Ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος που δεν έγινε ποτέ; Ένα αποφασιστικό και αιφνιδιαστικό χτύπημα πριν η Τουρκία αποκτήσει υπεροχή στο Αιγαίο; Ναι, αυτό ήταν το σχέδιο του Ιωάννη Μεταξά και μαζί ένα...

Πλήρες Κείμενο:

Ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος που δεν έγινε ποτέ; Ένα αποφασιστικό και αιφνιδιαστικό χτύπημα πριν η Τουρκία αποκτήσει υπεροχή στο Αιγαίο; Ναι, αυτό ήταν το σχέδιο του Ιωάννη Μεταξά και μαζί ένα κεφάλαιο ελληνοτουρκικής ιστορίας, που διαδραματίστηκε την άνοιξη του 1914 και έμεινε στο περιθώριο της ελληνικής ιστοριογραφίας.

Την άνοιξη του 1914 πρωθυπουργός της Ελλάδας ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ήταν επικεφαλής του Ε.Σ. Ο Ιωάννης Μεταξάς ήταν στενός συνεργάτης του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Είχε τοποθετηθεί από τον ίδιο τον Βενιζέλο, ο οποίος εκτιμούσε στην στρατιωτική αξία του Μεταξά, στη θέση του υπασπιστή του (στρατιωτικός σύμβουλος), ενώ παράλληλα ήταν υψηλόβαθμος αξιωματικός του Στρατιωτικού Επιτελείου.

Βρισκόμαστε μετά την λήξη των νικηφόρων Βαλκανικών Πολέμων, πριν την κήρυξη του Α Παγκοσμίου Πολέμου και πριν από το ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού.

Η ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, που είχαν απελευθερωθεί από το ελληνικό ναυτικό στους Βαλκανικούς Πολέμους, είχε μεν αναγνωριστεί με την συνδιάσκεψη του Λονδίνου τον Φεβρουάριο του 1914, όμως ήταν εύθραυστη.

Ο λόγος ήταν πως η κυριότητα των νησιών δεν είχε γίνει αποδεκτή από την Οθωμανική Αυτοκρατορία (η συνθήκη της Λωζάνης, που σήμερα θέλει να αναθεωρήσει η Τουρκία, επιβεβαίωσε και επικύρωσε το καθεστώς ελληνικής κυριαρχίας στα νησιά σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα το καλοκαίρι του 1923). Έτσι την άνοιξη του 1914 ο Ιωάννης Μεταξάς εξέθεσε τις σκέψεις του και άκρως απόρρητο σχέδιο στον πρωθυπουργό Βενιζέλο.

Για τον Μεταξά η άρνηση της Τουρκίας να αποδεχτεί την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου δεν προμήνυε τίποτα καλό για την Ελλάδα.

Επιπλέον στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας οι Τούρκοι είχαν ήδη αρχίσει τους πρώτους διωγμούς και εκκαθαρίσεις του ελληνικού πληθυσμού ως αντίποινα στην παραχώρηση εδαφών στην Ελλάδα.

Σαν να μην έφταναν αυτά, η Τουρκία είχε ήδη ξεκινήσει ενέργειες για να αναβαθμίσει σημαντικά τον στόλο της.

Επιδίωξή της ήταν η απόκτηση υπερσύγχρονων θωρηκτών ντρέντνοτ από την Αγγλία που θα της διασφάλιζαν την κυριαρχία στην θάλασσα με προφανή στόχο να ανακαταλάβει τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και να αποκαταστήσει την χαμένη τουρκική κυριαρχία. Ο Μεταξάς δεν φοβόταν μόνο την ανακατάληψη των νήσων, αλλά ναυτικό πόλεμο εναντίον της Ελλάδας με επιχειρήσεις στα ελληνικά λιμάνια και το λιμάνι του Πειραιά και στόχο την ανακατάληψη εδαφών στην Μακεδονία.

Για αυτό ο Μεταξάς υποστήριξε, πως η Ελλάδα έπρεπε να χτυπήσει την Τουρκία αιφνιδιαστικά.

Με σύγχρονους όρους πρότεινε στον Βενιζέλο, πως η Ελλάδα έπρεπε να εκμεταλλευτεί το στρατηγικό "momentum" του 1913–1914 και να χτυπήσει πρώτη με αποφασιστικότητα, έτσι ώστε να λύσει το ζήτημα των νησιών (Χίος, Λέσβος, Λήμνος, Σάμος) πριν η Τουρκία αναβαθμιστεί στρατιωτικά και διαλέξει εκείνη το χρόνο και τον τόπο της πολεμικής αναμέτρησης.

Επιπλέον υποστήριζε πως η Ελλάδα έπρεπε επειγόντως να αναβαθμίσει τον στόλο της με την αγορά ντρέντνοτ, αλλά και καταδρομικών από τις ΗΠΑ.

Κλειδί στο πολεμικό σχέδιο του Μεταξά ήταν τα Δαρδανέλια. Ο Μεταξάς πρότεινε την καταδρομική κατάληψη των Στενών μέσω Λήμνου χωρίς να δώσει περιθώρια αντίδρασης στην Τουρκία που διατηρούσε εκεί λίγες δυνάμεις.

Επιπλέον πρότεινε την διάλυση του τουρκικού στόλου, αφού ο ελληνικός στόλος θα χτυπούσε με όλες του τις δυνάμεις και χωρίς προειδοποίηση, χωρίς καν να έχει προηγηθεί κήρυξη πολέμου.

Κατόπιν και αφού η Τουρκία θα είχε δεχτεί ένα τεράστιο και αναπάντεχο στρατιωτικό και ηθικό πλήγμα, η Ελλάδα θα ζητούσε εκεχειρία με στόχο η Τουρκία να υπογράψει συνθήκη ειρήνης και η Ελλάδα να διατηρήσει όλα τα κεκτημένα. Ο Βενιζέλος, αν και αναγνώριζε την μεγάλη τουρκική απειλή με την αναβάθμιση του τουρκικού στόλου και πως η Ελλάδα δεν είχε πολύ χρόνο στην διάθεση της και αρχικά έδωσε την εντολή στον Μεταξά να συνεχίσει να σχεδιάζει λεπτομερώς την επιχείρηση, στη συνέχεια φάνηκε αμφιταλαντευόμενος και διστακτικός απογοητεύοντας τον Μεταξά.

Θεωρούσε πως η θέση της Ελλάδας στο ενδεχόμενο καθολικής ρήξης με την Τουρκία θα ήταν δύσκολη, φάνηκε να θέλει να αποφύγει τον πόλεμο και είπε στον Μεταξά, πως ο καλύτερoς τρόπος αντιμετώπισης του ζητήματος ήταν η Ελλάδα να έρθει σε συνεννόηση με την Τουρκία, ακόμα και αν αυτό σήμαινε υποχωρήσεις στο ζήτημα των νήσων και αναγνώριση της τουρκικής επικυριαρχίας.

Επίσης υποστήριξε πως, τόσο οι Άγγλοι όσο και οι Γάλλοι, προέτρεπαν την Ελλάδα να φανεί υποχωρητική στο ζήτημα των νησιών και πως η Ελλάδα θα έπρεπε να βασιστεί στην Αγγλία.

Τελικά η κήρυξη του Α Παγκοσμίου Πολέμου τον Ιούλιο του 1914 έβαλε μεν τέλος στην διαμάχη, έγινε όμως η αφετηρία για μία νέα: Κατά πόσο η Ελλάδα θα έμπαινε στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ ή θα παρέμενε ουδέτερη.

Τα θωρηκτά ντρέντνοτ που προορίζονταν για την Τουρκία και κατασκευάζονταν σε βρετανικά ναυπηγεία δεν παραδόθηκαν στην Τουρκία με το ξέσπασμα του Α Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς η Αγγλία φοβήθηκε, πως η Τουρκία θα έμπαινε στον πόλεμο με την Γερμανία (όπως και έγινε) και τα πλοία τελικά θα χρησιμοποιούνταν εναντίον της.

Η είδηση της κατάσχεσης των πλοίων (που είχαν ήδη πληρώσει οι Τούρκοι) ανακούφισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, καθώς η Ελλάδα είχε απαλλαγεί από έναν μεγάλο κίνδυνο. ✍ © Οι Έλληνες στην Ιστορία Πηγές: Παναγιώτης Γ. Βατικιώτης (P.J. Vatikiotis): Μια πολιτική βιογραφία του Ιωάννη Μεταξά. Φιλολαϊκή Απολυταρχία στην Ελλάδα 1936-1941, Εκδόσεις Ευρασία, σελ. 133-155 Δημήτρης Σταυρόπουλος: Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης και η βύθιση του τουρκικού στόλου, χωρίς πόλεμο! Σχέδια Βενιζέλου-Μεταξά (με βιβλιογραφία) https://www.militaire.gr/i-katalipsi-tis-konstantinoypolis-kai-i-vythisi-toy-toyrkikoy-stoloy-choris-polemo-schedia-venizeloy-metaxa

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους