Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο Γιάννης Πρόφης γράφει:

***** ΛΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ: ΤΟ ΛΙΟΚΟΥΡΟ

**** ΈΝΑ ΤΟΣΟΔΑ ΜΙΚΡΟ, μακρόστενο πραγματάκι, με μάκρος μόλις 5,5 εκ. και πλάτος δύο εκ., που θα το νόμιζε κανείς ξύλινο απολειφάδι από κάποιο σανίδι (*1), θα μπορούσαμε να το ρίξουμε στο τζάκι να καεί μαζί με τ’ άλλα ξύλα ή να το πετάξουμε στον κάδο των σκουπιδιών μας… Μη, όχι, μη το κάνετε αυτό! Γιατί αυτό το πραγματάκι έχει μεγάλη ιστορία και ηλικία ποιος ξέρει πόσα χρόνια, πάνω από 300, μπορεί και 500.

Αυτό το πραγματάκι έχει περάσει από τα χέρια αμέτρητων γιαγιάδων και παππούδων μας κι έχει γιατρέψει αμέτρητους ανθρώπους, νέους, γέρους και παιδιά…

**** ΘΑ ΗΤΑΝΕ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ μετά την Κατοχή, πριν το 1950, με φτώχεια και υποσιτισμό των πολλών ανθρώπων και πιο πολύ των παιδιών.

Θα πήγαινα στη δευτέρα ή στην τρίτη δημοτικού.

Κι ένα απόγεμα, εκεί στα καλά καθούμενα, ένιωσα στο πρόσωπο μια φούντωση, μια φλόγα, μια φαγούρα, σαν να είχα σπυράκια.

Μάλλον αναφυλαξία θα ήταν.

Σηκώθηκα και πήγα – πού αλλού – στη μαμά. «Μαμά, το και το» της είπα.

Εγώ νόμισα ότι θα ταραζόταν και θ’ ανησυχούσε, αλλά η μαμά δεν ταράχτηκε καθόλου. «Α, δεν είναι τίποτα, μου είπε, θα πεταχτώ εδώ στη θειά Μαριγώ του Τάσ’ Μάγκα (*2) και θα της ζητήσω να μου δώσει το «λιόκουρο» (*3). Θα το ρίξουμε μέσα σ’ ένα ποτήρι με νερό και μετά από λίγο θ’ αρχίσει να γεμίζει με «σούμπουλα» (*4). Αύριο το πρωί θα πιείς λίγο απ’ αυτό και με το υπόλοιπο θα πλύνεις το πρόσωπό σου.

Και θα τ’ αφήσεις να στεγνώσει χωρίς να σκουπιστείς.

Είναι «ένα κι ένα», θα σου περάσουν αμέσως τα σπυράκια!» Τότες εγώ γέμισα με απορίες: «Τι είναι το λιόκουρο και τι είναι το σούμπουλο? τη ρώτησα. «Λιόκουρο είναι το κέρατο του φιδιού, σούμπουλα είναι οι φουσκάλες που βγάζει στο νερό το λιόκουρο» μου απάντησε εκείνη και κίνησε να πάει να το φέρει.

**** ΓΥΡΙΣΕ ΑΜΕΣΩΣ ΠΙΣΩ Η ΜΑΜΑ κρατώντας στο χέρι της ένα πολύ μικρό πραγματάκι, που ήταν το λιόκουρο.

Γέμισε ένα ποτήρι με νερό, το έριξε μέσα, το ακούμπησε πάνω στο τραπέζι κι έφυγε για να συνεχίσει τις δουλειές της.

Εγώ κάθισα επιτόπου και το παρατηρούσα κι όταν είδα να βγαίνει η πρώτη φουσκάλα, χάρηκα, γιατί φάνηκε ότι αυτά που έλεγε η μαμά ήταν αληθινά.

Είδα και τη δεύτερη και την τρίτη και την τέταρτη και πάει λέγοντας.

Βαρέθηκα να βλέπω φουσκάλες μέσα στο νερό, σα να ‘τανε γκαζόζα - σαμπάνια δεν είχα δεί μέχρι τότε – παράτησα το ποτήρι και βγήκα έξω να παίξω.

**** ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΜΕΡΑ ΤΟ ΠΡΩΙ, πριν φύγω για το σχολείο, η μαμά με το ποτήρι στο χέρι ήρθε μπροστά μου, μου το ΄δωσε να το κρατήσω και μου είπε: «Βλέπεις που έχει γεμίσει σούμπουλα? Πιες λίγο και με το υπόλοιπο θα πλύνεις το πρόσωπό σου.

Εγώ θα πάω το λιόκουρο πίσω στη θειά Μαριγώ». Πραγματικά ήταν γεμάτο με αμέτρητα «σούμπουλα». Έκανα όπως μου είπε η μαμά κι έφυγα για το σχολείο.

Ε, αυτό ήτανε! Σε λίγη ώρα έφυγε η φούντωση, η φλόγα, τα σπυριά και η φαγούρα.

**** ΠΕΡΑΣΑΝΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΤΕ, σχεδόν όσα και τα «σούμπουλα» του νερού με το λιόκουρο κι όποτε θυμόμουν τα πρόσωπα της γειτονιάς μου που έφυγαν πριν πολλά χρόνια από τη ζωή, θυμόμουν μαζί και την καλή θειά Μαριγώ και το λιόκουρό της.

Κι επειδή είχα ήδη ασχοληθεί με τη λαογραφία του Κορωπιού και των Μεσογείων, σκεπτόμουν ότι θα έπρεπε να γράψω και κάτι γι’ αυτό το λιόκουρο.

Γιατί, απ’ ό,τι θυμάμαι, νομίζω ότι δεν έχει ασχοληθεί ποτέ κάποιος μεσογείτης λαογράφος με κάτι τέτοιο.

Αμ, το να σκεφτείς κάτι είναι εύκολο, το δύσκολο είναι να το πραγματοποιήσεις.

Ευτυχώς ο Θεός μου χάρισε αρκετά χρόνια και μου ‘δωσε το χρόνο να πραγματοποιήσω τώρα αυτή την επιθυμία μου.

**** ΚΙ ΟΤΑΝ ΠΡΙΝ ΚΑΝΑ ΔΥΟ ΜΗΝΕΣ πήγα στο λουλουδάδικο της γειτονιάς ν’ αγοράσω μερικούς πανσέδες για τις γλάστρες της αυλής μας, να ‘σου μπροστά μου ο Ερμής Σουρλαντζής (*5), ο τελευταίος μάλλον εγγονός της θειάς Μαριγώς και του «Τασ’ Μάγκα». «Βρε Ερμή, του λέω, λες να υπάρχει ακόμα αυτό το κέρατο του φιδιού που είχε η γιαγιά σου η Μαριγώ, που το έδινε στον κόσμο για να γιατρευτεί από κάποιες παθήσεις?» «Ποιο, το λιόκουρο?» μου λέει αυτός. «Ναι, μάλλον έτσι το λέγανε, αν θυμάμαι καλά» «Εγώ το έχω!» μου λέει αυτός. «Ερμή, του λέω, είμαι πολύ τυχερός, γιατί θέλω να το δώ, να το φωτογραφίσω και να γράψω ό,τι ξέρω εγώ κι ό,τι ξέρεις εσύ γι’ αυτό». «Πολύ ευχαρίστως» μου απάντησε αυτός και κλείσαμε το ραντεβού στο σπίτι του επιτόπου.

Πήγα τη μέρα και ώρα που είπαμε. Ο Ερμής πήγε σε κάποιο άλλο δωμάτιο και γύρισε κρατώντας στο χέρι του ένα παραγματάκι, τυλιγμένο σε αλουμινόχαρτο. «Να, εδώ το έχω» μου είπε.

Ξετύλιξε το χαρτί και είδα το αντικείμενο.

Δεν το θυμόμουν μάλλον καθόλου.

Ήξερα ότι ήταν μικρό σε μέγεθος, αλλά όχι ότι έμοιαζε με ξύλο.

Κι ακούστε τι μου είπε ο Ερμής:

**** «ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑ ΤΟ ΕΛΕΓΑΝ ΛΙΟΚΟΥΡΟ και το είχε κληρονομήσει η γιαγιά η Μαριγώ από τον πατέρα της, τον Κολιο-Πρόφη.

Το φύλαγε μέσα στο εικονοστάσι που είχε μέσα την εικόνα από τα Ιεροσόλυμα που είχε φέρει από εκεί κάποιος παππούς.

Κανένας δεν ήξερε από πότε υπήρχε αυτό το λιόκουρο στην οικογένεια.

Αυτό που ήξεραν ήταν ότι ήτανε κέρατο του φιδιού, χωρίς να ξέρουν από ποιο ακριβώς είδος.

Μπορεί να ήταν από οχιά, μπορεί από κάποιο άλλο.

Και ξέρανε ότι όταν το ρίξεις μέσα σε νερό και το αφήσεις, το νερό γεμίζει φούσκες.

Κι’ όταν πάσχεις από οποιαδήποτε δερματική πάθηση, όπως εξανθήματα, εκζέματα, αλλεργίες, αναφυλαξία, φαγούρα, και κάποιες παθήσεις των ματιών, αντί για κολλύριο, πίνουμε λίγο νερό και μετά το απλώνουμε στο μέρος που πάσχουμε.

Αποτέλεσμα είναι να μας περνάει η δερματική πάθηση ή ενόχληση».

**** «ΤΟ ΛΙΟΚΟΥΡΟ ΤΟ ΖΗΤΟΥΣΑΝ αποκλειστικά από τη γιαγιά πολλοί Κορωπιώτες, γιατί κανένας άλλος δεν είχε κάτι τέτοιο στο σπίτι του.

Δεν ξέρω αν υπήρχε σε άλλα χωριά εδώ γύρω.

Η γιαγιά το έδινε σε όλους ευχαρίστως, μόνο υπενθύμιζε πάντοτε μην ξεχάσουν να το επιστρέψουν.

Αλλά κάποιοι πονηροί, αφού το έπαιρναν στο σπίτι τους, προσπαθούσαν να κόψουν ένα μικρό κομμάτι απ’ αυτό για να το κρατήσουν στο σπίτι τους, ώστε να μην κάνουν τον κόπο να το ζητάνε κάθε τόσο.

Αυτό όμως που έκαναν δεν είχε ποτέ το αποτέλεσμα που ήθελαν, γιατί το κομμάτι που έκοβαν διαλυόταν αυτομάτως και γινόταν σκόνη.

Αλλά όταν η γιαγιά Μαριγώ διαπίστωσε τι ήθελαν να κάνουν, σταμάτησε να το δανείζει.

Για να εξυπηρετήσει όμως τους πάσχοντες, έβαζε η ίδια το λιόκουρο μέσα στο νερό, χωρίς να βγεί καθόλου αυτό από το σπίτι, και οι ενδιαφερόμενοι πήγαιναν την επόμενη μέρα και έπαιρναν μόνο το νερό.

Από τη 10ετία του 1960 και μετά ο κόσμος σταμάτησε σιγά - σιγά να ζητάει το λιόκουρο, γιατί άρχισε να πηγαίνει σε γιατρούς και μάλιστα δερματολόγους.

**** ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΚΕΡΑΤΟ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα στοιχείο της λαογραφίας, που δεν έχει ερευνηθεί επαρκώς.

Με την ευκαιρία της μικρής μου έρευνας διαπίστωσα ότι στο διαδίκτυο ναι μεν γίνεται εκτενής αναφορά στο λιόκουρνο (στο Κορωπί λεγόταν λιόκουρο), από άποψη λαογραφίας, αλλά δεν είδα καμιά επιστημονική αναφορά σε αυτό.

Διότι και η επιστημονική εξέταση του αντικειμένου, ιδιαίτερα από τους ερπετολόγους, θα μπορούσε ίσως να μας διαβεβαιώσει αν πράγματι το συγκεκριμένο λιόκουρο προέρχεται από φίδι, ποιο είδος φιδιού, ποια είναι η ηλικία του δείγματος, αν πράγματι μπορεί να βοηθήσει σε θεραπεία κ.λπ. Εγώ αρκέστηκα να το περιγράψω από λαογραφική μόνο άποψη, κάποιος άλλος θα μπορούσε να επεκταθεί και στην επιστημονική αναζήτηση.

Επίσης, όσον αφορά το Κορωπί, διαπίστωσα ότι το λιόκουρο είναι καθαρά λαϊκή ιατρική και δεν σχετίζεται με τη μαγεία, ούτε με τις γητειές και τα ξόρκια, όπως συμβαίνει σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας. *** Γλωσσάρι και σχόλια (*1) Μία ένδειξη, ότι δεν πρόκειται για ξύλο, είναι το βάρος του αντικειμένου που είναι τουλάχιστον διπλάσιο από ένα ιδίου μεγέθους ξύλο.

Θα προσπαθήσω σε ζυγαριά ακριβείας. (*2) Η θεία Μαριγώ ήταν κόρη του Κολιο-Πρόφη.

Παντρεύτηκε τον Τάσο Σουρλαντζή (ή «Μάγκα»), που μπήκε γαμπρός στο σπίτι του Πρόφη.

Είχαν τέσσερα παιδιά: τον Νίκο, τον Λευτέρη τον Ερμή και την Τασούλα. (*3) Η ορθή ονομασία του λιόκορου είναι λιόκουρνο.

Η πρώτη συλλαβή φαίνεται να προέρχεται από το ήλιος (όπως λέμε λιόγερμα, λιοπύρι κ.λπ). Το β΄ συνθετικό -κουρνο προέρχεται από το λατ. cornus, ιταλ. corno = κέρατο.

Όπως διάβασα στο διαδίκτυο, σε κάποια περιοχή εξέθεταν το κέρατο στον ήλιο. (*4) Σούμπουλο. (Αρβανίτικη λ.= το «μάτι» του φυτού, η φυσαλίδα). (*5) Ερμής Σουρλαντζής. Ο Ερμής είναι γιος του Λευτέρη Σουρλαντζή.

Έχει το όνομα του θείου του Ερμή Αναστ.

Σουρλαντζή, που είναι αγνοούμενος του εμφυλίου πολέμου της μετακατοχικής περιόδου. Εξού και η σημερινή οδός Ερμή Σουρλαντζή.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους