Original Post

Πλήρες Κείμενο:

"Όλα τα ξέχασαν και τίποτα δεν έμαθαν. Και πάλι απέτυχαν και έστρωσαν το δρόμο για την άνοδο του ναζισμού στην εξουσία.": Σαν σήμερα, 22 Μαίου 1939, αυτοκτονεί ο Γερμανοεβραίος θεατρικός συγγραφέας Ερνστ Τόλερ, σοσιαλιστής και μία από τις σημαντικότερες μορφές του Γερμανικού εξπρεσιονισμού.

Γεννήθηκε το 1893 σε Εβραϊκή οικογένεια στη Γερμανική πόλη Σαμότσιν (σήμερα στην Πολωνία). Άρχισε να σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο της Γκρενόμπλ στη Γαλλία, αλλά με το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, επέστρεψε στη Γερμανία-όπως και πολλοί άλλοι νέοι εκείνη την εποχή-για να καταταγεί εθελοντικά στον στρατό, πιστέυοντας ότι ο πόλεμος γίνεται για την "πατρίδα". Η πραγματικότητα του ιμπεριαλιστικού πολέμου και η μαζική σφαγή τον συγκλόνισαν βαθιά.

Αφού υπηρέτησε για 13 μήνες στο Δυτικό Μέτωπο, υπέστη σωματική και ψυχολογική κατάρρευση.

Αποτροπιασμένος από τις σφαγές που είδε στα χαρακώματα, άρχισε να αμφισβητεί την εθνικιστική προπαγάνδα που είχε βιώσει από τα σχολικά του χρόνια και τα βιώματά του στον πόλεμο τον οδήγησαν στο να γίνει μαχητικός αντιμιλιταριστής και σοσιαλιστής.

Θεραπεύτηκε σε σανατόρια και στη μονάδα ανάρρωσης του συντάγματός του στο Μάιντς.

Επειδή η κατάστασή του βελτιώνονταν πολύ αργά, κρίθηκε πλέον ακατάλληλος για στρατιωτική θητεία τον Ιανουάριο του 1917, κάτι που του επέτρεψε να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου νομική και φιλοσοφία.

Σύχναζε σε λογοτεχνικούς κύκλους και γνώρισε, μεταξύ άλλων, τον Τόμας Μαν, τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε και τον Μαξ Βέμπερ, ο οποίος τον προσκάλεσε στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης.

Εκεί, μαζί με άλλους φοιτητές, συμμετείχε σε μια αντιπολεμική οργάνωση, την "Πολιτιστική-Πολιτική Ένωση Γερμανικής Νεολαίας". Η Ένωση κατηγορήθηκε αμέσως για προδοσία, οι στρατιωτικές αρχές της Γερμανίας την απαγόρευσαν, τα μέλη της στάλθηκαν στο μέτωπο και ο Τόλερ φυλακίστηκε.

Αργότερα, χάρη στις προσπάθειες της μητέρας του, μεταφέρθηκε σε ψυχιατρική κλινική, όπου δεν άντεξε για πολύ και προσπάθησε-και τελικά πέτυχε-την επιστροφή του στη φυλακή.

Μετά την απελευθέρωσή του, πήγε στο Μόναχο, όπου είχε ξεσπάσει αντιπολεμική απεργία.

Βοήθησε τους εργάτες να γράψουν διακηρύξεις και διάβασε το πρώτο του θεατρικό έργο σε συγκεντρώσεις.

Εξελέγη μέλος της απεργιακής επιτροπής των εργατών του Μονάχου και έγινε ένας από τους ηγέτες της απεργίας.

Φυλακίστηκε ξανά, ως λιποτάκτης.

Στην ατμόσφαιρα τρέλας και απελπισίας που βασίλευε στην υπερπλήρη με λιποτάκτες φυλακή, έγραψε τα "Ποιήματα των κρατούμενων" Μετά τον πόλεμο συμμετείχε ενεργά στις επαναστατικές εξεγέρσεις στη Γερμανία.

Το 1919, έγινε μία από τις ηγετικές μορφές της αποκαλούμενης "Βαυαρικής Σοβιετικής Δημοκρατίας στο Μόναχο". Για λίγες ημέρες υπήρξε ουσιαστικά πρόεδρος της κυβέρνησης.

Η "Βαυαρική Σοβιετική Δημοκρατία" ήταν αρχικά δημιούργημα των ανεξάρτητων σοσιαλδημοκρατών (συμμετείχαν και αναρχικοί). Την πλειοψηφία είχαν οι σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι έλεγχαν και την κυβέρνηση και οι οποίοι στο Βερολίνο είχαν ήδη καταστείλει την εξέγερση των Σπαρτακιστών το Γενάρη του 1919.

Μπορεί να λεγόταν "σοβιετική" η Βαυαρία, όμως οι εργάτες δεν είχαν στα χέρια τους τα εργοστάσια, οι αστοί δεν είχαν αφοπλιστεί, οι δεξιοί αξιωματικοί δεν διώχθηκαν, οι εφημερίδες των πλούσιων συνέχισαν να προπαγανδίζουν. Ο Τόλερ-ο οποίος δεν είχε πολιτική εμπειρία- ήταν πρόεδρος αυτής της κυβέρνησης από τις 6 Απριλίου έως τις 12 Απριλίου.

Μετά από μόλις έξι ημέρες το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (KPD)-το οποίο μέχρι τότε δεν συμμετείχε-κατάφερε να πάρει τον έλεγχο και ακολούθησε πανεργατική γενική απεργία έτσι ώστε οι εργάτες να αναλάβουν εξ ολοκλήρου τον έλεγχο της πόλης.

Οι εργάτες εξοπλίστηκαν.

Οι αστικές εφημερίδες έκλεισαν και ο Τύπος πέρασε στον έλεγχο των σοβιέτ.

Οι τράπεζες πέρασαν στον έλεγχο των εργατών και πάγωσαν οι μεγάλες αναλήψεις ώστε να μην μπορούν να αποσύρουν τα λεφτά τους οι πλούσιοι. Ο Γερμανικός στρατός απέκλεισε το Μόναχο και τα τρόφιμα σταμάτησαν να μπαίνουν στην πόλη.

Τριάντα χιλιάδες Freikorps (οι πρόγονοι των χιτλερικών Ες-Ες) εισέβαλαν στην πόλη την Πρωτομαγιά του 1919 δολοφονώντας πάνω από 1000 εργάτες που έπεσαν ηρωικά με το όπλο στο χέρι.

Ανάμεσα στους 200 που εκτελέστηκαν στην συνέχεια ήταν και ο ηγέτης του ΚΚ Γερμανίας, ο ήρωας μπολσεβίκος Ευγένιος Λεβινέ.

Μετά τη βίαιη καταστολή της εξέγερσης από δεξιές παραστρατιωτικές δυνάμεις και τον Γερμανικό στρατό ο Τόλερ συνελήφθη και καταδικάστηκε για εσχάτη προδοσία, Οι διάσημοι συγγραφείς Μαξ Βέμπερ και Τόμας Μαν ήταν μάρτυρες υπεράσπισης.

Διέφυγε την θανατική ποινή αλλά καταδικάστηκε σε 5 χρόνια φυλάκισης και εξέτισε το μεγαλύτερο μέρος της ποινής του στο φρούριο του Νίντερσχενενφελντ, όπου πέρασε 149 ημέρες σε απομόνωση, 243 ημέρες στερημένος από γραφική ύλη και 24 ημέρες σε απεργία πείνας.

Στη φυλακή έγραψε μερικά από τα σημαντικότερα έργα του.

Τα θεατρικά του έργα ανήκουν στον εξπρεσιονισμό και ασχολούνται με: τον πόλεμο, την κοινωνική καταπίεση, την επανάσταση και την ανθρώπινη αποξένωση.

Στην φυλακή έγινε ο πιο διάσημος Γερμανός θεατρικός συγγραφέας πολιτικός κρατούμενος.

Τα έργα του παίζονταν συνεχώς στη Γερμανία και οι παραστάσεις του μετατράπηκαν σε αυθόρμητες συγκεντρώσεις.

Μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες και ανέβηκαν στη σκηνή από τους καλύτερους σκηνοθέτες του πρωτοποριακού θεάτρου.

Ο ίδιος τα είδε μετά την αποφυλάκισή του, τον Ιούλιο του 1925.

Το πρώτο του θεατρικό έργο, "Μεταμόρφωση" (1919), καταγράφει τις εμπειρίες του κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Αυτή την περίοδο έγραψε και τα πρώτα του αντιπολεμικά ποιήματα.

Το πιο διάσημο, "Όπα, είμαστε ζωντανοί!", έκανε πρεμιέρα στο Βερολίνο το 1925 σε σκηνοθεσία Έρβιν Πισκάτορ.

Αφηγείται την ιστορία ενός επαναστάτη που πήρε εξιτήριο από ψυχιατρική κλινική μετά από οκτώ χρόνια και ανακαλύπτει ότι οι πρώην σύντροφοί του έχουν ενσωματωθεί στο σύστημα εναντίον του οποίου κάποτε μάχονταν.

Σε απόγνωση, αυτοκτονεί. Ο Τόλερ έγινε βασικός εκπρόσωπος του εξπρεσιονιστικού θεάτρου, αλλά και σύμβολο της γενιάς των διανοουμένων που έζησαν την φρίκη του ιμπεριαλιστικού πολέμου και πέρασαν στον αντιμιλιταρισμό και τον αντιφασισμό.

Λόγω της δημοσιότητας των έργων του, η κυβέρνηση του κρατιδίου της Βαυαρίας του πρόσφερε χάρη το 1920. Ο Τόλερ απέρριψε την προσφορά, υποστηρίζοντας ότι δεν ήθελε προνομιακή μεταχείριση έναντι των άλλων κρατουμένων, αφού το αίτημά του για γενική αμνηστία για όλους τους κρατούμενους της περιόδου της εξέγερσης στην Βαυαρία δεν είχε γίνει δεκτό.

Αποφυλακίστηκε το 1925.

Ήταν από τους πιο γνωστούς αντιφασίστες διανοουμένους της εποχής.

Με την άνοδο του Χίτλερ και του ναζισμού τα έργα του απαγορεύτηκαν, τα βιβλία του κάηκαν στις ναζιστικές πυρές και ο ίδιος αναγκάστηκε να φύγει εξόριστος. Ο Γκαίμπελς τον αποκαλούσε "νούμερο ένα πολιτικό εχθρό " του ναζιστικού καθεστώτος.

Εξόριστος, έζησε σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και τελικά εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ.

Ξκίνησε να γράφει την αυτοβιογραφία του την ίδια μέρα που οι ναζί έριχναν τα βιβλία του στην πυρά. "Όποιος επιθυμεί να κατανοήσει την κατάρρευση του 1933, πρέπει να γνωρίσει τα γεγονότα του 1918 και 1919 στη Γερμανία, τα οποία διηγούμαι στο βιβλίο αυτό.

Είχαν διδαχθεί, άραγε, τίποτα οι άνθρωποι από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, από τις θυσίες και τα βάσανα, από την καταστροφή και τα χτυπήματα της μοίρας, από τον θρίαμβο του αντιπάλου και την απελπισία του λαού, είχαν καταλάβει το νόημα, τη νουθεσία και το χρέος εκείνων των καιρών; Οι Δημοκράτες, που παραχώρησαν τη δημοκρατία στους εχθρούς τους. Οι Επαναστάτες, που, μπροστά σε θεωρίες και συνθήματα, ξέχασαν τη θέληση και την απόφαση του ανθρώπου. Οι Συνδικαλιστές, που, μπροστά σε γεμάτα ταμεία, παρέβλεψαν την αυξανόμενη δύναμη του εχθρού, που έμελλε να τους σαρώσει μαζί με τα ταμεία τους. Οι Γραφειοκράτες, που έπνιξαν την ειλικρίνεια, την τόλμη, την πίστη. Οι Δογματικοί, που, χαμένοι σε αερολογικούς διαξιφισμούς, έχασαν την ευκαιρία να θέσουν στον λαό σαφείς και μεγάλους στόχους... Όχι, τίποτα δεν έμαθαν μέσα σε δεκαπέντε χρόνια, όλα τα ξέχασαν και τίποτα δεν έμαθαν.

Και πάλι απέτυχαν, και πάλι εξώκειλαν, και μαστιγώθηκαν και βασανίστηκαν και έστρωσαν το δρόμο για την άνοδο του ναζισμού στην εξουσία." Η άνοδος του φασισμού στην Ευρώπη, η ήττα των επαναστατικών ελπίδων τον επηρέασαν βαθιά.

Υπέφερε από κατάθλιψη, είχε χωρίσει από τη σύζυγό του, την ηθοποιό Κριστιάνε Γκράουτοφ που είχε παντρευτεί το 1935 και πάλευε με οικονομικά προβλήματα (καθώς είχε δώσει όλα τα χρήματά του σε πρόσφυγες του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου) Ένα ακόμη χτύπημα δέχθηκε το 1937, όταν έμαθε ότι ο αδελφός και η αδελφή του φυλακίστηκαν σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Η τελική επικράτηση του Φράνκο στον Ισπανικό εμφύλιο τον έφερε σε απελπισία.

Απαγχονίστηκε στο δωμάτιό του σε ξενοδοχείο της Νέας Υόρκης 22 Μαΐου 1939, Ήταν 45 χρονών.

Υπήρξε και η εκδοχή ότι δολοφονήθηκε απο ναζί πράκτορες (ως ο "νούμερο ένα πολιτικός εχθρός της ναζιστικής Γερμανίας") όμως δεν βρέθηκαν ποτέ αξιόπιστα ιστορικά στοιχεία η έρευνες που να υποστηρίζουν αυτή την υπόθεση.

Η αυτοβιογραφία του εκδόθηκε το 2016 και στα Ελληνικά απο τις εκδόσεις Ερατώ με τίτλο "Ήμουν ένας Γερμανός. Η αυτοβιογραφία ενός επαναστάτη".

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους