ανταγωνισμούς των υπόδουλων λαών, την αποδυνάμωση των Φαναριωτών, την ενίσχυση της αστικής τάξης, το γλωσσικό ζήτημα, τα πρώτα σκιρτήματα του φεμινιστικού κινήματος φανερώνει τη δυσκολία του εγχειρήματος και μεγαλώνει τη σημασία της επιτυχίας του: κάτω απ’ την ηρεμία της επιθανάτιας ανασκόπησης της Παπαδοπούλου νιώθουμε να κοχλάζει η ιστορική πραγματικότητα, με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνεται διαρκώς αντιληπτή η ρευστότητα και η ένταση των ιστορικών στιγμών δίχως όμως να διαταράσσεται ο ρυθμός και η πειθαρχία της αφήγησης.

Και παρότι ο δυναμικός χαρακτήρας της ηρωίδας θα ευνοούσε τη σκιαγράφηση του αγιογραφικού πορτρέτου μιας απ’ τις πρωθιέρειες του καθ’ ημάς φεμινισμού, η Πριοβόλου δεν παρασύρεται απ’ την ευκολία.

Ο χαρακτήρας που στήνει είναι συνετά ζυγιασμένος, αρκετά σύνθετος και απολύτως αληθοφανής με τη σωστή δοσολογία των ιδεών και των συναισθημάτων, του ιδιωτικού και του δημόσιου βίου, των αρετών και των μικρών αδυναμιών.

Έτσι πλάι στο γυναικείο θέμα θα βρούμε το γλωσσικό ζήτημα, πλάι στο γλωσσικό ζήτημα θα βρούμε την αγωνία της γραφής, πλάι στην αγωνία της γραφής θα βρούμε την εθνική έγνοια κι όλα αυτά μαζί με τους περισπασμούς του οικογενειακού βίου, τους ανεκπλήρωτους έρωτες και την αγωνία του επικείμενου θανάτου.

Εντέλει η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, όπως συστήνεται από την Ελένη Πριοβόλου, ξεπερνά κατά πολύ το πρότυπο μιας γυναίκας που αγωνίστηκε για τη γυναικεία υπόθεση και ασχολήθηκε με τη γραφή.

Όπως και στην περίπτωση του Χριστόδουλου Παμπλέκη γίνεται φορέας μιας αγονάτιστης στάσης ζωής, που σε πείσμα των αντίξοων συνθηκών και του εχθρικού περιβάλλοντος αγωνίζεται με αξιοπρέπεια και πείσμα για τις αξίες που πρεσβεύει, πυκνώνοντας τη διαφωτιστική πίστη στον ορθό λόγο και στην ανθρώπινη ύπαρξη, πράγμα που θεωρώ ότι είναι μια πρόσθετη αρετή αυτού του βιβλίου.

Γιατί η στάση ζωής και το ανθρωπιστικό πρόταγμα, που διαμέσου της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου προβάλλονται απ’ το βιβλίο, είναι κάθε άλλο παρά ποτέ αναγκαίες στην αλλοπρόσαλλη και σκοτεινή εποχή, που διανύουμε. https://www.periou.gr/author/p-hatzimoisiadis/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους