Η ανατίναξη στο Κούγκι Το ελληνικό κράτος του 19ου αιώνα αναζητούσε, ηρωικά παραδείγματα, αφηγήσεις ενότητας και σύμβολα αντίστασης. Το Κούγκι προσφερόταν ιδανικά, με τον καλόγερο, την αυτοθυσία, την...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ήταν η άρνηση να παραδοθεί.

Έτσι απέκτησε σχεδόν μυθικές διαστάσεις στην εκπαίδευση, στη λογοτεχνία και στη δημόσια τελετουργία.

Η σημερινή ιστοριογραφία, αποφεύγει την απόλυτη αποδοχή της ηρωικής αφήγησης, αλλά και την εύκολη απόρριψη ως κατασκευή μυθεύματος. Το Κούγκι αναδείχτηκε ως ιστορικός πυρήνας γεγονότων, όμως η μεταγενέστερη εθνική μνήμη το δραματοποίησε και το συμβολοποίησε.

Δυστυχώς για το Κούγκι οι πηγές είναι λίγες, συχνά μεταγενέστερες, και αρκετές φορές επηρεασμένες από πολιτικές ή ιδεολογικές σκοπιμότητες, γι’ αυτό και δημιουργήθηκαν διαφορετικές ερμηνείες.

Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι ο Περραιβός ήταν από τους πρώτους που κατέγραψαν την ιστορία των Σουλιωτών, αλλά γράφει αρκετά χρόνια αργότερα, χρησιμοποιεί έντονα πατριωτικό ύφος, έτσι ώστε συχνά δραματοποιεί γεγονότα.

Παρουσιάζει τον καλόγερο Σαμουήλ ως ηρωική μορφή, και την ανατίναξη ως συνειδητή πράξη αυτοθυσίας.

Η αφήγησή του επηρέασε κατά πολύ, τη σχολική ιστορία, τη λογοτεχνία και τη λαϊκή εικόνα του Κουγκίου, άρα θεωρείται χρήσιμη πηγή, αλλά όχι «ουδέτερη». Σήμερα οι περισσότεροι ιστορικοί δέχονται ότι στο Κούγκι συνέβη πράγματι ανατίναξη χωρίς να γνωρίζουμε το μέγεθος.

Οι περισσότερες αφηγήσεις αποδίδουν την έκρηξη στον Σαμουήλ, αλλά υπάρχουν και υποψίες ότι η έκρηξη μπορεί να ήταν ατύχημα ή συμπλοκή κατά την παράδοση της πυρίτιδας.

Με βάση τα γνωστά γεγονότα, το 1803 οι Σουλιώτες είχαν συνθηκολογήσει με τον Αλή Πασά. Στο Κούγκι έμειναν λίγοι άνδρες με επικεφαλής τον Σαμουήλ για να παραδώσουν αποθήκες, πυρομαχικά και εφόδια.

Κάποια στιγμή σημειώθηκε μεγάλη έκρηξη στην πυριτιδαποθήκη και σκοτώθηκαν, ο Σαμουήλ, σύντροφοί του μαζί με τον Ζήσο, τον γιο του παπα-Γιάννη Οικονόμου από την παλιά Σέλλιανη και άνθρωποι του Αλή Πασά. Ο Φρανσουά Πουκεβίλ (1805), γράφει εν ολίγοις ότι ο Σαμουήλ μπήκε στην αποθήκη, έβαλε φωτιά στην πυρίτιδα και ανατινάχθηκε μαζί με παρόντες Οθωμανούς. Ο Περραιβός ενώ ως τότε τον κατακεραυνώνει με πολλές κατηγορίες, εδραιώνει μετά την ηρωική εκδοχή ότι αφού αρνείται να παραδοθεί, συνειδητά ανατινάζεται.

Σαν να ήθελε να βγει από την μέση ο Σαμουήλ και μετά που βγήκε, τον εκθειάζει.

Οι αμφιβολίες αρχίζουν από εδώ και αφορούν κυρίως το πώς άναψαν τα μπαρούτια.

Γινόταν παράδοση πυρίτιδας, υπήρξε ένταση, άναψε τυχαία το μπαρούτι ή προκλήθηκε έκρηξη χωρίς όλα τα θεατρικά που γράφτηκαν; Οι συγκεκριμένες μαρτυρίες του Παπαγιάννη και Χατζή Σεκρέτη θεωρούνται σημαντικές, διότι είναι πιο πεζές.

Δεν είναι υπερβολικά δραματοποιημένες, με προσπάθεια να γίνουν πιο πιστικοί και δεν περιγράφουν την τελετουργική εικόνα του μοναχού που περιμένει να αυτοθυσιαστεί.

Οι δύο αυτές παραδόσεις - πηγές, του Παπαγιάννη και του Χατζή Σεκρέτη, συγκλίνουν σε κάτι πολύ συγκεκριμένο.

Ότι το φυτίλι δεν το άναψε ο Σαμουήλ, αλλά ο Φώτος Τζαβέλας.

Και αυτό είναι ιστοριογραφικά πολύ σημαντικό επειδή, δεν πρόκειται απλώς για νεότερη αναθεώρηση, ούτε για σύγχρονη αποδόμηση εθνικών μύθων, αλλά για διαφορετική παλαιά παράδοση. Ο Χατζή Σεκρέτης, που συνδέεται με το περιβάλλον του Αλή Πασά, φέρεται να γράφει: «Ο Φώτος επροβόδησε και βάνει το φιτίλι». Δηλαδή αποδίδει ευθέως την πυροδότηση στον Φώτο Τζαβέλα.

Η «θύμηση» του Παπαγιάννη στην εικόνα του Αγ. Νικολάου κινείται στην ίδια κατεύθυνση.

Ότι η ανατίναξη συνδέεται με τον Τζαβέλα, κατά πως έχουν γραφτεί τα γεγονότα, μέσα στο πλαίσιο της συμφωνίας/συνθηκολόγησης και όχι με μια μοναχική πράξη «ιερού ολοκαυτώματος» του Σαμουήλ. Το κρίσιμο, εδώ είναι ότι οι δύο αφηγήσεις φαίνεται να έχουν διαφορετική προέλευση αλλά «κοινή συνισταμένη».

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους