Σεντόνι για υπομονετικούς... Η αποφυλάκιση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου, αν τελικά γίνει διότι παρενέβη ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου για επανεξέταση, δοκιμάζει τουλάχιστον δυο πράγματα: Το συναίσθημα...

Πλήρες Κείμενο:

Σεντόνι για υπομονετικούς... Η αποφυλάκιση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου, αν τελικά γίνει διότι παρενέβη ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου για επανεξέταση, δοκιμάζει τουλάχιστον δυο πράγματα: Το συναίσθημα και την ανθρώπινη αποστροφή σε κάθε είδους εγκληματία, πόσω μάλλον σε ηθικό αυτουργό σε serial killer (δεν ήταν ο ίδιος φυσικός αυτουργό) και στις πρόνοιες του δικαιϊκού μας συστήματος, που είναι το απόσταγμα και η χρυσή τομή της αποστολής του σωφρονιστικού μας συστήματος, που συνίσταται στην τιμωρία , την αυστηρή ενίοτε, και στην όσο το δυνατόν καλύτερή προετοιμασία ομαλής επανένταξης στην κοινωνία του κρατούμενου στις φυλακές, ανεξαρτήτως της φύσης του εγκλήματος.

Δεν υπάρχουν εγκλήματα που τιμωρούνται με αυτό που πολλοί λένε "όταν λεμε ισόβια εννοούμε ισόβια" ,ούτε το 17 φορές ισόβια σημαίνει προφανώς έκτιση ποινής 17× (18 τουλάχιστον) χρόνια, υπερβαίνοντας κατά χαώδη τρόπο το προσδόκιμο ζωής ενός ανθρώπου.

Όμως, η αποδοχή της αποφυλάκισης ενός τέτοιου ποινικού κρατουμένου (ως τέτοιος καταδικάστηκε), έχει κάποιες αναμενόμενες στάσεις και ιδιαιτερότητες . Άλλοι, δικαιολογημένα εν πολλοίς, και ιδιαίτερα οι συγγενείς αυτών που σκότωσε ή προέτρεψε προς δολοφονία δια ηθικής αυτουργίας, πειθούς, επιρροής, προβάλλουν τις αντιρρήσεις τους. Κατανοητές.

Άλλοι, κάτω από την σπουδή τους να εκδηλώσουν την συμφωνία τους, επιμελώς αποκρύβουν μία ιστορική και "ιδεολογική" ανακούφιση.

Η χαρά τους είναι απροκάλυπτη. Ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος αποφυλακίστηκε διότι αυτό προβλέπεται από το δικαιϊκό μας σύστημα, τον νομικό μας πολιτισμό.

Εξέτισε ποινή 24 ετών, που δεν θα αποπειραθώ, δεν θα τολμήσω καν να πω αν αρκούσε ή όχι, αυτό που σίγουρα είναι βέβαιο είναι ότι 24 χρόνια σε φυλακή θεωρείται μια τιμωρία πολύ βαριά ως αριθμός χρόνων έκτισης ποινής και αυτό δεν λέγεται σε σχέση με την ηθική και κοινωνική απαξία των εγκλημάτων που διεπράχθησαν, ας μην αρχίσει η συζήτηση για το πόσο του άξιζε, πόσο αποτιμάται η ανθρώπινη ζωή κλπ Αυτό που συνέβη προβλέπεται και η δικαιοσύνη που τον τιμώρησε δικαίως με την πιο βαριά ποινή κάθειρξης, η ίδια έρχεται και του δίνει μία ύστατη ευκαιρία να "απολαύσει" αυτό που στέρησε από άλλους.

Αλλιώς επαναφέρουμε την θανατική ποινή και τα "λύνουμε" όλα αυτά; Και με βάση όλα τα προηγούμενα, ας δούμε λοιπόν όλη αυτή την "παρεξήγηση" με τα ισόβια:

------------------------------------------------------ Γιατί τα ισόβια δεν είναι ισόβια; Γιατί στην ουσία ισοδυναμούν με κάθειρξη 25 ετών το πολύ, με αποτέλεσμα να βγαίνει κάποια στιγμή (ανάλογα με τον ευεργετικό υπολογισμό ημερών, πχ τυχόν εργασία στη φυλακή, και την υφ' όρον απόλυση) ο ισοβίτης από τη φυλακή;; Ο πιο απλός λόγος είναι ο πρακτικός: ο υπερπληθυσμός στις φυλακές.

Χρειαζόμαστε τον χώρο για άλλους.

Αλλά είναι και ο λιγότερος σημαντικός λόγος.

Όσο απομακρυνόμαστε από τις σκοτεινές σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας, όσο αυξάνουν οι γνώσεις μας στους τομείς της βιολογίας, της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας, της εγκληματολογίας, όσο ραφινάρεται το ανθρωπιστικό αισθητήριό μας, τόσο απομακρυνόμαστε και από την ιδέα της ποινής ως α) τιμωρίας ή β) ανταπόδοσης ή γ) φυσικής εξόντωσης του εγκληματία ή δ) συμβολικής εξόντωσης του "κακού". Αντ' αυτών, στη σύγχρονη εποχή αναγνωρίζεται ότι κύρια λειτουργία της ποινής είναι α) η προστασία της κοινωνίας (η αδρανοποίηση της ικανότητας του εγκληματία για νέες προσβολές αγαθών), β) ο σωφρονισμός του ίδιου του εγκληματία (η σε βάθος αλλαγή της εγκληματικής διάθεσής του). Επικουρικά, η ποινή σκοπεί στον παιδαγωγικό παραδειγματισμό των λοιπών, μια λειτουργία που μόνο οριακά μπορεί να γίνεται αποδεκτή πια, διότι δεν ανεχόμαστε να καθίσταται ο άνθρωπος μέσο για την εξυπηρέτηση γενικότερων σκοπιμοτήτων ή πολιτικών (αντίκειται στην αρχή της αξιοπρέπειας του ανθρώπου). Ομοίως επικουρικά (για τον ίδιο πάνω-κάτω λόγο), η ποινή συντελεί στην εκτόνωση της κοινωνικής αναταραχής που προκαλεί το έγκλημα, στην "αποκατάσταση της ηθικής τάξης", με αποτέλεσμα την κοινωνική γαλήνη και την εμπιστοσύνη στο οργανωμένο σύνολο.

Κι εδώ φανταστείτε πόσο μακριά φαντάζουν τα ωμά αντιπαραδείγματα να φυλακίζεται ή να θανατώνεται κάποιος "για να ηρεμήσει το πλήθος" ή για να φανεί ότι προστατεύεται η μέση ηθική, σαν μεταφυσική αξία.

Τέλος, θεμελιώδης αρχή του δικαίου είναι πια η αρχή της αναλογικότητας, η οποία στο κομμάτι της ποινολογίας μεταφράζεται ως η υποχρέωση η επιβαλλόμενη και εκτιόμενη ποινή να είναι ανάλογη της υποκειμενικής εγκληματικής διάθεσης του δράστη και να μην τον πλήττει στον πυρήνα του ως ανθρώπινου όντος (πχ να μην καταντά βασανιστήριο ή απάνθρωπη μεταχείριση ή δυσανάλογη με την εγκληματική απαξία της πράξης και την επικινδυνότητα του δράστη μεταχείριση). Η ποινή πρέπει επίσης, δυνάμει της ίδιας αρχής, να είναι κατάλληλη και πρόσφορη για να επιτύχει τους στόχους της (πχ το να γίνεσαι εσαεί ένα ξεχασμένο ανθρώπινο σκουπίδι, σε άθλιες συνθήκες, δε σωφρονίζει, σαφώς, και δεν προσφέρει και τίποτα πια γενικοπροληπτικά). Πού μας αφήνουν όλα αυτά σε σχέση με το αρχικό ερώτημα; Θα το πω πολύ πρακτικά, κατ' ευθείαν στο ζουμί: Εάν ένας κρατούμενος δεν δίνει πια ενδείξεις επικινδυνότητας, εάν αντιθέτως επιδεικνύει καλή διαγωγή, εργάζεται εντός των σωφρονιστικών ιδρυμάτων, δεν ενεπλάκη σε σοβαρά αδικήματα εντός των φυλακών και οι περιστάσεις εν γένει δεν μαρτυρούν σοβαρή πιθανότητα νέας εγκληματικής προσβολής, μια σύγχρονη δικαιοκρατική Πολιτεία ΔΕΝ ΕΧΕΙ δικαιολογία, με βάση τα παραπάνω, δεν έχει ανθρωπιστικά και δικαιοπολιτικά το δικαίωμα να τον κρατά έγκλειστο, από το χρονικό σημείο και μετά που οι λοιπές επικουρικές λειτουργίες της ποινής εξάντλησαν τον αποδεκτό ρόλο τους.

Οτιδήποτε άλλο θα ήταν επιστροφή σε μια εκδοχή της ποινής καθαρά εκδικητική και πρωτόγονη.

Συναφές πρακτικό επιχείρημα: αν οι κρατούμενοι δεν έχουν προοπτική αποφυλάκισης, δεν θα έχουν κανένα κίνητρο προσωπικής βελτίωσης ή σωστής (σύννομης και μη βλαπτικής) συμπεριφοράς μέσα στη φυλακή.

Και μια λιγότερο προφανής αλλά διόλου ασήμαντη παράμετρος, την ανάπτυξη της οποίας άφησα τελευταία: ΟΙ άνθρωποι είναι επιρρεπείς στα σύμβολα και στις τελετουργίες.

Τόσο επειδή το έχουν μάθει πολιτισμικά, όσο κι επειδή βοηθούν τον εγκέφαλο να περισώσει ενέργεια, υποκαθιστώντας άλλες πιο απαιτητικές ενέργειες (νοητικές ή σωματικές). Κατά ένα μέρος λοιπόν, καθόλου μικρό, η ποινή, αυτά τα "ισόβια που πρέπει να παραμείνουν ισόβια", έχουν έναν συμβολισμό εξουδετέρωσης του κακού.

Η θανατική ποινή, για όσους δεν έχουν θεμελιακές αντιρρήσεις, ακόμη περισσότερο.

Κάτι σαν "αν βάλουμε τον εγκληματία κάτω από το χαλί, έξω από το κάδρο, αν ακόμα-ακόμα δεν υπάρχει καν, εξαφανίζεται (για λίγο έστω) το κακό και δε με τρομάζει πια". Όσο κι αν είναι κατανοητή η τελευταία ψυχολογική διεργασία, ως ανθρώπινα ευάλωτη, ελπίζω να είναι αντιληπτό πόσο πρωτόγονη και "παιδική" είναι.

Είναι μια φαντασίωση, μια "μαγική σκέψη". Και - το κυριότερο - αποπροσανατολίζει και αποσπά την προσοχή (ατόμων και οργανωμένων κοινωνιών) από τις πραγματικές αιτίες του κακού, τις κοινωνικές, ψυχολογικές, οικονομικές συνθήκες εγκληματογένεσης.

Bonus προβληματισμός: προσωπικά με έχει σημαδέψει η τεκμηριωμένη θέση του κορυφαίου νευροβιολόγου Robert Sapolsky, καθηγητή στο Stanford, ότι τη στιγμή που εγκληματεί ο εγκληματίας δεν έχει άλλη επιλογή, δεν έχει ελευθερία επιλογής.

Εκείνη η στιγμή κάνει το μόνο που μπορεί να κάνει.

Η συμπεριφορά που εκδηλώνει είναι η εκεί και τότε συνισταμένη όλων των βιολογικών χαρακτηριστικών του και όλων των μέχρι τότε βιωμάτων του.

Η μόνη που μπορεί εκείνη τη στιγμή να υπάρξει.

Το τι περιλαμβάνεται στη χύτρα με τα συστατικά μπορεί να αλλάξει για το μέλλον (να ο κρίσιμος ρόλος της κρατικής απάντησης στο έγκλημα), αλλά ανά πάσα στιγμή όλοι μας, και ο εγκληματίας, κάνουμε ΤΟ ΜΟΝΟ που μπορούμε εκείνη τη στιγμή να κάνουμε, εκεί όπου μας οδηγεί η βιολογία μας και η ιστορία μας, οι εγγεγραμμένες μνήμες μας και οι μαθημένες αντιδράσεις μας, στον συγκεκριμένο τόπο και χρόνο με τις συγκεκριμένες του επιρροές, και όλα αυτά σε ένα εξαιρετικά περίπλοκο δίκτυο αλληλεπιδράσεων.

Όσο περισσότερο η ανθρωπότητα θα αναγνωρίζει αυτό το βιοψυχολογικό δεδομένο, τόσο θα καλείται να απομακρυνθεί από τιμωρητικές λογικές (διότι τιμωρούμε μια δήθεν επιλογή) και θα εστιάζει στην αναμόρφωση του εγκληματία με την αλλαγή των εισερχόμενων στο σύστημά του δεδομένων. Βλέπε για παράδειγμα τη σωφρονιστική πολιτική της Νορβηγίας.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους