Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η ΩΡΑΙΑ ΕΛΕΝΗ θα΄ναι τώρα γριά, κι εγώ ο μικρός ο αμνός του Θεού, ξεχασμένος στο νότο γεννημένος αλλού, ασ ξέρω πάντα η Τροία θα΄ναι μίλια μακρυά, πάντα θα΄χω άποψη τόσο για την Ελένη και την ομορφιά της- κι ας μην έχω διαβάσει και πολύ Όμηρο-, όσο και για την 7η τέχνη -κι ας ήταν ο Καποδίστριας η μόνη ταινία που είδα φέτος.

Γιατί προφανώς η αντίδραση δεν αφορά φυσικά την ιστορική «αλήθεια» για το χρώμα της Ελένης — δεν γνωρίζουμε ούτε αν ήταν ξανθή ούτε αν ήταν μελαχρινή.

Γιατί, σύμφωνα με τον Λιαντίνη: "Όπως είχε πει, ο Όμηρος δεν περιέγραψε ποτέ με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά την ομορφιά της Ωραίας Ελένης.

Σύμφωνα με την καθηγητή, δεν ανέφερε αν ήταν ξανθιά ή μελαχρινή, ψηλή ή κοντή, ούτε έδωσε λεπτομέρειες για την εμφάνισή της.

Έτσι, αφήνει τον κάθε άνθρωπο να τη φαντάζεται όπως εκείνος θεωρεί ιδανικά όμορφη.

Ο καθηγητής Λιαντίνης χαρακτήρισε την ιδέα ως “μεγάλη εφεύρεση” του Ομήρου, γιατί, αν έδινε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, θα περιόριζε την ομορφιά της.

Αντίθετα, η Ελένη γίνεται σύμβολο της απόλυτης ομορφιάς, όπως την αντιλαμβάνεται ο καθένας μέσα από τη δική του αισθητική και φαντασία". Όλο αυτό αφορά το φαντασιακό της κλασικής αρχαιότητας που έχει διαμορφωθεί στη νεότερη Ευρώπη.

Όταν εκδόθηκε το βιβλίο Black Athena του Martin Bernal (1987), είχε ξεσπάσει μια ανάλογη σύγκρουση, όχι μόνο για την καταγωγή του ελληνικού πολιτισμού αλλά και για το ίδιο το δικαίωμα της Ευρώπης να εμφανίζεται ως αποκλειστικός κληρονόμος της αρχαιότητας.

Το ζήτημα δεν ήταν αν η θεά Αθηνά ήταν «μαύρη», αλλά γιατί η νεότερη Δύση είχε ανάγκη να φαντάζεται την αρχαιότητα λευκή.

Από τον 18ο και κυρίως τον 19ο αιώνα, η κλασική αρχαιότητα μετατράπηκε σε θεμέλιο της ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Η αισθητική του λευκού μαρμάρου, η εξιδανίκευση του ελληνικού σώματος και η ιδέα μιας καθαρής ελληνικής καταγωγής του πολιτισμού συνδέθηκαν με την άνοδο της Ευρώπης ως παγκόσμιας δύναμης.

Η «λευκή αρχαιότητα» δεν ήταν απλώς μια αισθητική επιλογή· έγινε στοιχείο μιας ιστορικής αυτονομιμοποίησης της Δύσης μέσα στην εποχή της αποικιοκρατίας (Antonis Liakos). Οι αντιδράσεις απέναντι σε έργα όπως η Μαύρη Αθηνά ή παλαιότερα στις θεωρίες του Cheikh Anta Diop για τους Μαύρους Φαραώ (δηλαδή για την αφρικανικότητα του Αιγυπτιακού πολιτισμού) εντάσσονταν σε ένα ευρύτερο ρεύμα αποαποικιοποίησης της ιστορίας και της γνώσης.

Ήταν η αμφισβήτηση του δυτικού κανόνα ιστορίας που παρουσίαζε την Ευρώπη ως μοναδική πηγή του πολιτισμού και της οικουμενικότητας.

Η σημερινή αντίδραση απέναντι στη «Μαύρη Ελένη» δείχνει ότι αυτή η σύγκρουση όχι μόνο δεν έχει τελειώσει αλλά επανέρχεται με νέους όρους, μέσα από την αντιπαράθεση γύρω από τη λεγόμενη “woke culture”. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια διαμάχη γύρω από το ποιος έχει το δικαίωμα να εκπροσωπεί το παρελθόν και να ορίζει τα πολιτισμικά σύμβολα της Δύσης.

Ίσως λοιπόν να βρισκόμαστε μπροστά σε έναν νέο «Τρωικό πόλεμο» για την εικόνα της Ωραίας Ελένης.

Αλλά όσοι έχουν διαβάσει την Ιλιάδα και όχι απλώς την περίληψή της γνωρίζουν ότι ο Ομηρος αντιμετωπίζει συχνά τους Τρώες με μεγαλύτερη τρυφερότητα και ανθρωπιά από ό,τι τους ίδιους τους Αχαιούς.

Οι πιο συγκινητικές μορφές του έπους —ο Έκτορας, η Ανδρομάχη, ο Πρίαμος— ανήκουν στην πλευρά των ηττημένων.

Η ειρωνεία είναι ότι όσοι υπερασπίζονται σήμερα μια «καθαρή» και αυτάρεσκη εικόνα της αρχαιότητας φαίνεται συχνά να έχουν ξεχάσει το ίδιο το πνεύμα του ομηρικού κόσμου (Antonis Liakos) Η διαμάχη για τη «Μαύρη Ελένη» δεν αφορά τελικά την αρχαιότητα, αλλά το ποιος δικαιούται να οικειοποιείται την αρχαιότητα σήμερα.

Ο δυτικός κανόνας ιστορίας, όπως και γενικότερα οι πολιτισμικοί κανόνες δεν είναι ποτέ ουδέτεροι, αλλά τρόποι οργάνωσης της ιστορικής μνήμης και της συμβολικής εξουσίας (@Antonis Liakos) Και ξέρεις γιατί; Γιατί δεν τους ενοχλεί η έλλειψη ρεαλισμού.

Δεν ενοχλεί τόσο αν είναι ο Μπατμαν Αγαμέμνονας ή οι Ρόμποκποπ Λαιστρυγόνες.

Αυτά έχουν την πλάκα τους, μιας και παραμένουν ρωμαλέοι.

Τους ενοχλεί η μαύρη, τους ενοχλεί η Λατίνα, τους ενοχλεί η διαφορετικότητα.

Και ο Μπραντ Πιτ φάνταζε ιδανικός εμφανισιακά για Αχιλέας πριν δούμε το Troy και ίσως και να ήταν η χειρότερη ερμηνεία του.

Αλλά ήταν όμορφος και γυμνασμένος, αλλά δυστυχώς ήταν και gay (ίσως όχι και τόσο "διαφορετικός" τότε). Η τέχνη είναι ένα πεδίο έγφρασης, και κάθε έκφραση έχει τη δική της οπτική κι ερμηνεία.

Μέσω αυτής μπορούμε να δούμε αλλιώς τα στερεότυπα, να δούμε τα όνειρα ως ρεαλισμό, να μας ερεθίσει και άλλα και να ψάξουμε την ιστορία.

Είναι το πεδίο μας για να είμαστε ελεύθερ@ σε κατά τα άλλα μια καταπιεσμένη καθημερινή ζωή σε όλα τα επίπεδα.

Τα παραπάνω με αφορμή τα χρόνια τους πολλά! 🎞 Τρωάδες (1971)// Michael Cacoyannis 📽 Troy (2004) // Wolfgang Petersen

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους