Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Δύο κείμενά μου φιλοξενούνται στο σημερινό φύλλον της Εφημερίδος "Η Πόλη μας". 👇🏻 ipolimas.gr 1.Η Μαύρη Βίβλος του Ποντιακού Ελληνισμού.

Από την Αποβίβαση στη Σαμψούντα στη Συστηματική Εξόντωση ✏️ Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου Η 19η Μαΐου 1919 αποτελεί μία από τις πιο μελανές και καθοριστικές ημερομηνίες της σύγχρονης ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας.

Η αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ (του μετέπειτα αποκληθέντος «Ατατούρκ») στη Σαμψούντα του Εύξεινου Πόντου δεν σήμανε απλώς την απαρχή του τουρκικού εθνικού κινήματος, αλλά απετέλεσε το έναυσμα για την τελική και πιο βίαιη φάση της Γενοκτονίας των Ποντίων.

Η συστηματική εξόντωση ενός αυτόχθονος πληθυσμού με τρισχιλιετή παρουσία στην περιοχή, δεν υπήρξε ένα τυχαίο αποτέλεσμα των πολεμικών συγκρούσεων, αλλά ένα προμελετημένο, κρατικά οργανωμένο σχέδιο εθνοκαθάρσεως, το οποίο εξετελέσθη με απόλυτη μεθοδικότητα.

Η ιστορική έρευνα αναδεικνύει ότι η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, η οποία εστοίχισε τη ζωή σε 353.000 ανθρώπους, εξελίχθη σε δύο κύριες φάσεις.

Η πρώτη ξεκίνησε το 1914 με την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου από το καθεστώς των Νεοτούρκων, μέσω της επιστρατεύσεως των χριστιανών στα διαβόητα «Τάγματα Εργασίας» (Αμελέ Ταμπουρού), που αποτελούσαν ουσιαστικά τάγματα θανάτου, και των αναγκαστικών εκτοπισμών στην ενδοχώρα της Ανατολίας.

Η δεύτερη και πιο αιματηρή φάση (1919–1922) εσφραγίσθη από την έλευση του Κεμάλ στον Πόντο.

Με τη συνδρομή άτακτων συμμοριών, όπως αυτή του διαβόητου Τοπάλ Οσμάν, το κεμαλικό κίνημα προχώρησε σε μαζικές σφαγές, πυρπολήσεις χωριών, βιασμούς και πορείες θανάτου στην έρημο, εκριζώνοντας οριστικά τον ελληνισμό από τις εστίες του.

Κεντρικό πρόσωπο σε αυτή την ιστορική καμπή υπήρξε ο ίδιος ο Μουσταφά Κεμάλ (Ατατούρκ). Η αναφορά στο πρόσωπό του ως «ντονμέ» (Dönme) συνδέεται με ένα ιδιαίτερο και πολυσύνθετο ιστορικό, θρησκευτικό και πολιτικό υπόβαθρο.

Ο όρος «ντονμές» (που στα τουρκικά σημαίνει «αποστάτης» ή «αυτός που επιστρέφει/αλλάζει») αναφέρεται ιστορικά σε μια ομάδα Εβραίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι οποίοι ασπάσθηκαν επιφανειακά το Ισλάμ τον 17ο αιώνα, ακολουθώντας τον ψευδομεσσία Σαμπετάι Ζεβί (Sabbatai Zevi), αλλά διετήρησαν κρυφά τις δικές τους θρησκευτικές παραδόσεις (Σαββατιανισμός). Η κοινότητα αυτή, είχε ως κύριο προπύργιον τη Θεσσαλονίκη, την πόλη όπου εγεννήθη ο Κεμάλ.

Κατά τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνος, πολλοί ντονμέδες της Θεσσαλονίκης, όντας μορφωμένοι και οικονομικά ευκατάστατοι, διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο στο Κίνημα των Νεοτούρκων (Επιτροπή Ένωσης και Προόδου / Ιττιχάτ βε Τερακί). Το κίνημα αυτό επεδίωκε τη ριζική αναδιάρθρωση της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Αν και ο ίδιος ο Κεμάλ είχε γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη και είχε στενές επαφές με τα δίκτυα των Νεοτούρκων και των ντονμέδων της πόλης, οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι η ιδεολογική του ταυτότητα δεν καθορίσθηκε από θρησκευτικές πεποιθήσεις —καθώς ο ίδιος ήταν δηλωμένος οπαδός του κοσμικού κράτους και του ορθού λόγου— αλλά από τον ακραίο εθνικισμό.

Το υπόβαθρον των ενεργειών του Κεμάλ στον Πόντο εβασίσθη στο δόγμα «Η Τουρκία στους Τούρκους». Η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ο φόβος της διαμελισμού της Ανατολίας από τις Μεγάλες Δυνάμεις, οδήγησαν την ηγεσία του εθνικιστικού κινήματος στην πεποίθηση ότι η επιβίωση του νέου τουρκικού κράτους απαιτούσε την πλήρη ομογενοποίηση του πληθυσμού.

Οι χριστιανικοί πληθυσμοί (Έλληνες, Αρμένιοι, Ασσύριοι) θεωρήθηκαν «εσωτερικός εχθρός» και πέμπτη φάλαγγα που θα μπορούσε να απειλήσει την εδαφική ακεραιότητα, ιδιαίτερα στον Πόντο, όπου υπήρχαν έντονες διεκδικήσεις για την ίδρυση αυτόνομης Δημοκρατίας του Πόντου.

Τουτέστιν, η αποστολή του Κεμάλ στη Σαμψούντα, η οποία αρχικά είχε εγκριθεί από τον Σουλτάνο για την αποκατάσταση της τάξεως, μετετράπη γρήγορα σε μία καλά σχεδιασμένη επιχείρηση εξοντώσεως.

Η χρήση των άτακτων τσετών (συμμοριών) επέτρεψε στο κεμαλικό καθεστώς να διεκπεραιώσει το έργο της εθνοκαθάρσεως, αποποιούμενον την επίσημη ευθύνη απέναντι στη διεθνή κοινότητα.

Η 19η Μαΐου παραμένει μια ημέρα βαθιάς εθνικής αυτογνωσίας και περισυλλογής για τον απανταχού ελληνισμό.

Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης και η διεθνής αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων δεν αποτελούν πράξεις εκδίκησης, αλλά χρέος απέναντι στα θύματα και μια διαρκή υπενθύμιση ότι τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητος δεν πρέπει ποτέ να παραγράφονται ή να λησμονούνται. Ο Πόντος, μέσα από τον πολιτισμό, τη γλώσσα και τη μνήμη των απογόνων του, συνεχίζει να ζει. #ΔενΞεχνώ 📸 Εικόνα: Διαδίκτυον Και 2. Ο Ούγγρος που Όπλισε τον Πορθητή. Ο Ουρβανός, τα Γιγάντια Κανόνια και η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως ✏️ Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου Η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως υπήρξε ένα από τα πλέον καθοριστικά γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας.

Η πτώση της Βασιλεύουσας δεν σήμανε απλώς το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Απετέλεσε συγχρόνως το ορόσημον της μεταβάσεως από τον Μεσαίωνα στη νεότερη εποχή των πυροβόλων όπλων, της συγκεντρωτικής εξουσίας και των μεγάλων αυτοκρατορικών κρατών.

Ανάμεσα στις πολυάριθμες μορφές που συνεδέθησαν με την πολιορκία του 1453, μία παραμένει ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη και συνάμα εντυπωσιακή. Ο Ουρβανός, ο άνθρωπος που κατασκεύασε το τεράστιο κανόνι του Μωάμεθ του Β΄. Στη νεότερη ελληνική ιστορική μνήμη, ο Ουρβανός συχνά παρουσιάζεται ως «ο Ούγγρος που πρόδωσε την Πόλη». Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ιστορικά πιο σύνθετη.

Οι σχέσεις των Ούγγρων με τους Οθωμανούς δεν υπήρξαν σχέσεις συμμαχίας ή συνεργασίας· αντιθέτως, το Βασίλειον της Ουγγαρίας αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους αντιπάλους της οθωμανικής επέκτασης στην Κεντρική Ευρώπη και τα Βαλκάνια.

Ήδη από τον 15ο αιώνα, οι Ούγγροι είχαν συγκρουστεί επανειλημμένως με τους Οθωμανούς, ενώ μορφές όπως ο Ιωάννης Ουνυάδης είχαν αναδειχθεί σε ηγετικές προσωπικότητες της χριστιανικής αντιστάσεως κατά των Τούρκων. Η Μάχη της Βάρνας είχε, μόλις ολίγα χρόνια πριν, καταδείξει τη σφοδρότητα αυτής της αντιπαράθεσης.

Επομένως, η συμμετοχή ενός Ούγγρου τεχνίτη στην πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως δεν μπορεί να θεωρηθεί απόδειξη κάποιας διαχρονικής φιλοτουρκικής πολιτικής της Ουγγαρίας. Ο Ουρβανός δεν ενεργούσε ως εκπρόσωπος κράτους ή έθνους, ήταν πρωτίστως ένας ειδικός της πολεμικής τεχνολογίας σε μια εποχή όπου οι τεχνίτες, οι μηχανικοί και οι μισθοφόροι προσέφεραν τις υπηρεσίες τους σε εκείνον που μπορούσε να τους πληρώσει.

Σύμφωνα με τις βυζαντινές και δυτικές πηγές, ο Ουρβανός είχε αρχικά προσεγγίσει τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, προτείνοντας την κατασκευή ισχυρών πυροβόλων για την άμυνα της Πόλης.

Η οικονομική κατάσταση όμως της αυτοκρατορίας ήταν δραματική. Το Βυζάντιο του 1453 είχε περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στην ίδια την Κωνσταντινούπολη και σε ελάχιστα ακόμη εδάφη, ενώ τα δημόσια ταμεία ήταν ουσιαστικά άδεια.

Ο αυτοκράτορας αδυνατούσε να χρηματοδοτήσει το φιλόδοξον εγχείρημα του Ουρβανού.

Αντιθέτως, ο νεαρός και φιλόδοξος Μωάμεθ διέθετε άφθονους πόρους και είχε πλήρη επίγνωση της σημασίας της νέας πολεμικής τεχνολογίας.

Αντιλαμβάνετο ότι τα πανίσχυρα Θεοδοσιανά Τείχη, τα οποία επί χίλια χρόνια είχαν αποκρούσει αμέτρητους πολιορκητές, μπορούσαν πλέον να απειληθούν μόνον από τη δύναμη της πυρίτιδας.

Τοιουτοτρόπως, ο Ουρβανός ετέθη στην υπηρεσία των Οθωμανών και κατασκεύασε τη θρυλική βομβάρδα — ένα γιγαντιαίο πυροβόλο που έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα μεγαλύτερα κανόνια της εποχής.

Το όπλο αυτό είχε τεράστιες διαστάσεις και μπορούσε να εκτοξεύει ογκώδεις λίθινες σφαίρες εναντίον των τειχών της Κωνσταντινουπόλεως.

Η μεταφορά του απαιτούσε δεκάδες ζώα και εκατοντάδες εργάτες, ενώ κάθε βολή συνοδευόταν από εκκωφαντικό θόρυβο και ισχυρούς κραδασμούς.

Οι περιγραφές των συγχρόνων αποτυπώνουν τον ψυχολογικό τρόμο που προκαλούσε στους πολιορκημένους η νέα αυτή μορφή πολέμου.

Παρά τον θρύλο που δημιουργήθηκε αργότερα, το γιγαντιαίο κανόνι δεν κατέστρεψε μόνο του τα Θεοδοσιανά Τείχη.

Η αντοχή των βυζαντινών οχυρώσεων υπήρξε αξιοσημείωτη ακόμη και απέναντι στη νέα τεχνολογία.

Τα πυροβόλα προκαλούσαν ρήγματα, όμως οι αμυνόμενοι συχνά κατάφερναν κατά τη διάρκεια της νύχτας να επισκευάζουν σημαντικό μέρος των ζημιών.

Η τελική πτώση της Πόλης προήλθε από τον συνδυασμό πολλών παραγόντων.

Της αριθμητικής υπεροχής των Οθωμανών, της εξάντλησης των υπερασπιστών, της συνεχούς πίεσης από ξηρά και θάλασσα, της χρήσεως μηχανικών έργων και φυσικά της νέας ισχύος του πυροβολικού.

Η περίπτωση του Ουρβανού συμβολίζει με εντυπωσιακό τρόπο τη μετάβαση της εποχής εκείνης.

Η πίστη, η αυτοκρατορική παράδοση και τα μεσαιωνικά τείχη δεν αρκούσαν πλέον απέναντι στη δύναμη της τεχνολογίας και των οικονομικών πόρων.

Ο τεχνίτης που δεν μπορούσε να πληρωθεί από το παρακμάζον Βυζάντιο, βρήκε στήριξη σε ένα ανερχόμενο κράτος που επένδυε στη στρατιωτική καινοτομία.

Κατά μία έννοια, η βομβάρδα του Ουρβανού δεν έπληττε μόνο τα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως.

Συμβόλιζε το τέλος ενός ολόκληρου ιστορικού κόσμου.

Οι μεταγενέστερες σχέσεις Ούγγρων και Οθωμανών επιβεβαίωσαν άλλωστε ότι η συνεργασία αυτή δεν αποτελούσε κάποια διαρκή πολιτική σύμπλευση.

Οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν επί αιώνες, κορυφώθηκαν στη Μάχη του Μοχάτς και διεμόρφωσαν την ιστορία της Κεντρικής Ευρώπης έως και τις πολιορκίες της Βιέννης. Ο Ουρβανός παρέμεινε έτσι μια μεμονωμένη αλλά καθοριστική μορφή.

Ένας άνθρωπος της τεχνολογίας και του πολέμου, του οποίου η δημιουργία συνεδέθη διά παντός, με το τέλος της Βασιλεύουσας. 📚📖 Βιβλιογραφία και πηγές: 1. RUNCIMAN STEVEN, "Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ 1453", εκδ. Παπαδήμας. 📸 Εικόνα: Daskalopoulou Katerina 5/2026

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους