Ο Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος υπήρξε μία από τις πιο δυναμικές και αμφιλεγόμενες στρατιωτικές και πολιτικές προσωπικότητες της Ελλάδας στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, με τη δράση του να συνδέεται άρρηκτα...

Πλήρες Κείμενο:

Ο Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος υπήρξε μία από τις πιο δυναμικές και αμφιλεγόμενες στρατιωτικές και πολιτικές προσωπικότητες της Ελλάδας στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, με τη δράση του να συνδέεται άρρηκτα με τον Εθνικό Διχασμό, την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου και τα μετέπειτα ταραγμένα χρόνια των κινημάτων.

Γεννήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1874 στην Ερμούπολη της Σύρου και καταγόταν από παλιά ναυτική οικογένεια των Ψαρών.

Πατέρας του ήταν ο βιομήχανος Νικόλαος Χατζηκυριάκος.

Ακολουθώντας την οικογενειακή παράδοση, σπούδασε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και εξήλθε ως μάχιμος αξιωματικός.

Η πρώτη του πολεμική εμπειρία ήρθε στον ατυχή Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897, όπου υπηρέτησε ως κυβερνήτης τορπιλοβόλου.

Η ανάμειξή του στην πολιτική ζωή μέσω του στρατού ξεκίνησε νωρίς, καθώς το 1909 συμμετείχε ενεργά στην επανάσταση στο Γουδί ως μέλος του Επαναστατικού Συμβουλίου του Στρατιωτικού Συνδέσμου.

Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) έλαβε μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις, κερδίζοντας πολύτιμη εμπειρία.

Το 1916, όταν ξέσπασε ο Εθνικός Διχασμός, ο Χατζηκυριάκος, ως φανατικός βενιζελικός, τάχθηκε αμέσως με το Κίνημα Εθνικής Αμύνης του Ελευθερίου Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη.

Μετά την επικράτηση των βενιζελικών και την επιστροφή της κυβέρνησης στην Αθήνα, ανέλαβε την ιδιαίτερα τιμητική και κρίσιμη θέση του κυβερνήτη του θωρηκτού «Γεώργιος Αβέρωφ», της ναυαρχίδας του ελληνικού στόλου.

Η πιο καθοριστική στιγμή της καριέρας του ήρθε τον Σεπτέμβριο του 1922.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο στρατός και ο στόλος που είχαν καταφύγει στη Χίο και τη Λέσβο επαναστάτησαν κατά της κυβέρνησης των Αθηνών και του Βασιλιά Κωνσταντίνου. Ο Χατζηκυριάκος, όντας διοικητής του θωρηκτού «Λήμνος», εξασφάλισε την πλήρη και άμεση προσχώρηση ολόκληρου του Πολεμικού Ναυτικού στο Κίνημα της 11ης Σεπτεμβρίου 1922.

Μαζί με τους Συνταγματάρχες Νικόλαο Πλαστήρα και Στυλιανό Γονατά, αποτέλεσε την ηγετική τριανδρία της Επαναστατικής Επιτροπής που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας.

Ως μέλος της Επαναστατικής Επιτροπής, ο Χατζηκυριάκος είχε πρωταγωνιστικό και ιδιαίτερα σκληρό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις.

Ήταν από τους κύριους υποστηρικτές της παραπομπής των πολιτικών και στρατιωτικών υπευθύνων της καταστροφής σε έκτακτο στρατοδικείο, πιέζοντας για την εκτέλεση της θανατικής ποινής στη Δίκη των Έξι, θεωρώντας την ως αναγκαία πράξη για την ικανοποίηση του λαϊκού αισθήματος και τη συμμόρφωση του στρατεύματος.

Παράλληλα, διετέλεσε Αρχηγός του Στόλου κατά την περίοδο 1922-1923, προαγόμενος στον βαθμό του Υποναυάρχου, από τον οποίο και αποστρατεύθηκε στη συνέχεια για να πολιτευθεί.

Στις εκλογές του 1923 εξελέγη πληρεξούσιος Αθηνών στην Δ΄ Συντακτική Συνέλευση.

Σύντομα όμως, η πολιτική του πορεία πήρε απρόσμενη τροπή.

Αν και βενιζελογενής, διαφώνησε έντονα με τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο σχετικά με τους χειρισμούς και τους όρους της Συνθήκης της Λωζάννης.

Στην κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπανστασίου το 1924 ανέλαβε το Υπουργείο Ναυτικών, αλλά η πολιτική αστάθεια της περιόδου τον οδήγησε σε νέες συνωμοτικές κινήσεις. Τον Ιούνιο του 1925, συμμάχησε με τον Στρατηγό Θεόδωρο Πάγκαλο και ανέτρεψαν μαζί την κυβέρνηση του Ανδρέα Μιχαλακόπουλου, εγκαθιδρύοντας δικτατορία. Ο Χατζηκυριάκος ανέλαβε ξανά το Υπουργείο Ναυτικών, καθώς και προσωρινά το Υπουργείο Εξωτερικών.

Η παρουσία του στην ελληνική διπλωματία σχολιάστηκε καυστικά από ξένους διπλωμάτες της εποχής, με τους Άγγλους να αναφέρουν σε εκθέσεις τους ότι οι εντολές του «μύριζαν περισσότερο κατάστρωμα και λιγότερο διπλωματική εθιμοτυπία», λόγω του απότομου και στρατιωτικού χαρακτήρα του.

Η συνεργασία του με τον Πάγκαλο έληξε απότομα τον Ιανουάριο του 1926, όταν διαφώνησε με τις περαιτέρω αυταρχικές αποφάσεις του Στρατηγού και παραιτήθηκε, προκαλώντας ισχυρό εσωτερικό πλήγμα στο δικτατορικό καθεστώς.

Τα επόμενα χρόνια μετακινήθηκε πολιτικά προς την αντίπαλη παράταξη.

Το 1932 διορίστηκε Υπουργός Ναυτικών στην αντιβενιζελική κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη (Λαϊκό Κόμμα), θέση στην οποία παρέμεινε με μικρές διακοπές μέχρι το 1935.

Η υπουργική του θητεία έληξε άδοξα με το βενιζελικό Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935. Ο Χατζηκυριάκος απέτυχε εντελώς να ελέγξει το Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο προσχώρησε μαζικά στους κινηματίες υπό την καθοδήγηση του Νικολάου Πλαστήρα και του Ελευθερίου Βενιζέλου, με αποτέλεσμα να πληγεί ανεπανόρθωτα το κύρος του. Μετά από αυτή την αποτυχία, αποχώρησε οριστικά από την πολιτική και την ενεργό δράση.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους