Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΠΡΟΜΑΧΟΙ τής ελληνικής γλώσσας 8) Αχιλλέας Τζάρτζανος (1873-1946) Σπούδασε στην Φιλοσοφική Σχολή τού Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία αποφοίτησε με άριστα το 1896.

Εκείνη την περίοδο δέσποζε στην Ελλάδα η μεγάλη μορφή τού Γεωργίου Χατζιδάκι, τού πατέρα τής επιστημονικής γλωσσολογίας στην Ελλάδα. Ο Τζάρτζανος υπήρξε μαθητής τού Χατζιδάκι, αφομοιώνοντας τις αρχές τής ιστορικοσυγκριτικής γλωσσολογίας και τής αυστηρής επιστημονικής μεθόδου.Το κρίσιμο σημείο για την εξειδίκευσή του ήταν η τριετής μετεκπαίδευσή του στην Γερμανία (από το 1910 έως το 1913), στα πανεπιστήμια του Μονάχου (Karl Dieterich), τής Λειψίας (Karl Brugmann, Albert Thumb) και τού Βερολίνου, όπου ήλθε σε άμεση επαφή με τα κυρίαρχα γλωσσολογικά ρεύματα τής εποχής (την Σχολή των Νεογραμματικών), αλλά παρακολούθησε και μαθήματα κλασικής φιλολογίας, παιδαγωγικής και φιλοσοφίας.

Κατά τον αείμνηστο και πρόωρα χαμένο γλωσσολόγο καθηγητή ΘΑΝΑΣΗ ΝΑΚΑ (διδάκτορά μου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών), ο Αχιλλέας Τζάρτζανος : «Μπαίνοντας στη γλωσσική διαμάχη, εκτός από την πνευματική ωριμότητα (είναι ήδη 60 ετών), έχει κατασταλαγμένες απόψεις για τα σχετικά ζητήματα.

Σε αυτό συμβάλλει, πρώτα από όλα, η 35ετής διδακτική του εμπειρία, την οποία απέκτησε υπηρετώντας σε όλες τις θέσεις που προέβλεπε η τότε ιεραρχία.

Ας θυμίσουμε, επιτροχάδην, αυτή τη διαδρομή: ξεκίνησε από βοηθός δάσκαλος σχολαρχείου, διετέλεσε ελληνοδιδάσκαλος, σχολάρχης, καθηγητής γυμνασίου, έπειτα καθηγητής στο Βαρβάκειο και στο Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης (Μαράσλειο). Το 1914 διορίζεται Γενικός Επιθεωρητής Α´ Εκπαιδευτικής Περιφέρειας.

Από το 1917 έως το 1924 διετέλεσε Εκπαιδευτικός Σύμβουλος». Το κυριότερο επιστημονικό έργο τού Αχιλλέα Τζαρτζάνου είναι: Νεοελληνικὴ Σύνταξις, ἤτοι Συντακτικὸν τῆς Νέας Ἑλληνικῆς Γλώσσης Για το έργο αυτό γράφει ο Θανάσης Νάκας: «Ήδη από την α´ έκδοση (1928) του νεοελληνικού του συντακτικού κερδίζει την αναγνώριση όλου του επιστημονικού κόσμου, νεοελληνιστών και αρχαιοελληνιστών, Ελλήνων και ξένων (μεταξύ αυτών, του Kretchmer στο περιοδικό Glotta, του Ed. Schwyzer στο Gnomon, κ.ο.κ.), καθώς και πολλών άλλων πνευματικών ανθρώπων και από τα δύο γλωσσικά στρατόπεδα (από τους δημοτικιστές, επαινετικές κρίσεις εξέφρασαν δημόσια, μεταξύ των πρώτων, ο Μάρκος Τσιριμώκος, ο Φώτος Πολίτης και ο Παναγής Λορεντζάτος). Αναγνώριση και εκτίμηση που επιβεβαιώνεται και διευρύνεται, όταν η Νεοελληνικὴ Σύνταξις θα βγει στη β´ συμπληρωμένη και αναθεωρημένη έκδοσή της (α΄ τόμ.1946, β΄τόμ. 1953). Συντάσσοντας το Νεοελληνικὸ Συντακτικό του δεν άντλησε (και σωστά έπραξε) υλικό από τα κείμενα, γραπτά ή προφορικά, σε απλή καθαρεύουσα εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις.

Άντλησε τα παραδείγματά του κυρίως από τα προϊόντα της ανώνυμης λαϊκής λογοτεχνίας και από τα έργα επώνυμων δημοτικιστών λογοτεχνών και ορισμένων δημοτικιστών επιστημόνων.

Το ότι χρησιμοποίησε ελάχιστα μόνο παραδείγματα από εφημερίδες (κυρίως από χρονογραφήματα) δικαιολογείται, εάν λάβουμε υπόψη ότι τότε, και έως το 1976, οι εφημερίδες γράφονταν κατά το πλείστον στην καθαρεύουσα.

Τα λογοτεχνικά του παραδείγματα ξεκινούν από το δημοτικό τραγούδι και το λαϊκό παραμύθι και φτάνουν μέχρι τους πεζογράφους της γενιάς του ’30 –ανάμεσα στους οποίους και κάποιοι πρωτοποριακοί για την εποχή ποιητές, όπως ο Γιώργος Σεφέρης και ο Οδυσσέας Ελύτης. Ο Τζάρτζανος χρησιμοποιεί μόνο αυθεντικό υλικό.

Για κάθε παράδειγμα σημειώνεται η πηγή, δεν υπάρχει παράδειγμα ατεκμηρίωτο ή κατασκευασμένο». Και προσθέτει ο Νάκας για το ευρύτερο έργο τού Αχιλλέα Τζαρτζάνου: «Στην αναγνώριση και το κύρος που κέρδισε με το Νεοελληνικὸ Συντακτικό του άρχισε να προστίθεται με τον καιρό και η ευγνωμοσύνη μαθητών και εκπαιδευτικών για την πρακτική ωφέλεια που γρήγορα ποδείχθηκε ότι είχαν και τα άλλα σχολικά του βοηθήματα, όπως: Γραμματικὴ τῆς Νέας Ἑλληνικής Γλώσσης (τῆς Ἁπλῆς Καθαρευούσης) (1930), Γραμματικὴ τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γλώσσης (α΄ έκδοση 1931), Συντακτικὸν τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γλώσσης (α΄ έκδοση 1931), Γραμματικὴ (καὶ Συντακτικόν) τῆς Λατινικῆς Γλώσσης (κυκλοφόρησε μετά το θάνατο του συγγραφέα)».

************* Συνέγραψε το Συντακτικό του άρρωστος φθισικός στο Νταβός ! «Καὶ ἡ τύχη τὰ ἔφερε νὰ μπορέσω νὰ πραγματοποιήσω τὸν πόθο μου ἐκεῖνον σὲ ἡμέρες θλιβερὲς γιὰ μένα.

Σὰν ἐπαθε κατὰ τὸ 1924 σοβαρὰ ἡ ὑγεία μου ἀπὸ ὑπερκόπωσι, βρέθηκα ἀπ’ τὶς πρώτες ἠμέρες τοῦ 1925 στὴν Ἑλβετία, ὅπου μπόρεσα νὰ μείνω ὁλόκληρα δύο χρόνια καὶ ὀχτὼ μῆνες, ὡς ποὺ νὰ ἀποκατασταθῆ ἡ ὑγεία μου.

Κι’ ἐκεῖ, μακρυὰ ἀπὸ τὸ σπίτι μου κι’ ἀπ’ τὴ βιβλιοθήκη μου, σὰν ἄρχισε ὕστερ’ ἀπὸ πέντ’ ἕξι μῆνες νὰ καλυτερεύη κάπως ἡ ὑγεία μου, ἄρχισα σιγὰ-σιγὰ νὰ συντάσσω, ὅπως μοῦ ἐρχόταν κάθε φορὰ εύκολο, πότε τοῦτο καὶ πότ’ ἐκεῖνο ἀπ’ τὰ κεφάλαια τοῦ Συντακτικοῦ τῆς νέας μας γλώσσας, ἔχοντας ὑπ’ ὄψι μου σχετικὰ νεοελληνικὰ κείμενα ἐλάχιστα καὶ ἄλλα βοηθήματα ἐντελῶς στοιχειώδη.Καὶ κατόπιν, τέλη Σεπτεμβρίου τοῦ 1927, ὅταν γύρισα μὲ τὸ καλὸ στὸ σπίτι μου, ἔφερα μαζί μου καὶ τὰ χειρόγραφα τοῦ Συντακτικοῦ αὐτοῦ, ὅπως τὸ εἶχα γράψει ἐκεῖ στὰ σανατόρια καὶ τὶς πανσιόνες τοῦ Νταβὸς στην Ἑλβετία.

Σὲ τέτοιες περιστάσεις τῆς ζωῆς μου καὶ μὲ τέτοια ἐντελῶς στοιχειώδη σχετικὰ βοηθήματα ἔγινε ἠ πρώτη μου προσπάθεια νὰ γράψω τὸ Συντακτικὸ τῆς νέας Ἑλληνικῆς.

Ὅσον ἀφορᾶ τώρα τὴ δεύτερη τούτη ἔκδοσι εἶναι σὲ πολλά, στὰ περισσότερα, ἐντελῶς νέα ἐργασία.

Καὶ ἠ διαφορὰ δὲν ἔγκειται μόνο στὸ ὅτι τὸ Συντακτικὸ τοῦτο εἶναι γραμμένο ὄχι πιὰ στὴν καθαρεύουσα, ὅπως ἐκεῖνο, παρὰ στὴ δημοτική, στὴν κοινὴ δημοτική.

Ἡ πραγματική τους διαφορὰ εἶναι στὸ οὐσιαστικὸ μέρος τοῦ βιβλίου, ἤτοι στὸ περιεχόμενό του, στὴν ἐπεξεργασία τῆς ὕλης καὶ στὴ διάταξί της."

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους