Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Δύο ερωτήσεις στην ΤΝ σχετικά με την αιρεσιμότητα που αναφέρεται στην διαφωνία Φλωρίδη Κοβέσι και τις επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχη στην εκταμίευση κοινοτικών κονδυλίων.

Επικίνδυνες ακροβασίες. Ο Κανονισμός 2020/2092 αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία που διαθέτει ποτέ η Ένωση, και αξίζει να αναλυθεί σε βάθος.

Τι είναι και τι σκοπό εξυπηρετεί Ο Κανονισμός τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2021.

Δεν αποτελεί μηχανισμό κυρώσεων ανάλογο του Άρθρου 7 ΣΕΕ (που απαιτεί ομοφωνία) αλλά εργαλείο δημοσιονομικής αιρεσιμότητας: συνδέει την πρόσβαση στον προϋπολογισμό της ΕΕ με τον σεβασμό του κράτους δικαίου.

Η κρίσιμη προϋπόθεση ενεργοποίησης είναι ότι πρέπει να υπάρχει «επαρκώς άμεση σχέση» (sufficiently direct link) μεταξύ της παραβίασης του κράτους δικαίου και του κινδύνου για τον προϋπολογισμό της ΕΕ — δηλαδή δεν αρκεί μια αφηρημένη ανησυχία· πρέπει τα χρήματα της ΕΕ να κινδυνεύουν συγκεκριμένα.

Τι θεωρείται παραβίαση (Άρθρο 4) Ο Κανονισμός αναγνωρίζει παραβιάσεις σε τρεις κατηγορίες.

Πρώτον, απειλή κατά της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης — π.χ. πολιτικός έλεγχος δικαστηρίων, περιορισμός αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.

Δεύτερον, αδυναμία πρόληψης, διόρθωσης ή κύρωσης αυθαίρετων ή παράνομων αποφάσεων δημόσιων αρχών.

Τρίτον, περιορισμός της διαθεσιμότητας και αποτελεσματικότητας ένδικων μέσων — ιδίως σε υποθέσεις που αφορούν δημόσιες συμβάσεις και διαχείριση ενωσιακών κονδυλίων.

Οι κυρώσεις: Άρθρο 5 — Τα μέτρα Εδώ βρίσκεται η ουσία. Ο Κανονισμός προβλέπει δύο κατηγορίες μέτρων ανάλογα με τον τρόπο διαχείρισης των κονδυλίων: Για κονδύλια σε επιμερισμένη διαχείριση (shared management — Ταμεία Συνοχής, ΚΑΠ κ.λπ.): Πρώτον, αναστολή πληρωμών — η Επιτροπή σταματά να εκταμιεύει προς το κράτος-μέλος.

Δεύτερον, αναστολή δεσμεύσεων (commitments) — παγώνουν οι αναλήψεις υποχρεώσεων για νέα προγράμματα.

Τρίτον, μείωση προχρηματοδότησης (pre-financing). Τέταρτον, αναστολή έγκρισης ενός ή περισσοτέρων επιχειρησιακών προγραμμάτων.

Πέμπτον, δημοσιονομικές διορθώσεις — δηλαδή μόνιμη μείωση ποσών, που σημαίνει ότι τα χρήματα χάνονται οριστικά.

Για κονδύλια σε άμεση ή έμμεση διαχείριση (direct/indirect management — Horizon Europe, Erasmus+ κ.λπ.): Τα μέτρα περιλαμβάνουν: τερματισμό της νομικής δέσμευσης, απαγόρευση ανάληψης νέων νομικών δεσμεύσεων, μείωση του οικονομικού πλεονεκτήματος υπό εγγυημένο μέσο, και απαγόρευση σύναψης νέων συμφωνιών δανείων ή άλλων εγγυημένων μέσων.

Η ουσία ορισμένων μέτρων — ιδίως η μείωση δεσμεύσεων — υπερβαίνει κατά πολύ μια απλή αναστολή πληρωμών και συνεπάγεται αμετάκλητη απώλεια κονδυλίων.

Η διαδικασία Η Επιτροπή προτείνει τα μέτρα και το Συμβούλιο αποφασίζει τελικά.

Σημαντικό: η ψηφοφορία στο Συμβούλιο γίνεται με ειδική πλειοψηφία (QMV), όχι ομοφωνία — σε αντίθεση με το Άρθρο 7 ΣΕΕ.

Αυτό σημαίνει ότι ένα μεμονωμένο κράτος δεν μπορεί να ασκήσει βέτο, κάτι που καθιστά τον μηχανισμό πολύ πιο εφαρμόσιμο από το Άρθρο 7. Κρίσιμη εγγύηση: προστασία τελικών δικαιούχων Οι τελικοί δικαιούχοι κονδυλίων διατηρούν το δικαίωμα στις πληρωμές τους.

Το κράτος-μέλος υποχρεούται να συνεχίσει να τους πληρώνει ακόμη κι αν τα ευρωπαϊκά κονδύλια έχουν παγώσει.

Θεωρητικά δηλαδή, ένας Έλληνας αγρότης δεν θα έπρεπε να χάσει τις ενισχύσεις του — θα τις πλήρωνε ο κρατικός προϋπολογισμός.

Στην πράξη όμως η εγγύηση αυτή αποδείχθηκε σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματική, ιδίως στην Ουγγαρία, όπου η αναστολή κονδυλίων εφαρμόστηκε πριν καν ξεκινήσουν τα προγράμματα 2021–2027, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν δικαιούχοι προς αποζημίωση.

Η πρακτική εφαρμογή: Ουγγαρία και Πολωνία Η Επιτροπή πρότεινε την αναστολή 65% των δεσμεύσεων τριών επιχειρησιακών προγραμμάτων Συνοχής της Ουγγαρίας, και τον Δεκέμβριο 2022 το Συμβούλιο ενέκρινε μέτρα προστασίας του προϋπολογισμού.

Τα κονδύλια Συνοχής της Πολωνίας «ξεπάγωσαν» στις αρχές του 2024, μετά τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης Tusk που κατέθεσε σχέδιο δράσης για μεταρρυθμίσεις κράτους δικαίου. Στην Ουγγαρία, η Επιτροπή αποδέσμευσε 10,2 δισ. ευρώ τον Δεκέμβριο 2023 — με αρκετές φωνές να υπαινίσσονται ότι αυτό συνδέθηκε με την άρση του βέτο Orbán στο άνοιγμα ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία.

Μετά το 2027: η επόμενη γενιά Ο προτεινόμενος Κανονισμός NRPP για τη μετά-2027 περίοδο προβλέπει ότι μετά από ένα έτος αναστολής, τα κονδύλια χάνονται οριστικά και ανακατανέμονται σε άλλα κράτη-μέλη — ιδίως σε προγράμματα που στηρίζουν τη δημοκρατία, την κοινωνία πολιτών και την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Αυτό αντιπροσωπεύει μια σημαντική αύξηση του πολιτικού κόστους: η κυβέρνηση-παραβάτης δεν απλώς χάνει χρήματα αλλά τα βλέπει να πηγαίνουν αλλού. stlouisfed Συνοψίζοντας: ο Κανονισμός 2020/2092 μετέτρεψε τον ενωσιακό προϋπολογισμό σε μοχλό πίεσης.

Δεν τιμωρεί ρητά το κράτος δικαίου αυτό καθεαυτό — τιμωρεί τον κίνδυνο που η παραβίασή του δημιουργεί για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.

Η διάκριση είναι νομικά κρίσιμη, αν και πολιτικά λεπτή. Ο Κανονισμός 2020/2092 έχει οριζόντιο πεδίο εφαρμογής — καλύπτει τον σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ, χωρίς εξαίρεση τομέα.

Αυτό σημαίνει ότι δυνητικά μπορούν να ανασταλούν πληρωμές από κάθε κονδύλι.

Ας τις δούμε αναλυτικά: Α. Κονδύλια σε επιμερισμένη διαχείριση (shared management) Αυτά αφορούν τη μερίδα του λέοντος του προϋπολογισμού και τα κονδύλια που «αγγίζουν» άμεσα τους πολίτες: Κοινή Αγροτική Πολιτική — τόσο ο Πυλώνας Ι (ΕΓΤΕ, άμεσες ενισχύσεις και μέτρα αγοράς) όσο και ο Πυλώνας ΙΙ (ΕΓΤΑΑ, αγροτική ανάπτυξη). Θεωρητικά μπορεί να παγώσει η βασική ενίσχυση ενός αγρότη, η αναδιανεμητική, τα αγροπεριβαλλοντικά μέτρα, η ενίσχυση νέων γεωργών, τα προγράμματα LEADER — τα πάντα. Ταμεία Πολιτικής Συνοχής — Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+), Ταμείο Συνοχής (ΤΣ), Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (JTF). Δηλαδή δρόμοι, γέφυρες, ύδρευση, αποχέτευση, ψηφιακές υποδομές, κατάρτιση ανέργων, στήριξη περιοχών που εγκαταλείπουν τα ορυκτά καύσιμα. Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ). Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (AMIF). Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ISF). Μέσο Χρηματοδοτικής Στήριξης Διαχείρισης Συνόρων (BMVI). Β. Κονδύλια σε άμεση/έμμεση διαχείριση (direct/indirect management) Εδώ ανήκουν τα κονδύλια που η Επιτροπή διαχειρίζεται απευθείας ή μέσω οργανισμών: Horizon Europe (έρευνα), Erasmus+ (εκπαίδευση), Creative Europe (πολιτισμός), CEF (Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» — μεταφορές, ενέργεια, ψηφιακά δίκτυα), LIFE (περιβάλλον), Digital Europe, InvestEU, EU4Health.

Στα κονδύλια αυτά, τα μέτρα μπορεί να περιλαμβάνουν τερματισμό υφιστάμενων νομικών δεσμεύσεων, απαγόρευση ανάληψης νέων, μείωση πλεονεκτημάτων υπό εγγυημένα μέσα, και απαγόρευση σύναψης νέων δανειακών συμφωνιών. Γ. Ταμείο Ανάκαμψης (RRF) Το RRF δεν εμπίπτει τυπικά στον Κανονισμό 2020/2092 αλλά διαθέτει δικό του μηχανισμό αιρεσιμότητας: η εκταμίευση συνδέεται με ορόσημα (milestones) και στόχους (targets), μεταξύ των οποίων μπορεί να περιλαμβάνονται μεταρρυθμίσεις κράτους δικαίου.

Στην πράξη, η Επιτροπή χρησιμοποίησε και τον RRF παράλληλα για να ασκήσει πίεση σε Ουγγαρία και Πολωνία.

Τι δεν μπορεί να ανασταλεί Ο Κανονισμός δεν καλύπτει πληρωμές που δεν προέρχονται από τον ενωσιακό προϋπολογισμό — δηλαδή ιδίους πόρους κρατών-μελών, εθνικές συγχρηματοδοτήσεις, ή διμερείς μεταφορές μεταξύ κρατών.

Η κρίσιμη λεπτομέρεια: αναλογικότητα Τα μέτρα πρέπει να είναι ανάλογα της παραβίασης.

Στην πράξη, η Επιτροπή δεν «κλείνει τη στρόφιγγα» πλήρως αλλά στοχεύει σε συγκεκριμένα προγράμματα ή ποσοστά δεσμεύσεων. Στην Ουγγαρία, η πρόταση αφορούσε αναστολή 65% των δεσμεύσεων τριών συγκεκριμένων επιχειρησιακών προγραμμάτων — όχι ολόκληρου του ενωσιακού φακέλου.

Η επιλογή ποια προγράμματα «παγώνουν» γίνεται βάσει του ποια κονδύλια κινδυνεύουν περισσότερο λόγω της συγκεκριμένης παραβίασης — π.χ. αν η ανησυχία αφορά δημόσιες συμβάσεις, θα στοχευθούν κονδύλια Συνοχής που εξαρτώνται από δημόσιους διαγωνισμούς. macrotrends Ουσιαστικά, λοιπόν, κανένα ευρωπαϊκό κονδύλι δεν είναι «ασφαλές» — αλλά στην πρακτική εφαρμογή, η Επιτροπή λειτουργεί με χειρουργική ακρίβεια αντί για πλήρη αποκλεισμό.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους