🇬🇷 Οφείλουμε να γιορτάζουμε την Ένωση των Επτανήσων μα, συνάμα, να θυμόμαστε το ανεκπλήρωτο χρέος… Η επέτειος της Ένωσης των Επτανήσων με την Ελλάδα το 1864 γιορτάζεται παραδοσιακά με εθνική...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Στη συλλογική μας μνήμη, το γεγονός αυτό έχει καταγραφεί ως η φυσική και αυτονόητη κατάληξη ενός ρομαντικού πατριωτικού αγώνα.

Είναι όμως όλη η αλήθεια αυτή; Αν σκύψει κανείς πάνω από τις πηγές και μελετήσει το έργο σύγχρονων ιστορικών που έχουν εμβαθύνει στην περίοδο, όπως ο Δρ. Πέτρος Πετράτος, ο οποίος έχει αναδείξει μοναδικά τη δυναμική του Επτανησιακού Ριζοσπαστισμού, έρχεται αντιμέτωπος με μια πολύ πιο σύνθετη, γοητευτική αλλά και πικρή πραγματικότητα.

Η ιστορία, όπως μας θυμίζουν οι έρευνες του Πέτρου Πετράτου για τις εμβληματικές μορφές του Ηλία Ζερβού-Ιακωβάτου και του Ιωσήφ Μομφερράτου, δεν γράφεται πάντα με ασπρόμαυρα χρώματα.

Η πολυπόθητη Ένωση του 1864 μάλλον δεν ήταν, για τους ανθρώπους που μάτωσαν για να τη φέρουν, η ίδια με αυτή που οραματίστηκαν. Το Μεγάλο Όραμα ήταν κάτι παραπάνω από σύνορα για τους «Καθαρούς» Ριζοσπάστες.

Η αποτίναξη της Βρετανικής Προστασίας δεν ήταν ένας στενά γεωγραφικός στόχος. Ο Ζερβός και ο Μομφερράτος δεν οραματίζονταν απλώς να αλλάξουν μια σημαία στα φρούρια της Κέρκυρας ή της Κεφαλονιάς.

Για εκείνους, η Ένωση με την Ελλάδα ήταν μια πράξη καθολικής αναγέννησης.

Οι ριζοσπάστες έβλεπαν στην Ένωση τη σπίθα που θα μεταμόρφωνε το τότε προβληματικό, οικονομικά εξαρτημένο και μοναρχικό ελληνικό βασίλειο σε μια σύγχρονη δημοκρατία, θεμελιωμένη στις αρχές της Λαϊκής Κυριαρχίας και της Κοινωνικής Δικαιοσύνης.

Ήταν οι πρώτοι που μίλησαν για την κατάργηση των ταξικών προνομίων των ευγενών και για μια Ελλάδα ελεύθερη από τις κηδεμονίες των Μεγάλων Δυνάμεων. Ο Μομφερράτος, μάλιστα, προχώρησε ακόμα παραπέρα, διατυπώνοντας την πρωτοποριακή για την εποχή ιδέα μιας «Ευρώπης των Λαών» και όχι των στεγανών αυτοκρατοριών.

Η ιστορική πραγματικότητα, ωστόσο, αποδείχθηκε πολύ πιο πεζή.

Καθώς το κίνημα διασπάστηκε, η πτέρυγα των «Ενωτιστών» υπό τον Κωνσταντίνο Λομβάρδο επέλεξε τον δρόμο του συμβιβασμού, επιδιώκοντας την Ένωση «πάση θυσία». Το αποτέλεσμα ήταν η Αγγλία να παραδώσει τα Επτάνησα, αλλά, με τους δικούς της όρους.

Με την επιβολή ενός νέου ξένου μονάρχη (του Γεωργίου Α’) και την πλήρη διασφάλιση των γεωπολιτικών ισορροπιών στην περιοχή κατά τα δικά της συμφέροντα.

Αυτό που συνέβη το 1864, όπως εύστοχα κατασταλάζει στο έργο του ο Πέτρος Πετράτος, δεν ήταν η «αληθής ένωση» που οραματίστηκαν οι ριζοσπάστες, αλλά μια νόθη για τα ιδανικά των Κεφαλλήνων Ριζοσπαστών προσάρτηση. Τα Επτάνησα μπορεί να ενσωματώθηκαν με τη μητέρα πατρίδα αλλά ήρθαν αντιμέτωπα με ένα συντηρητικό, συγκεντρωτικό κράτος, όπου οι κοινωνικές δομές και οι ανισότητες έμειναν άθικτες, ενώ το προοδευτικό, δημοκρατικό πνεύμα των νησιών θεωρήθηκε «επικίνδυνο» και απομονώθηκε συστηματικά από το κατεστημένο της Αθήνας.

Η στάση του Ιωσήφ Μομφερράτου, ο οποίος αρνήθηκε να υπογράψει το τελικό ψήφισμα της Ένωσης και απείχε από την Ιόνιο Βουλή, δεν ήταν μια πράξη προδοσίας ή παραλογισμού.

Ήταν μια πράξη ύψιστης πολιτικής συνέπειας.

Έβλεπε ότι η Ελλάδα που γεννιόταν ήταν ήδη δεμένη στις αλυσίδες της ξένης εξάρτησης.

Αλυσίδες που, αλίμονο, την περιορίζουν μέχρι σήμερα. Η Ένωση του 1864 αποτέλεσε μεν ένα κορυφαίο εθνικό γεγονός, αλλά της έλειπε εκείνη η κοινωνική και δημοκρατική επανάσταση που είχαν σχεδιάσει οι μεγάλοι Κεφαλλήνες ριζοσπάστες.

Γιατί, όμως, έχει σημασία να θυμόμαστε σήμερα αυτή την πτυχή της ιστορίας; Διότι το «καταστάλαγμα» της μελέτης του Επτανησιακού Ριζοσπαστισμού δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή συζήτηση για το παρελθόν, αλλά ένας καθρέφτης του παρόντος.

Η μοίρα των ριζοσπαστών μας θυμίζει πως οι μεγάλες, ριζοσπαστικές ιδέες για κοινωνική δικαιοσύνη και εθνική ανεξαρτησία συχνά θυσιάζονται στον βωμό των γεωπολιτικών συμβιβασμών και της πολιτικής σκοπιμότητας.

Η ιστορία μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε: Πόσο «ελεύθερο» και «ανεξάρτητο» είναι τελικά ένα κράτος όταν οι δομές του χτίζονται πάνω σε εκπτώσεις αρχών; Ή, αλλιώς, για να μην είμαστε απόλυτοι, μήπως έγινε τότε ένα πρώτο βήμα από μία ολόκληρη πορεία που εκκρεμεί και που οι μετέπειτα γενιές είχαν και έχουν σήμερα την υποχρέωση να συνεχίσουν; Όταν γιορτάζουμε την Ένωση των Επτανήσων, οφείλουμε να τιμούμε το γεγονός ως ένα ιστορικό ορόσημο για την πατρίδα μας.

Ωστόσο, οφείλουμε επίσης να θυμόμαστε το ανεκπλήρωτο χρέος μας απέναντι στο όραμα του Ζερβού και του Μομφερράτου.

Η δική τους «Αληθής Ένωση» παραμένει για τη σύγχρονη ελληνική πολιτική σκηνή ένα ζητούμενο: μια κοινωνία ισότητας, μια πατρίδα πραγματικά κυρίαρχη και ένας λαός που δε συμβιβάζεται με το λιγότερο, αλλά διεκδικεί το κοινωνικό δίκαιο και το αγαθό του πνεύματος. Γιάννης Βαρούχας 20/5/2026 Υ.Γ.: Αφιερωμένο στον αγαπημένο φίλο και δάσκαλό μου ΠΠ, για το ιστορικό φως που έχει προσφέρει στον κόσμο σχετικά με την ιστορία του επτανησιακού ριζοσπαστισμού. ΓΒ

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους