Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το Σύνταγμα της Επτάνησου Πολιτείας (1803)

-------------------------------------------------------------------------- Ένα από τα κεφάλαια της πρώιμης καριέρας του Ιωάννη Καποδίστρια εντοπίζεται στο σύνταγμα της Επτάνησου Πολιτείας το 1803.

Ας δούμε λίγο το πλαίσιο.

Όταν κατέρρευσε η Βενετική Αυτοκρατορία το 1797, τα Επτάνησα πέρασαν διαδοχικά από τους Δημοκρατικούς Γάλλους (που έφεραν τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης) στους Ρωσοτούρκους, οι οποίοι το 1800 ίδρυσαν την Επτάνησο Πολιτεία — το πρώτο αυτόνομο ελληνικό κρατίδιο μετά το 1453.

Το πρώτο Σύνταγμα του νέου κράτους (το λεγόμενο «Βυζαντινό» Σύνταγμα του 1800) ήταν εξαιρετικά οπισθοδρομικό.

Επανέφερε όλα τα παλιά προνόμια των ευγενών και έκλεισε τη διοίκηση αποκλειστικά στις οικογένειες που ήταν γραμμένες στο Libro d'Oro (τη Χρυσή Βίβλο των αριστοκρατών). Αυτό εξόργισε την αστική τάξη και τον λαό, με αποτέλεσμα τα νησιά να βυθιστούν στην αναρχία, τις εξεγέρσεις και τις εμφύλιες συγκρούσεις (στη Ζάκυνθο μάλιστα υψώθηκε μέχρι και αγγλική σημαία από τους επαναστάτες). Τι έκανε ο Καποδίστριας εκεί; Μέσα σε αυτή την ανάφλεξη, ο νεαρός Ιωάννης Καποδίστριας επιστρατεύεται από την κυβέρνηση ως Αυτοκρατορικός Επίτροπος μαζί με τον Νικόλαο Σιγούρο για να πάει στα νησιά που φλέγονταν —κυρίως στην Κεφαλονιά και ειδικά το Ληξούρι— και να αποκαταστήσει την τάξη.

Αντί να χρησιμοποιήσει ωμή βία, ο Καποδίστριας έκανε κάτι πολιτικά ιδιοφυές: κάθισε στο ίδιο τραπέζι με τους εξεγερμένους, άκουσε τα αιτήματά τους, κατέστειλε τα πάθη με την πειθώ του και τους υποσχέθηκε ότι τα δίκαια αιτήματά τους θα γίνονταν νόμος του κράτους.

Το 1803, σε ηλικία μόλις 27 ετών, εκλέγεται Γενικός Γραμματέας της Επικρατείας (ουσιαστικά πρωθυπουργός/υπουργός εξωτερικών) και γίνεται ο βασικός ενορχηστρωτής και συντάκτης του νέου Συντάγματος του 1803.

Οι 4 μεγάλες διαφορές με το προηγούμενο καθεστώς

---------------------------------------------------------------------- Το Σύνταγμα του 1803, το οποίο επεξεργάστηκε ο Καποδίστριας, σάρωσε τις βενετικές φεουδαρχικές δομές και το αναχρονιστικό Σύνταγμα του 1800.

Οι κύριες τομές του ήταν οι εξής: 1. Κατάργηση της κληρονομικής αριστοκρατίας: Το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι σταμάτησε να εξαρτάται από την καταγωγή και το Libro d'Oro. Το Σύνταγμα εισήγαγε την έννοια του «ενεργού πολίτη» (Constituzionale). Για να είναι κάποιος πολίτης και να συμμετέχει στα κοινά, έπρεπε να έχει συγκεκριμένα κριτήρια μόρφωσης, ιδιοκτησίας ή επαγγέλματος. 2. Άνοδος της αστικής τάξης: Για πρώτη φορά, έμποροι, επιστήμονες, γιατροί και τεχνίτες —η αναδυόμενη αστική τάξη— απέκτησαν πρόσβαση στα ανώτατα αξιώματα, σπάζοντας το μονοπώλιο των παλαιών ευγενών γαιοκτημόνων. 3. Ανεξιθρησκεία και αναβάθμιση της Ορθοδοξίας: Ενώ επί Βενετοκρατίας η Ορθόδοξη Εκκλησία ήταν υποβαθμισμένη έναντι της Καθολικής, το Σύνταγμα του 1803 όρισε την Ορθοδοξία ως την «κυρίαρχη θρησκεία» του κράτους, αναγνωρίζοντας παράλληλα την πλήρη ελευθερία και προστασία όλων των άλλων δογμάτων. 4. Κατοχύρωση ατομικών δικαιωμάτων: Εισήχθησαν πρωτοποριακές για την εποχή διατάξεις, όπως η προστασία της ιδιοκτησίας, το απαραβίαστο του ασύλου της κατοικίας και η θεμελίωση της δημόσιας εκπαίδευσης με κρατική μέριμνα.

Μερικές σχετικές ρήσεις του Καποδίστρια

-------------------------------------------------------------------- «Περιορισθείς εις τα καθήκοντα του ειρηνοποιού, ουδέποτε θέλησα να στηρίξω την εξουσίαν μου επί της βίας των όπλων . Επεζήτησα να κερδίσω την εμπιστοσύνην των κατοίκων, ακούων μετά της αυτής υπομονής και δικαιοσύνης τα παράπονα όλων των τάξεων.» «Η γέννησις δεν δύναται πλέον να αποτελή το μόνον δικαίωμα διά την συμμετοχήν εις τα δημόσια πράγματα. Η Πολιτεία έχει ανάγκην των φώτων και της δραστηριότητος των εμπόρων και των επιστημόνων.» «Ο τίτλος του πολίτου (Constituzionale) είναι ο ύψιστος τίτλος τιμής και αποκτάται διά της παιδείας, της ιδιοκτησίας και της χρηστής διαγωγής.» «Πολίτης δεν γεννιέσαι πλέον, γίνεσαι.

Και γίνεσαι μέσα από την προσφορά στην κοινωνία, τη μόρφωση και την εργασία σου.

Αυτός είναι ο μόνος τίτλος ευγενείας που αναγνωρίζει το νέο Σύνταγμα.» Για τον Καποδίστρια, ένα φιλελεύθερο Σύνταγμα ήταν άχρηστο αν ο λαός παρέμενε απαίδευτος.

Με δική του πρωτοβουλία ιδρύθηκε τότε η Δημόσια Σχολή της Δημοκρατίας (!. Σε λόγο του στη Γερουσία το 1803 τόνισε «Τα Συντάγματα είναι γράμμα κενό, αν δεν υποστηρίζονται από τη μόρφωση των πολιτών.

Η ελευθερία απαιτεί αρετή, και η αρετή γεννιέται στα σχολεία.» Γιατί αυτό έχει σημασία για τη μετέπειτα ιστορία του;

------------------------------------------------------------------- Το Σύνταγμα του 1803 θεωρείται ένα από τα πιο προοδευτικά κείμενα της εποχής του στην Ευρώπη.

Ο ίδιος ο Καποδίστριας απέδειξε ότι πίστευε βαθιά στη συνταγματική αναδιοργάνωση της κοινωνίας, αρκεί αυτή να γινόταν με νόμο και τάξη και όχι μέσα από ανεξέλεγκτες αιματηρές ανατροπές.

Λίγα χρόνια αργότερα, όταν το Σύνταγμα του 1803 χρειαζόταν αναθεώρηση, ο Καποδίστριας πίεσε για ακόμα πιο "φιλελεύθερες" διατάξεις. Ο Ρώσος πληρεξούσιος Γεώργιος Μοτσενίγος, ακολουθώντας τις εντολές της τσαρικής αυλής, ήθελε να περιορίσει κάποιες ελευθερίες. Ο Καποδίστριας, βλέποντας το αδιέξοδο, έκανε έναν συμβιβασμό αλλά άφησε μια ιστορική φράση που δείχνει τον ρεαλισμό του «Δεν ζητούμεν το τέλειον πολίτευμα, αλλά το μόνον δυνατόν υπό τας παρούσας περιστάσεις, το οποίον δύναται να εξασφαλίση την ομόνοιαν και την επιδοκιμασίαν των Αυλών.» Συμπέρασμα

---------------------------------------------------------------------- Η εμπειρία της Επτανήσου Πολιτείας δείχνει ότι ο Καποδίστριας δεν υπήρξε αντίπαλος του συνταγματισμού.

Αντιθέτως, από το 1803 έως το τέλος της ζωής του υπερασπίστηκε την ιδέα ενός συντάγματος προσαρμοσμένου στις πραγματικές ανάγκες της κάθε κοινωνίας ...

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους