Τὸ Μνημεῖον Λυσικράτους Ἕνα ἀριστούργημα τῆς χορηγικῆς ἀρχιτεκτονικῆς τῆς κλασικῆς Ἀθήνας ✏️ Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου Τὸ Μνημεῖον Λυσικράτους ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν σημαντικωτέρων καὶ ἀρτιώτερον σωζομένων...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Εὑρισκόμενον εἰς τὴν καρδίαν τῆς Πλάκας, ἐπὶ τῆς ἀρχαίας Ὁδοῦ Τριπόδων, διασώζει μέχρι σήμερον τὴν μνήμην ἑνὸς θεσμοῦ στενῶς συνδεδεμένου μὲ τὴν ἀθηναϊκὴν δημοκρατίαν, τὸ θέατρον καὶ τὴν δημόσιαν προβολὴν τῶν εὐπόρων πολιτῶν: τὴν χορηγίαν.

Τὸ μνημεῖον, ἀνεγερθὲν κατὰ τὰ ἔτη 335-334 π.κ.ε. ὑπὸ τοῦ Ἀθηναίου Λυσικράτους, δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἓν καλλιτεχνικὸν δημιούργημα ὑψηλῆς αἰσθητικῆς, ἀλλὰ καὶ μίαν σπουδαίαν μαρτυρίαν διὰ τὴν πολιτιστικὴν, θρησκευτικὴν καὶ κοινωνικὴν ζωὴν τῆς κλασικῆς Ἀθήνας.

Ἡ ἀνέγερσις τοῦ μνημείου συνδέεται ἀμέσως μὲ τοὺς δραματικοὺς ἀγῶνας πρὸς τιμὴν τοῦ Διονύσου, οἵτινες ἐλάμβανον χώραν κατὰ τὰ Μεγάλα Διονύσια.

Κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, οἱ εὔποροι πολῖται ἀνελάμβανον, ὡς δημόσιον λειτούργημα, τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν θεατρικῶν παραστάσεων καὶ χορῶν.

Οἱ πολῖται οὗτοι, γνωστοὶ ὡς χορηγοί, ἐχρηματοδοτοῦσαν τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν ἐνδυμασίαν καὶ τὴν προετοιμασίαν τῶν χορευτῶν, προσφέροντες σημαντικὰ ποσὰ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς παραστάσεως.

Ἡ νίκη εἰς τοὺς ἀγῶνας ἀπετέλει ὑψίστην κοινωνικὴν διάκρισιν καὶ τὸ ἔπαθλον ἦτο εἷς χάλκινος τρίπους, ὁ ὁποῖος ἀφιεροῦτο εἰς τὸν θεὸν Διόνυσον.

Οἱ νικητήριοι τρίποδες ἐτοποθετοῦντο συνήθως εἰς τὴν περίφημον Ὁδὸν Τριπόδων, μίαν ὁδὸν πλησίον τοῦ Θεάτρου τοῦ Διονύσου, ὅπου ἀνεγείροντο πολυτελεῖς βάσεις καὶ μνημεῖα διὰ τὴν ἔκθεσίν των. Τὸ Μνημεῖον τοῦ Λυσικράτους ὑπῆρξε τὸ λαμπρότερον ἐξ αὐτῶν καὶ τὸ μόνον σχεδὸν ἀκέραιον ὃ διεσώθη.

Ἡ ἐπιγραφὴ ἐπὶ τοῦ ἐπιστυλίου ἀναφέρει σαφῶς ὅτι ὁ Λυσικράτης, υἱὸς τοῦ Λυσιθείδου, ἐκ τοῦ δήμου Κικυννῶν, ἀφιέρωσε τὸ μνημεῖον μετὰ τὴν νίκην τοῦ χοροῦ του εἰς διαγωνισμὸν διθυράμβων.

Ἀπὸ ἀρχιτεκτονικῆς ἀπόψεως, τὸ μνημεῖον παρουσιάζει ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον.

Εἶναι κυκλικὸν οἰκοδόμημα, τοποθετημένον ἐπὶ ὑψηλοῦ τετραγώνου βάθρου ἐκ πωρολίθου.

Τὸ κυρίως σῶμα αὐτοῦ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἓξ ἡμικίονας κορινθιακοῦ ρυθμοῦ, κατασκευασμένους ἐκ πεντελικοῦ μαρμάρου, οἵτινες προσκολλῶνται εἰς κυλινδρικὸν πυρῆνα ἐκ μαρμάρου Ὑμηττοῦ.

Τὸ μνημεῖον θεωρεῖται ἰδιαιτέρως σημαντικὸν διὰ τὴν ἱστορίαν τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, διότι περιλαμβάνει ἓν ἐκ τῶν πρωϊμοτέρων σωζομένων παραδειγμάτων χρήσεως τοῦ κορινθιακοῦ ρυθμοῦ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ὄψιν κτιρίου εἰς τὰς Ἀθήνας.

Ἡ ζωφόρος τοῦ μνημείου κοσμεῖται μὲ ἀναγλύφους παραστάσεις ἐμπνευσμένας ἐκ τοῦ κύκλου τοῦ Διονύσου.

Ἀπεικονίζεται ἰδιαιτέρως ἡ τιμωρία τῶν Τυρρηνῶν πειρατῶν, οἵτινες, ἀγνοοῦντες τὴν θεϊκὴν φύσιν τοῦ Διονύσου, ἐπεχείρησαν νὰ τὸν ἀπαγάγουν καὶ μετεμορφώθησαν εἰς δελφίνια.

Ἡ ἐπιλογὴ τοῦ θέματος δὲν ἦτο τυχαία, καθ’ ὅσον ὁ Διόνυσος ὑπῆρξεν ὁ κατεξοχὴν προστάτης τοῦ θεάτρου καὶ τῶν δραματικῶν ἀγώνων.

Ἄνωθεν τῆς ζωφόρου ὑψοῦται μονολιθικὴ θολωτὴ στέγη, διακεκοσμημένη μὲ ἀνάγλυφας φολίδας καὶ ἀνθέμια, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίζετο ὁ χάλκινος τρίπους, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν διεσώθη.

Κατὰ τὴν μακραίωνα ἱστορίαν του, τὸ μνημεῖον ὑπέστη ποικίλας μεταβολάς, χωρὶς ὅμως νὰ καταστραφῇ ὁλοσχερῶς.

Κατὰ τὴν περίοδον τῆς Ὀθωμανοκρατίας, τὸ μνημεῖον ἐνσωματώθη εἰς μονὴν Καπουκίνων μοναχῶν, ἥτις ἱδρύθη πλησίον αὐτοῦ κατὰ τὸν 17ον αἰῶνα.

Τότε ἀπεκαλεῖτο συχνὰ «Φανάρι τοῦ Διογένους» ἢ καὶ «Φανὸς τοῦ Δημοσθένους», ὀνομασίαι αἵτινες διετηρήθησαν ἐπὶ μακρὸν εἰς τὴν δυτικὴν φιλολογίαν καὶ περιηγητικὴν γραμματείαν.

Οἱ μοναχοὶ ἐχρησιμοποιοῦν τὸ μνημεῖον ὡς ἀναγνωστήριον καὶ βιβλιοθήκην, ἀνοίγοντες μάλιστα θύραν εἰς τὸ οἰκοδόμημα διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς μονῆς.

Ἰδιαίτερον ἱστορικὸν ἐνδιαφέρον παρουσιάζει τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Μονὴν τῶν Καπουκίνων διέμεινεν ὁ Λόρδος Βύρων κατὰ τὴν παραμονὴν του εἰς τὰς Ἀθήνας.

Ἡ παρουσία τοῦ Βύρωνος συνέδεσε περαιτέρω τὸ μνημεῖον μὲ τὸν φιλελληνισμὸν καὶ τὴν εὐρωπαϊκὴν πνευματικὴν παράδοσιν τοῦ 19ου αἰῶνος.

Παραλλήλως, εἰς τοὺς κήπους τῆς μονῆς ἐφυτεύθησαν, κατὰ τὴν παράδοσιν, αἱ πρῶται τομάται εἰς τὸν ἑλληνικὸν χῶρον περὶ τὸ 1818, γεγονὸς ὅπερ προσδίδει μίαν ἰδιότυπον πολιτιστικὴν διάστασιν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ χώρου.

Κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1821, ἡ μονὴ κατεστράφη καὶ ἐκάη, ἐνῶ τὸ μνημεῖον ἔμεινεν ἐκτεθειμένον εἰς τὰ καιρικὰ φαινόμενα καὶ εἰς φθοράς.

Παρὰ ταῦτα, διεσώθη σχεδὸν ἀκέραιον, γεγονὸς σπανιώτατον διὰ ἀρχαῖον μνημεῖον τῶν Ἀθηνῶν.

Τὸν 19ον αἰῶνα, Εὐρωπαῖοι περιηγηταὶ καὶ ἀρχαιολόγοι ἐπέδειξαν ἔντονον ἐνδιαφέρον διὰ τὸ μνημεῖον.

Μάλιστα, ὁ Λόρδος Ἔλγιν ἐπεχείρησε ἀνεπιτυχῶς νὰ τὸ ἀποκτήσῃ καὶ νὰ τὸ μεταφέρῃ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπως εἶχε πράξει μὲ γλυπτὰ τῆς Ἀκροπόλεως.

Ἡ ἀδυναμία ἀποσυναρμολογήσεως τοῦ οἰκοδομήματος συνετέλεσεν εἰς τὴν σωτηρίαν του.

Κατὰ τὰ ἔτη 1876-1887 πραγματοποιήθησαν σημαντικὰ ἔργα ἀναστηλώσεως ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν Γάλλων ἀρχιτεκτόνων καὶ μὲ τὴν ὑποστήριξιν τῆς γαλλικῆς κυβερνήσεως.

Αἱ ἐπεμβάσεις ἐκεῖναι συνέβαλον εἰς τὴν σταθεροποίησιν καὶ συντήρησιν τοῦ μνημείου, τὸ ὁποῖον ἤδη ἀπὸ τὸν 19ον αἰῶνα εἶχε καταστεῖ σύμβολον τῆς κλασικῆς Ἀθήνας καὶ σημεῖον ἀναφορᾶς διὰ τοὺς Εὐρωπαίους λογίους καὶ καλλιτέχνας.

Ἡ ἐπίδρασις τοῦ Μνημείου Λυσικράτους εἰς τὴν νεωτέραν ἀρχιτεκτονικὴν ὑπῆρξεν ἀξιοσημείωτος.

Τὸ κομψὸν κυκλικὸν σχήμα του καὶ ὁ κορινθιακὸς διάκοσμος ἐνέπνευσαν πολλὰ νεοκλασικὰ οἰκοδομήματα εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἀμερικὴν κατὰ τὸν 18ον καὶ 19ον αἰῶνα.

Ἀντίγραφά του ἢ παραλλαγαὶ αὐτοῦ ἀνεγέρθησαν εἰς κήπους, βιβλιοθήκας καὶ μνημεῖα, ἀποδεικνύοντα τὴν διαχρονικὴν γοητείαν τοῦ ἀρχαιοελληνικοῦ κάλλους.

Σήμερον, τὸ Μνημεῖον Λυσικράτους δεσπόζει εἰς μίαν ἐκ τῶν πλέον ζωντανῶν περιοχῶν τῶν Ἀθηνῶν, περιβαλλόμενον ἀπὸ τὴν καθημερινότητα τῆς συγχρόνου πόλεως, ἀλλὰ ταυτοχρόνως διατηροῦν τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς ἀρχαίας μνήμης.

Παρὰ τὸ μικρὸν του μέγεθος, τὸ μνημεῖον συμπυκνοῖ εἰς τὴν μορφὴν του τὴν λαμπρότητα τῆς ἀθηναϊκῆς δημοκρατίας, τὴν σχέσιν τέχνης καὶ πολιτικῆς ζωῆς, καθὼς καὶ τὴν ἀδιάκοπον ἱστορικὴν συνέχειαν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν.

Ἀποτελεῖ οὐ μόνον ἀρχαιολογικὸν κατάλοιπον, ἀλλὰ καὶ ζῶν σύμβολον τῆς πολιτιστικῆς κληρονομίας τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου. 📖📚Βιβλιογραφία και Πηγές: 1. Το μνημείον Λυσικράτους στην Πλάκα, https://urbanlife.gr/urban-city/to-mnimeio-lysikratoys-stin-plaka/ 2. Μνημείον Λυσικράτους, Υπουργείον Πολιτισμού, http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=891 📸 Εικόνα: Daskalopoulou Katerina 5/2026

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους