Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Από τη Λαϊκή Οργή στον Αυταρχικό Μεσσιανισμό Ιστορικές αναλογίες, πολιτική κρίση και οι κίνδυνοι του ύστερου φασισμού.

Σκέψεις για το κόμμα της Μ.Καρυστιανού Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά.

Δεν επιστρέφει ως φωτοτυπία του παρελθόντος.

Επιστρέφει όμως ως δομή κρίσης, ως ψυχικό κλίμα, ως πολιτική δυνατότητα.

Ο φασισμός του 20ού αιώνα δεν γεννήθηκε μόνο από στρατούς, βιομηχάνους και μυστικές υπηρεσίες.

Γεννήθηκε και από κοινωνίες τραυματισμένες, εξαντλημένες, ταπεινωμένες και βαθιά απογοητευμένες από τους θεσμούς της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Η σημερινή ελληνική κοινωνία, μετά από δεκαπέντε χρόνια οικονομικής καταστροφής, μνημονιακής αποσύνθεσης, πανδημίας, γεωπολιτικής ανασφάλειας και κυρίως μετά το τραύμα του εγκλήματος των Τεμπών, εμφανίζει ορισμένα χαρακτηριστικά οργανικής κρίσης με την έννοια του Α. Γκράμσι: το παλιό πεθαίνει χωρίς να μπορεί να γεννηθεί το νέο, και μέσα σε αυτό το κενό αναδύονται «τερατώδεις μορφές». Σε τέτοιες περιόδους, η πολιτική δεν οργανώνεται πλέον γύρω από προγράμματα αλλά γύρω από τραύματα, φόβους, συμβολισμούς και μεσσιανικές προσδοκίες.

Η κοινωνία παύει να αναζητά συλλογική στρατηγική και αρχίζει να αναζητά ηθική κάθαρση.

Ακριβώς εκεί εμφανίζεται ο κίνδυνος των αυταρχικών λαϊκισμών.

Η ιστορική εμπειρία του φασισμού Ο Μπενίτο Μουσολίνι δεν ξεκίνησε ως κλασικός δεξιός.

Προερχόταν από το σοσιαλιστικό κίνημα της Ιταλίας και υπήρξε μέλος του Ιταλικού Σοσιαλιστικού κόμματος.

Η μετάβασή του στον φασισμό δεν ήταν απλή «προδοσία», αλλά προϊόν ιστορικής μετάλλαξης ενός τμήματος του μικροαστικού και εθνικιστικού ριζοσπαστισμού της εποχής.

Γύρω από τον ιταλικό φασισμό συσπειρώθηκαν:  απογοητευμένοι βετεράνοι,  πρώην σοσιαλιστές,  εθνικιστές συνδικαλιστές,  μικροαστικά στρώματα που κατέρρεαν οικονομικά,  και τμήματα λαϊκών μαζών που αισθάνονταν εγκαταλελειμμένα από το κοινοβουλευτικό σύστημα.

Αντίστοιχα, στη Γερμανία , ο Αδόλφος Χίτλερ αξιοποίησε όχι μόνο την αστική ελίτ αλλά και την κοινωνική απελπισία των ανέργων, των εξαθλιωμένων μικροαστών και τμημάτων της εργατικής τάξης.

Δεν είναι τυχαίο ότι υπήρξαν πρώην μέλη ή ψηφοφόροι του Κομμουνιστικού χώρου που μετακινήθηκαν προς το Ναζιστικό χώρο.

Ο ναζισμός δεν εμφανίστηκε ως «υπεράσπιση του συστήματος». Εμφανίστηκε ως ψευδο-αντισυστημική επανάσταση.

Μιλούσε:  για διεφθαρμένες ελίτ,  για προδομένο λαό,  για εθνική ταπείνωση,  για κάθαρση,  για αποκατάσταση της τιμής,  ακόμη και για «σοσιαλισμό». Αυτό ακριβώς ήταν το ιστορικό του δηλητήριο: η μετατροπή της λαϊκής οργής σε αυταρχική μυστικιστική πολιτική.

Ο αυταρχικός λαϊκισμός του 21ου αιώνα Οι σύγχρονες αυταρχικές μορφές δεν εμφανίζονται απαραίτητα με στολές, στρατιωτικές παρελάσεις ή ανοιχτή δικτατορική γλώσσα.

Συχνά εμφανίζονται ως:  «ηθική εξέγερση»,  «αντιδιαφθορά»,  «φωνή του λαού»,  ή «αντισυστημική δικαιοσύνη». Σε συνθήκες βαθιάς απονομιμοποίησης του πολιτικού συστήματος, η κοινωνία γίνεται δεκτική σε λόγους που χωρίζουν τον κόσμο όχι ταξικά ή πολιτικά αλλά ηθικά και υπαρξιακά:  «καθαροί» και «διεφθαρμένοι»,  «πατριώτες» και «προδότες»,  «λαός» και «εχθροί του έθνους». Όταν μια πολιτική δύναμη αρχίζει να μιλά για «εσωτερικούς εχθρούς» που δεν πρέπει να έχουν «καμία ευκαιρία ύπαρξης», η πολιτική μετατοπίζεται από τη δημοκρατική αντιπαράθεση προς τη λογική της ηθικής εκκαθάρισης.

Αυτή η γλώσσα ιστορικά υπήρξε πάντοτε επικίνδυνη. Η Εκκλησία, το Άγιο Όρος και ο μυστικιστικός εθνικισμός Ο φασισμός ιστορικά δεν υπήρξε μόνο πολιτικό φαινόμενο.

Υπήρξε και πνευματικό μυστικιστικό φαινόμενο.

Η σύνδεση:  εθνικού τραύματος,  θρησκευτικού συμβολισμού,  αποκαλυπτικής ρητορικής,  και ηθικής κάθαρσης μπορεί να δημιουργήσει μια πολιτική θεολογία εξαιρετικά ισχυρή σε κοινωνίες που βιώνουν συλλογική παρακμή.

Η σχέση ορισμένων κύκλων με το Αγίου Όρους ή με συντηρητικά εκκλησιαστικά δίκτυα δεν αποδεικνύει από μόνη της φασισμό.

Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως μηχανισμός ιδεολογικής νομιμοποίησης ενός εθνικοηθικού λαϊκισμού.

Γιατί το φαινόμενο αυτό δεν ταυτίζεται με τον Πούτιν Ο Βλαδίμηρος Πούτιν εκπροσωπεί έναν διαφορετικό τύπο εξουσίας: ένα συγκεντρωτικό κρατικό καπιταλιστικό μοντέλο με:  γεωπολιτικό ρεαλισμό,  κρατικό εθνικισμό,  ορθόδοξο συντηρητισμό,  και αυταρχική διαχείριση.

Δεν πρόκειται για κλασικό φασισμό με τη μεσοπολεμική έννοια. Η Ρωσία του Πούτιν δεν οργανώνεται μέσω μαζικού επαναστατικού φασιστικού κινήματος τύπου SA ή Μελανοχιτώνων.

Δεν διαθέτει την ίδια μορφή μαζικής παραστρατιωτικής κινητοποίησης ούτε την ίδια ολοκληρωτική ιδεολογία φυλετικής αναγέννησης.

Ωστόσο, ο πουτινισμός αξιοποιεί:  την κρίση της Δύσης,  την απονομιμοποίηση του φιλελευθερισμού,  την παραδοσιακή θρησκεία,  και τον γεωπολιτικό αντιδυτικισμό για να συγκροτήσει ένα νέο αυταρχικό υπόδειγμα εξουσίας.

Άρα, η ταύτιση κάθε αυταρχικού ή εθνικιστικού φαινομένου με τον ναζισμό είναι θεωρητικά λανθασμένη.

Αλλά εξίσου λανθασμένη είναι και η αφέλεια ότι οι σύγχρονες κοινωνίες είναι «ανοσοποιημένες» απέναντι σε νέες μορφές αυταρχισμού.

Το πραγματικό ερώτημα : Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν η Ιστορία θα επαναληφθεί ακριβώς.

Δεν θα επαναληφθεί.

Το ερώτημα είναι άλλο: Μπορεί μια κοινωνία βαθιά τραυματισμένη, ποπολιτικοποιημένη και ψυχικά εξαντλημένη να μετατρέψει τη δίκαιη οργή της σε αυταρχική ανάγκη για «κάθαρση»; Αν συμβεί αυτό, τότε η δημοκρατία δεν θα καταρρεύσει πρώτα από τα πάνω. Θα διαβρωθεί πρώτα από τα μέσα της κοινωνικής απελπισίας. Σκαρίπας Νίκος

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους