Original Post

Πλήρες Κείμενο:

“Μαρία Μιχαήλ-Δέδε (1922 -2001)” (Συγγραφέας - Λαογράφος) Πηγή: Ομιλία Σεραφείμ Κόλλια (17/10/2013) ΙΕ' Επιστημονική Συνάντηση ΝΑ Αττικής Κορωπί (2013) • Ένας από του στόχους των Επιστημονικών Συναντήσεων είναι η παρουσίαση και η προβολή του πνευματικού έργου ανθρώπων που ασχολήθηκαν επιστημονικά με την Ν.Α. Αττική.

Φέτος (2013) η εταιρία μελετών αφιέρωσε την 15η Επιστημονική Συνάντηση στην Συντοπίτισσα μας Μαρία Μιχαήλ συζ. Κων/νου Δέδε.

Σαν τοπική κοινωνία το θεωρούμε μεγάλη τιμή για το Κορωπί. Η Μαρία Μιχαήλ δυστυχώς δεν είναι εν ζωή.

Έφυγε από κοντά μας το 2001.

Βέβαια σαν γενέτειρα της το Κορωπί κυρίως μέσω του Επιμορφωτικού Συλλόγου και του Συλλόγου των Φίλων της Δ. Βιβλιοθήκης αλλά και σαν Δήμος Κορωπίου αποσπασματικά είχαμε τιμήσει εν ζωή την Μαρία Μιχαήλ.

Σήμερα όμως η τιμή αφορά όλο της το έργο, όλη της την προσφορά στον τόπο και γενικότερα τον Ελληνισμό.

Ήταν συγγραφέας, λογοτέχνης, ποιήτρια, λαογράφος, ιστορικός.

Γεννήθηκε το 1922 στο Κορωπί των Μεσογείων Αττικής.

Οι γονείς της ήταν ο Παναγιώτης Λαζάρου Μιχαήλ και η Ελένη Περικλέους Καλλάρη.

Είχε αδέλφια τον Κώστα, ιατρό, και τον Λάζο δικηγόρο-βουλευτή-υπουργό.

Όπως καταλαβαίνετε δεν προήρχετο από μία συνηθισμένη για τα μεσογείτικα δεδομένα οικογένεια.

Να αναφερθώ επιγραμματικά μόνο στον πατέρα της Παναγιώτη Μιχαήλ.

Ήταν συμβολαιογράφος το επάγγελμα, άμεμπτου ηθικής τόσο προσωπικής όσο και επαγγελματικής, όπως εξάλλου και όλη η οικογένεια, αλλά ήταν και αυτοδίδακτος λογοτέχνης, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, γλύπτης, ζωγράφος, μουσικός με έργο αναγνωρισμένο από πολλούς αξιόλογους ανθρώπους του πνεύματος και της τέχνης.

Όπως ειπώθηκε ήταν μια περίπτωση ανθρώπου που πέρασε αχνά από τον χώρο της προβολής αλλά όχι ασήμαντα από τον χώρο της τέχνης.

Επομένως η Μαρία Μιχαήλ δεν είχε περιθώρια να μην σπουδάσει και να μην διαπρέψει, παρ´ όλες τις αντιλήψεις και τις αντιξοότητες της εποχής της. Τελείωσε Δημοτικό και Γυμνάσιο στο Κορωπί. Σπούδασε Πολιτικές, Οικονομικές, Κοινωνικές Επιστήμες και Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στην Πάντειο Σχολή όπου έκανε και διδακτορικό.

Επίσης σπούδασε με υποτροφία στο Πανεπιστήμιο του Όσλο Νορβηγίας.

Κατείχε αρκετά καλά την Αγγλική γλώσσα και δίδαξε αγγλικά αλλά και οικονομικά και κοινωνιολογία σε μέσες, ανώτερες και ανώτατες σχολές.

Είχε την τύχη, όπως έλεγε, να μελετήσει Προσωκρατική φιλοσοφία και να γοητευθεί από την σκέψη του Ηρακλείτου.

Δεν διεκδίκησε απόλυτη ειδικότητα σε κανένα τομέα που ασχολήθηκε.

Μελέτησε αρχικά το θέμα της Συνεργασίας, τον οικονομικό Συνεταιρισμό, τον Συνεργατισμό κυρίως σε κάποιο από τα τρία ταξίδια και σπουδές στην Νορβηγία.

Ψάχνοντας στην επιστροφή της μορφές λαϊκής συνεργασίας, ανακάλυψε τον υπέροχο κόσμο της Λαογραφίας.

Με τις κοινωνιολογικές της γνώσεις και τις μελέτες της στην Ψυχολογία προσανατολίστηκε οριστικά στην μελέτη των εθίμων, των ηθών, του τρόπου σκέψεως, της νοοτροπίας και της εκφράσεως της με το τραγούδι, το χορό, τις προλήψεις του και όσα ο λαός θεωρεί βασικές, πνευματικές, ηθικές και κοινωνικές ανάγκες του.

Για τα Κορωπιώτικα δεδομένα η οικογένεια Μιχαήλ ήταν ένα βήμα μπροστά και πισωγυρίσματα δεν επιτρέποντο.

Με ρίζες βαθιά ελληνικές αρβανίτικες, την Μαρία Μιχαήλ την απασχολούσε πάντα η παράδοση.

Από πολύ νέα συνέλεγε στοιχεία ιστορικά, λαογραφικά τότε που πολλοί λίγοι το έκαναν.

Έζησε σε μία εποχή που είχαν αρχίσει οι μεταβολές στην ζωή των Μεσογειτών αλλά υπήρχαν ακόμη πάρα πολλά υπολείμματα της παλιότερης ζωής.

Σε ανύποπτο χρόνο συγκέντρωσε μαρτυρίες, πληροφορίες, φωτογραφίες, έγγραφα οτιδήποτε αφορούσε το παρελθόν και την ζωή στην κοινότητα των παλαιών χρόνων.

Συνάντησε πολλές δυσκολίες, δικαιώθηκε όμως από τον διασωθέντα πλούτο της πληροφορίας που κατέγραψε στα κείμενά της.

Δεν υπήρχε τομέας λαογραφίας που δεν ασχολήθηκε ακόμη και για την Αμερική και την Αυστραλία. Στην Ελλάδα την οποία κυριολεκτικά την όργωσε με τον ακούραστο σύζυγό της, τον Κώστα τον Δέδε απ' άκρον εις άκρον κατέγραψε έθιμα, τραγούδια, ιστορίες, δοξασίες, χορούς και ό,τι ήταν σχετικό με τη λαογραφία.

Θεωρείται η κυριότερη μελετητήρια μέχρι σήμερα στα "Αναστενάρια", το έθιμο της πυροβασίας στα χωριά Κερκίνη, Αγ. Ελένη Σερρών, Λαγκαδά και Μελίκη.

Με ιδιαίτερη ευαισθησία στα αρβανίτικα λόγω καταγωγής επεσκέφθη και μελέτησε αρβανιτοχώρια στον Έβρο, Σέρρες, Κοζάνη, Ήπειρο, Αττική, Εύβοια, Βοιωτία, Αργολίδα, Μεσσηνία Κορινθία, Αχαΐα, νησιά Αργοσαρωνικού και Άνδρο και όπου αλλού υπάρχουν με αυστηρότητα επιστημονική και με ήθος πατριωτικό.

Για το τελευταίο ο μακαριστός μητροπολίτης Κονίτσης και Δρυινουπόλεως Σεβαστιανός την αποκαλούσε «Μπουμπουλίνα» με τις ευλογίες του οποίου ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τον ελληνισμό της Β. Ηπείρου.

Έλεγε χαρακτηριστικά οι Έλληνες Αρβανίτες είναι τμήμα του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού που μετακινήθηκε νωρίτερα λόγω εξαναγκασμού ή αναγκών επιβίωσης. Η Μαρία Μιχαήλ μυεί κατά τρόπο λιτό και σαφή τον αναγνώστη στα μυστικά της Αρβανιτολογίας, αφού διαλύει δοξασίες ή παραδεκτές καταστάσεις και μυθοπλασίες διαφόρων αρβανιτολόγων συγγραφέων, οι οποίοι ατεκμηρίωτα ή φαντασιόπληκτα υποστήριζαν ανούσιες απόψεις περί Αρβανιτών.

Η γνώση του αρβανίτικου γλωσσικού ιδιώματος σε συνάρτηση με την εδραία καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας συνιστούσε για αυτήν προσόν και εφόδιο τρανό.

Ανέδειξε τον αρβανίτικο πολιτισμό όσο κανείς μέχρι τότε, ως συστατικό στοιχείο του νεότερου ελληνισμού, που διαμορφώνεται και συνδιαμορφώνει την ελληνική ταυτότητα.

Με τις μελέτες της οριοθέτησε την αρβανίτικη ταυτότητα ως μία πειστική απάντηση για την ταυτότητα του Νεοέλληνα απαλλαγμένη από ιδεολογήματα που προκαλούσαν ασάφειες και ανασφάλεια στην τοπική κοινωνία.

Για το Κορωπί ήταν ένα πρόσωπο που εξέπεμπε θαυμασμό, σεβασμό, δέος έως και απορία.

Ήταν ένα πρότυπο επιστήμονα που αγαπούσε και προσέφερε στον τόπο του ανιδιοτελώς.

Μιλούσε συνεχώς για υποχρέωση στον τόπο και στους προγόνους.

Συμμετείχε σε ό,τι αφορούσε την ιστορία, την παράδοση σε σημείο που η προσφορά της και η συμμετοχή της πολλές φορές να παρεξηγείται.

Δυστυχώς είναι στον χαρακτήρα μας τον προσφέροντα ανιδιοτελώς να τον βλέπουμε καχύποπτα ή ότι κάπου αποσκοπεί ή ως ιδιόρρυθμο. Η Μαρία Μιχαήλ δεν ήταν ιδιοτελής.

Η ζωή της και το έργο της το αποδεικνύουν περίτρανα.

Φιλόπονη, επιμελής, με παρρησία, με αγωνιστικότητα, με παλμό και ζωντάνια σε τέλεια εναρμόνιση με την σεμνότητα και την ταπεινότητά της.

Δημοσίευε τα συμπεράσματά της μετά από ενδελεχή διερεύνηση και μελέτη.

Το 1958-1959 με δαπάνη του αείμνηστου συμπατριώτη μας Ναυάρχου Σταύρου Παπανικολάου και την συγκατάθεση του τότε δημάρχου Δημ.

Λάμπρου προβαίνει σε αγορά εκατοντάδων βιβλίων και στήνει την δημοτική βιβλιοθήκη.

Και ποιος δεν πέρασε από αυτήν την βιβλιοθήκη από τότε μέχρι σήμερα.

Εκτός από τον ομιλούντα και άλλοι μεσογείτες ενασχολούμενοι με την τοπική ιστορία και την παράδοση, πέρασαν είτε από το πατρικό καμαρόσπιτο πυργάκι των Μιχαήλ στο Κορωπί ή στην μονοκατοικία στην οδό Υπάτης 7 στους Αμπελόκηπους ή στον Αγ. Δημήτριο Αλυκού που είχε από παλιά εξοχικό.

Οι συζητήσεις στις φιλικές αυτές επισκέψεις κρατούσαν ώρες πολλές.

Ήταν πάντα διαθέσιμη σε οτιδήποτε πληροφορία ή συμβουλή αλλά και αυστηρή.

Ας μην κρυβόμαστε ότι όλοι οι ενασχολούμενοι με παρόμοια θέματα ανατρέχουμε στα γραπτά της Μαρίας Μιχαήλ, είτε το θέλουμε είτε όχι, είτε συμφωνούμε είτε όχι, και άλλοι την αναφέρουν στην βιβλιογραφία τους, άλλοι δυστυχώς όχι.

Αποτέλεσμα της δικής μας προσέγγισης αυτής ήταν η έκδοση του Επιμορφωτικού Συλλόγου με κείμενα της Μαρία Μιχαήλ και με τίτλο “Μεσογείτικα” και με την συμβολή του συγγενή της και συντοπίτη μας Γιάννη Μιχαήλ (γνωστού πολεοδόμου-αρχιτέκτονα) να εκδοθεί μικρό λεύκωμα για τον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Αγία Σωτήρα). Σε συνεργασία με τον σύλλογο "Φίλοι της Δημοτικής Βιβλιοθήκης" και πρόεδρο του την αείμνηστη Βασιλική Λέκκα-Χατζή τολμήσαμε και αναλάβαμε την διοργάνωση της 7ης Επιστημονικής Συνάντησης Νοτιοανατολικής Αττικής (1995). Η επιτυχία της συνάντησης που της οργανωτικής επιτροπής προήδρευσε η Μαρία Μιχαήλ ήταν προδιαγεγραμμένη.

Έχοντας στενή σχέση και με την αείμνηστη Βασιλική Λέκκα και με τον Γ. Χατζησωτηρίου καθώς και τους κυρίους Πέτρο Φιλίππου, Σταύρο Ιατρού, Κώστα Πρίφτη, Λευτέρη Βεκρή από τις προηγούμενες έξι συναντήσεις όπου πρωταγωνιστικά συμμετείχε, ανέβασε το επίπεδο της συμμετοχής με γνωστούς επιστήμονες ακαδημαϊκού κύρους.

Με το προσωπικό της κύρος διαφύλαξε την ασφαλή παρουσίαση των ανακοινώσεων.

Η χαρά της ήταν απερίγραπτη διότι έβλεπε στον τόπο της να ασχολούνται νέα άτομα στον τομέα που επί δεκαετίες μόνη αυτή “φύλαγε Θερμοπύλες", δηλαδή στην διάσωση του λαϊκού πολιτισμού.

Το έργο της είναι τεράστιο.

Έγραψε 38 βιβλία και πάνω από 100 μελέτες, λογοτεχνικά κείμενα και κριτική.

Αρκετά από τα γραπτά της κυκλοφόρησαν σε ανάτυπα, κυρίως ανακοινώσεων σε επιστημονικά συνέδρια, και δημοσιεύσεις σε επιστημονικούς τόμους.

Τιμήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών για την προσφορά της στη λαογραφία αποκαλούμενη από τον τότε πρύτανη του πανεπιστημίου ως πολυγραφοτέρα των Ελλήνων λαογράφων.

Τιμήθηκε και με άλλες διακρίσεις από άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα.

Διακρίθηκε για διήγημα της από τον Σύνδεσμο Ελλήνων Λογοτεχνών και για στίχους από τον διεθνή διαγωνισμό Βραβείου Μαστρογιάνι Καλαβρίας Ιταλίας.

Τιμητικές διακρίσεις έλαβε από πολλούς τοπικούς συλλόγους των Μεσογείων όσο και τη υπόλοιπης Ελλάδας . Επίσης ο Δήμος Κορωπίου το 2005 ονόμασε οδό της πόλεως Κορωπίου με το όνομά της.

Σημειωτέων ένα μεγάλο τμήμα της βιβλιοθήκης της και των σημειώσεων της δωρίθηκε από τον σύζυγο της Κώστα Δέδε στην δημοτική βιβλιοθήκη.

Έργα της μεταφράστηκαν στα Γαλλικά και στα Ιταλικά.

Έκανε πολλές παρουσιάσεις εθίμων στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Έδωσε πληθώρα διαλέξεων και παρεχώρησε 55 λεπτά στο Λύκειο Ελληνίδων Σίδνεϊ Αυστραλίας.

Πολλά δημοσιεύματα λογοτεχνικά, επιστημονικά, κριτικά και παρουσιάσεις βρίσκονται στα περιοδικά Νέα Εστία, Νέα Σκέψη, Ηπειρωτική Εστία, Θεσσαλική Εστία, Ροτόντα, Δωδέκατη Ώρα, Πνευματική Ζωή όπως και σε εφημερίδες Αττικό Βήμα, Βραδυνή, Καθημερινή, Θράκη, Βορειοηπειρωτικός Αγών, Συνεργασία, και εγκυκλοπαίδειες.

Συμμετείχε με ειδικό κεφάλαιο με τίτλο λαογραφικά στην μνημειώδη έκδοση του αεροδρόμιου Ελ.Βενιζέλος το 2001.

Δεν ήταν μουσικολόγος αλλά στην λαογραφική της πορεία από τα ίδια τα λαογραφικά θέματα και την λατρεία της στο Δημοτικό τραγούδι αφού κατέγραψε εκατοντάδες τραγούδια και παραλλαγές από όλο το Ελληνικό χώρο, συνεργάστηκε σε δύο δίσκους: α) Το Αναστενάρι της Ε.Μ.Ι. β) σε CD με τραγούδια του Χρυσόστομου Μητροπάνου, “Συντάσσονται οι Αυγερινές" του Αρχείου Ελληνικής Μουσικής (1998). Επίσης συνεργάστηκε και με την Δόμνα Σαμίου παρέχοντας της τραγούδια και σκοπούς από την έρευνά της.

Ήταν μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας, των Φίλων του Συνεργατισμού, του Ινστιτούτου INTERAMERIKANO του DENTON TEXAS, της Διεθνούς οργανώσεως για τον Λαϊκό πολιτισμό της Ουνέσκο και αλλού. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Η Μαρία Μιχαήλ-Δέδε, όπως της άρεσε να παρουσιάζεται, είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο για το Κορωπί και για τα Μεσόγεια.

Να μιμηθώ τον Πέτρο Φιλίππου που απεκάλεσε Μεσογείτη τον Γ. Χατζησωτηρίου στην Επιστημονική Συνάντηση Παιανίας και να αποκαλέσω την τιμώμενη ως την κατ' εξοχήν “ΜΕΣΟΓΕΙΤΙΣΣΑ”. Επίσης προτείνω στην Εταιρεία Μελετών να μελετηθεί και να ταξινομηθεί το αρχείο της τόσο για τα Μεσόγεια όσο και για την υπόλοιπη Ελλάδα.

Νομίζω ότι η τοπική μας κοινωνία με την αφιέρωση αυτής της επιστημονικής συνάντησης ξόφλησε ένα μέρος του χρέους της προς την Μαρία Μιχαήλ. Θα της χρωστάμε πάντα πολλά.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους