Original Post

Πλήρες Κείμενο:

**Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΟΥΤΡΟΥ ΤΟΥ ΤΑΝΤΗ**: Αυτές τις μέρες ακούμε συνεχώς για το ιστορικό Λουτρό του Ταντή, το οποίο βρίσκεται εντός των τειχών της Λευκωσίας, στον Άγιο Κασσιανό, στο κατεχόμενο τμήμα της πόλης, να κινδυνεύει με κατάρρευση.

Πρόκειται για ένα σημαντικό ιστορικό και πολιτιστικό μνημείο, το οποίο σήμερα παραμένει εγκαταλελειμμένο και φθίνει με το πέρασμα του χρόνου. **Η ΙΣΤΟΡΙΑ:** Το Λουτρό (χαμάμ) βρίσκεται στη γωνία των οδών Κώστα Κυριάκου και Ιωάννη Τσιμισκή (Αττίλα), στην οδό Αττίλα αρ. 42, στη συνοικία του Αγίου Κασσιανού (Καφεσλί). Χτίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα κλασικού οθωμανικού χαμάμ, κατασκευασμένο από λαξευτή πέτρα από Ελληνοκύπριους τεχνίτες.

Το κτίριο δεν διαθέτει επιγραφή.

Ιδρυτής του λουτρού ήταν ο **Κώστας ή Κωνσταντής Κυριάκου**, γνωστός τόσο στους Ελληνοκύπριους όσο και στους Τουρκοκύπριους ως **«Ταντής»**. Γεννήθηκε γύρω στο 1872 και καταγόταν από την Παλλουριώτισσα.

Ήταν οικοδόμος στο επάγγελμα και παντρεμένος με τη Χρυσταλλού, επίσης από την Παλλουριώτισσα.

Σε κάποιο ταξίδι του στους Αγίους Τόπους, στην Ιερουσαλήμ, επισκέφθηκε ένα χαμάμ που τον εντυπωσίασε ιδιαίτερα.

Επιστρέφοντας στην Κύπρο, αποφάσισε να δημιουργήσει ένα παρόμοιο λουτρό στην περιοχή του Αγίου Κασσιανού, μικτή περιοχή με Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους κατοίκους, όπου διέθετε μεγάλες εκτάσεις γης, περβόλια και κήπους.

Έτσι, στις αρχές της δεκαετίας του 1920, οικοδόμησε το περίφημο «Λουτρό του Ταντή», έργο που, σύμφωνα με πληροφορίες της εποχής, κόστισε περίπου 900 λίρες - ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσό για τα δεδομένα εκείνης της περιόδου.

Στη συνέχεια κατασκευάστηκαν σπίτια με σκοπό να ενοικιάζονται σε φτωχές εργατικές οικογένειες.

Με τα χρόνια, μεταξύ 1920 και 1927, σχηματίστηκε μια ολόκληρη συνοικία γύρω από το χαμάμ.

Αργότερα, το 1933 και το 1938, ο Ταντής έκτισε και μεγαλύτερες κατοικίες στην ίδια περιοχή, για τον ίδιο και τους γιους του. Ο Κωνσταντής Κυριάκου είχε τρεις γιους: τον Όθωνα, τον Θεόδωρο και τον Ηρόδοτο. Ο Όθωνας έγινε γνωστός ποδοσφαιριστής του ΑΠΟΕΛ και ίδρυσε το κατάστημα «Μαύρος», το οποίο πωλούσε παιχνίδια και αθλητικά είδη και παλαιότερα βρισκόταν στην οδό Λήδρας. Ο Θεόδωρος διατηρούσε κατάστημα στο νέο τότε ξενοδοχείο Ledra Palace, όπου πωλούσε καλλυντικά, αρώματα και τσιγάρα στους τουρίστες. Ο Ηρόδοτος έγινε φαρμακοποιός και διατηρούσε φαρμακείο επίσης στη Λήδρας. Το Χαμάμ του Ταντή λειτουργούσε με ξεχωριστό πρόγραμμα για άντρες και γυναίκες: κατά τη διάρκεια της ημέρας εξυπηρετούσε γυναίκες, ενώ το βράδυ άντρες.

Το οθωμανικό χαμάμ αποτελούσε σημαντικό μέρος της κοινωνικής και θρησκευτικής ζωής της εποχής, καθώς οι επισκέψεις εκεί συνδέονταν με έθιμα, τελετές και κοινωνικές υποχρεώσεις.

Για δεκαετίες το λουτρό εξυπηρετούσε όχι μόνο κατοίκους της Λευκωσίας αλλά και ανθρώπους από τα γύρω χωριά.

Αρχικά τη λειτουργία του ανέλαβε ο ίδιος ο Ταντής, ενώ αργότερα τη διαχείριση ο Αρμένιος Γκαραμπέτ.

Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, το χαμάμ θερμαινόταν με ξύλα, ενώ κατά την περίοδο 1953-1954 άρχισε να χρησιμοποιείται λάδι λυχνίας/μαζούτ.

Ωστόσο, από το 1953 και έπειτα, όταν τα σύγχρονα σπίτια άρχισαν να αποκτούν ιδιωτικά λουτρά και ο Δήμος Λευκωσίας δημιούργησε δημόσιο χώρο με 40-50 ντους κοντά στην παλιά Ηλεκτρική, πίσω από τη νέα τότε Δημοτική Αγορά/Παντοπωλείο, η πελατεία του χαμάμ μειώθηκε αισθητά.

Την ίδια περίοδο, η λειτουργία του λουτρού ενοικιάστηκε στη Σίμσαρ Πέμπε (γνωστή και ως Σιμσάρ/Μεσίτρια), η οποία εργαζόταν ήδη για την οικογένεια Ταντή.

Αργότερα τη λειτουργία ανέλαβε η κόρη της, η Φατμά Χανούμ.

Και οι δύο ήταν τελλάκισες (tellak), δηλαδή γυναίκες μασέρ του χαμάμ.

Εκεί εργαζόταν επίσης και η Άμπερ Χανούμ ως τελλάκισα.

Κατά την περίοδο που το χαμάμ λειτουργούσε από τη Σίμσαρ Πέμπε και τη Φατμά Χανούμ, χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά ως γυναικείο χαμάμ και φιλοξενούσε διάφορες κοινωνικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις, όπως γαμήλιες γιορτές, λουτρά λεχώνας, βραδιές χένας και άλλες τελετουργίες. Η Σίμσαρ Πέμπε δραστηριοποιείτο επίσης στο εμπόριο χρυσού, φέρνοντας χρυσαφικά από αραβικές χώρες για να τα πουλά σε Κύπριες γυναίκες.

Το παρατσούκλι της «Μεσίτρια» προήλθε και από το γεγονός ότι μεσολαβούσε για γάμους νεαρών Τουρκοκύπριων κοριτσιών με Άραβες από τη Συρία, την Ιορδανία, την Παλαιστίνη και άλλες χώρες της περιοχής.

Στις γιορτές συμμετείχαν μουσικοί όπως ο Μεχμεταλή Βασφί Τατλίγιαϊ, γνωστός ως «ο τυφλός βιολιστής», καθώς και οι Αχμέτ Μπετζερικλί, Αχμέτ Αλτιπάρμακ και Αχμέτ Νατιντέ.

Ως πρόσκληση για τις γιορτές συνήθιζαν να στέλνουν στους καλεσμένους ένα σαπούνι.

Οι εορτασμοί πραγματοποιούνταν πάνω στην κεντρική πέτρα του χαμαμιού, όπου οι παρευρισκόμενοι έτρωγαν, έπιναν και διασκέδαζαν, ενώ οι μουσικοί κάθονταν με δεμένα μάτια στο νοτιοδυτικό τμήμα του αποδυτηρίου παίζοντας μουσική.

Ιδιαίτερο έθιμο αποτελούσαν και οι τελετές περιτομής.

Το παιδί πρώτα κουρευόταν μπροστά από το χαμάμ, στη συνέχεια λουζόταν, του φορούσαν τα γιορτινά ρούχα της περιτομής, ενώ συγγενείς και φίλοι πετούσαν χρήματα στον αέρα μπροστά από την είσοδο.

Έπειτα το ανέβαζαν σε άλογο και το περιέφεραν στους δρόμους της Λευκωσίας πριν πραγματοποιηθεί η περιτομή.

Η πορεία του Λουτρού του Ταντή και της οικογένειας Κυριάκου άλλαξε δραματικά μετά το 1956, όταν άρχισαν οι πολιτικές ταραχές στην Κύπρο.

Το 1957 η οικογένεια εγκατέλειψε τον Άγιο Κασσιανό.

Σήμερα, το Χαμάμ-Λουτρό του Ταντή παραμένει ένα αυθεντικό ιστορικό μνημείο της Λευκωσίας και ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής ιστορίας της πόλης.

Τέτοια πολιτιστικά μνημεία αποτελούν πολύτιμη κληρονομιά και οφείλουν να προστατευθούν. *(Φώτο 1: Το Λουτρό του Ταντή από επίσκεψή μου το 2023 με τους Spyros Zavros και Nicos Zardilis στην εντός των τειχών κατεχόμενη Λευκωσία.

Φώτο 2: Από τα εγγόνια του Τάντη, Ανδρύλλα Μιχαηλίδου και το φωτογραφικό αρχείο της οικογένειας Ελένης σε άρθρο της Sevgul Uludag. ****Έρευνα Μανώλη Εμμανουήλ, βασισμένη σε βιβλία, άρθρα και στο έργο και τις καταγραφές των Tuncer Bağışkan και Şevgül Uludağ****.)*

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους