Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΑΡΧΑΙΑ ΛΙΜΑΝΙΑ ΑΙΓΙΝΑΣ Από Helena Koumpenaki Η αρχαία Αίγινα ήταν μία ναυτική υπερδύναμη που κυριάρχησε στις θάλασσες του αρχαίου ελληνικού χώρου, και πέραν αυτού, κατά την αρχαϊκή περίοδο.

Διέθετε μεγάλο στόλο από τριήρεις οι οποίες ελλιμενίζονταν και προστατεύονταν στους Νεόσοικους που υπήρχαν στα αρχαία λιμάνια της, τα οποία αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά, εκτενή και μοναδικά σε μέγεθος λιμενικά συστήματα σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, και υποστήριξαν το νησί κατά την περίοδο της μεγάλης ναυτικής του θαλασσοκρατίας.

Οι λιμενικές εγκαταστάσεις της, στη ΒΔ πλευρά του νησιού κοντά στο σύγχρονο λιμάνι και την πόλη της Αίγινας, αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα λιμενικά έργα της κλασικής αρχαιότητας, και εκτείνονται κατά μήκος 1.600 m ακτογραμμής, με μέσο πλάτος 270 m και έκτασης περίπου 500.000 m2. Οι κατασκευές ξεκινούσαν λίγο μετά το φάρο του Μπούζα και έφταναν μέχρι το σημερινό «Ακρογιάλι» με μια σειρά από λιθοσωρούς που ήταν μια πρωτοποριακή υποθαλάσσια κατασκευή και προστάτευαν την πόλη από τις επιθέσεις των πλοίων.

Οριοθετούνται από τον μακρύ γραμμικό κυματοθραύστη στα βόρεια, τον καμπύλο κυματοθραύστη στα νοτιοδυτικά και από τους κωνικούς σωρούς από πέτρες που σχηματίζουν τον αποκομμένο δυτικό κυματοθραύστη.

Οι αρχαίες λιμενικές εγκαταστάσεις περιλαμβάνουν το βόρειο λιμάνι, το «κλειστό λιμάνι» και το εμπορικό λιμάνι στα νότια, καθώς και την ευρύτερη περιοχή αγκυροβόλησης στα δυτικά. Ο Κρυπτός Λιμήν (Πολεμικό Λιμάνι) βρισκόταν στην περιοχή της σημερινής παραλίας της Αύρας,το οποίο είναι και το πιο ορατό, επειδή είναι περιτειχισμένο.

Ονομάστηκε «κρυπτός» επειδή προστατευόταν από ένα τεράστιο, τεχνητό υποθαλάσσιο τείχος (κυματοθραύστη) που εμπόδιζε τα εχθρικά πλοία να δουν τι συνέβαινε στο εσωτερικό του.

Ήταν οχυρωμένος, αποτελούσε τη βάση του πολεμικού στόλου του νησιού και διέθετε νεώσοικους (στεγασμένες θέσεις) για τη φύλαξη, συντήρηση και προστασία των αιγινήτικων τριήρεων.

Αν και οι τοπικές τουριστικές ιστοσελίδες συχνά υποστηρίζουν ότι η Αίγινα είχε στην ακμή της 400 τριήρεις, μέχρι σήμερα έχει επιβεβαιωθεί η ύπαρξη 15 υπόστεγων πλοίων στο ένα τέταρτο του συνολικού μήκους του μυστικού λιμανιού.

Υπάρχουν αποδείξεις για αυτά στη βόρεια πλευρά του πολεμικού λιμανιού.

Προφανώς πρέπει να υπήρχαν περισσότερα στη νότια πλευρά, τα οποία πιθανότατα καταστράφηκαν εν μέρει λόγω της κατασκευής του σύγχρονου (εμπορικού) λιμανιού και στην ανατολική πλευρά, που έχει επιχωματωθεί κάτω από την παραλία.

Τα ερείπια φαίνονται από την επιφάνεια της θάλασσας μέχρι τα δύο μέτρα βάθος ή τρία μέτρα όταν βρίσκονται έξω από το βυθισμένο τείχος.

Το όνομα «Κρυπτός λιμήν» αναφέρεται από τον ιστορικό Παυσανία του 2ου αιώνα κχ ως το μυστικό λιμάνι, και προήλθε από το γεγονός ότι μόνο οι ντόπιοι γνώριζαν την τοποθεσία του και, το πιο σημαντικό, πώς να πλοηγηθούν στην ακτή του.

Και αυτό οφειλόταν στο ανθρωπογενές σύστημα των τεχνητών υφάλων -ένα είδος «θαλάσσιου ναρκοπεδίου», αρέσει σε κάποιους να το αποκαλούν- που έκανε δύσκολη και επικίνδυνη την είσοδο των εχθρών των Αιγινήτων στο λιμάνι. Ο Παυσανίας έγραψε ότι ο Αιακός, ο θρυλικός πρώτος ηγεμόνας της Αίγινας, είχε ρίξει πέτρες στη θάλασσα για να εμποδίσει τα εχθρικά πλοία να πλησιάσουν την Αίγινα.

Τα αποκαλεί πέτρες, αλλά στην πραγματικότητα είναι ανθρωπογενή, κατασκευασμένα σκευάσματα.

Με το πέρασμα του χρόνου, αυτές οι μεσαίου μεγέθους πέτρες ενώθηκαν και μοιάζουν πράγματι με συμπαγείς βράχους.

Αυτό το σύστημα τεχνητών υφάλων υπάρχει ακόμη και στους σημερινούς βαθυμετρικούς χάρτες που χρησιμοποιούν τα πλοία για ναυσιπλοΐα.

Όποιος μπαίνει στο σύγχρονο λιμάνι της Αίγινας, θα παρατηρούσε κάτι που μοιάζει με φράγμα έξω από το λιμάνι.

Ακόμη και σήμερα, τα σκάφη πρέπει να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πλοήγηση γύρω από αυτό το ξέσπασμα.

Το στρατιωτικό λιμάνι της αρχαίας Αίγινας με πύργους εισόδου, αποβάθρες και ναυπηγεία χτίστηκε το 480 πκχ μαζί με τα τείχη της πόλης, την εποχή της ακμής της Αίγινας.

Η ανοικοδόμηση της περιοχής του λιμανιού κατά τη ρωμαϊκή περίοδο (την εποχή της Ιουλίας Δόμνας, 193-217 κχ) μαρτυρείται από νομίσματα αυτής της περιόδου.

Ο κυματοθραύστης της βόρειας ακτής είναι προγενέστερος από τις λιμενικές εγκαταστάσεις της νότιας ακτής.

Κατασκευάστηκε πιθανώς μεταξύ 7ου και 6ου αι. πκχ, περίοδος που συμπίπτει με την περίοδο της ανεξάρτητης Αίγινας (730 έως 459 πκχ). Στο νότιο ομαλό άκρο του λόφου Κολώνα δημιουργήθηκε το κλειστό λιμάνι με την κατασκευή ενός τείχους για να οριοθετήσει τις θαλάσσιες πλευρές του.

Στη βόρεια πλευρά του λεκανοπεδίου του κλειστού λιμανιού, σε ορθή γωνία προς τον βόρειο τοίχο, υπάρχουν έξι σειρές τοίχων, μήκους 38 m ο καθένας, παράλληλοι μεταξύ τους σε μέση απόσταση 6 m. Σήμερα μόνο το θεμέλιο και τα τμήματα της ανωδομής σώζονται σε ύψος 0,70 m. Αυτές οι κατασκευές ερμηνεύτηκαν ως ναυπηγεία.

Στη συνέχεια πετάχτηκε βράχος στον χώρο του ναυπηγείου, το ορατό ύψος του οποίου είναι 1,50 m. Η άνω επιφάνεια του βράχου έχει υποστεί φυσική τσιμεντοποίηση σχηματίζοντας έναν βράχο, πάχους 0,50 m, του οποίου η βάση προς τη θάλασσα βρίσκεται τώρα σε βάθος 1,15 m κάτω από τη μέση στάθμη της θάλασσας (bmsl). Σε όλη την εξωτερική και εσωτερική όψη του τείχους του κλειστού λιμανιού, έχουν σχηματιστεί δύο θαλάσσιες παλιρροιακές εγκοπές σε βάθος 1,15 m bmsl και 0,70 m bmsl, ενώ η βαθύτερη γενιά πετρωμάτων μεταξύ 3,40 m. και 3,50 m bmsl βρέθηκε στη ΝΔ πλευρά του τοίχου ενσωματώνοντας το προστατευτικό βράχο μπροστά από τον τοίχο και όστρακα.

Τα ναυπηγεία χρονολογούνται στην Κλασική περίοδο.

Το δάπεδό τους βυθίζεται 5° προς τη θάλασσα και καταλήγει στην ακτογραμμή εκείνης της εποχής, στα 3,40 ± 0,10 m bmsl.

Η λεκάνη του κλειστού λιμανιού, επί του παρόντος ρηχή λόγω συνεχούς λάσπης, εκείνη την ώρα θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 3 μέτρα βαθύτερη για να είναι λειτουργική.

Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας κατά 2,10 m σε 1,30 ± 0,15 m bmsl που σημειώθηκε μετά την τελευταία τεκμηριωμένη ανακαίνιση του λιμανιού το 250 κχ, προκάλεσε τη βύθιση των πλοίων στο μεγαλύτερο μέρος τους.

Πιθανότατα τότε, ο βράχος απορρίφθηκε στο βόρειο τμήμα της λεκάνης του λιμανιού προκειμένου η λεκάνη να χρησιμεύσει ως καταφύγιο για μικρά σκάφη.

Όταν η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε αρχικά κατά 0,55 m και στη συνέχεια κατά 0,75 m, τόσο η πέτρα όσο και ο βράχος που σχηματίστηκε στην επιφάνειά της βυθίστηκαν σε τρέχον βάθος 1,30 m bmsl. Το Εμπορικό Λιμάνι βρισκόταν στον νότιο κόλπο, στη θέση όπου εκτείνεται σήμερα το σύγχρονο κεντρικό λιμάνι και οι τουριστικές μαρίνες του νησιού.

Εξυπηρετούσε τον τεράστιο όγκο του εμπορίου της Αίγινας, η οποία είχε αναπτύξει εμπορικούς σταθμούς μέχρι και την Αίγυπτο (Ναύκρατις). Δυστυχώς, οι σύγχρονες λιμενικές υποδομές έχουν επικαλύψει ή καταστρέψει μεγάλο μέρος των αρχαίων εμπορικών εγκαταστάσεων. Το Εξωτερικό Λιμάνι / Αγκυροβόλιο βρισκόταν στο βορειότερο τμήμα, κάτω από την περιοχή όπου βρίσκονται σήμερα τα Πλακάκια.

Χρησιμοποιούνταν κυρίως ως βοηθητικός χώρος πρόσδεσης και προστατευόταν από δικό του κυματοθραύστη.

Φτάνοντας στο άλλοτε διάσημο στρατιωτικό λιμάνι, με ευρεία θέα στην ανοιχτή θάλασσα, το χαρούμενο βουητό από τους λουόμενους διευκολύνει την φαντασία των αρχαϊκών εποχών, όταν, πριν από περισσότερα από 2500 χρόνια, η Αίγινα ήταν ένα από τα πιο πολυσύχναστα, ισχυρά και άφθονα νησιά στον τότε γνωστό κόσμο -αρκετούς αιώνες πριν η γειτονική Αθήνα αναδειχτεί.

Μία από τις έντεκα μεγαλύτερες ναυτικές πόλεις-κράτη εκείνη την εποχή, η Αίγινα είχε συνεισφέρει, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, 30 επανδρωμένες τριήρεις στη ναυμαχία της Σαλαμίνας - στρατηγικό ορόσημο των Περσικών πολέμων το 480 πκχ.

Μετά την επική νίκη των Ελληνικών πόλεων-κρατών εναντίον των Περσών, οι Αιγινήτες επαίνεσαν το μαντείο των Δελφών με βραβείο γενναιότητας.

Αλλά αυτό δεν εμπόδισε τους Αθηναίους, λίγα χρόνια αργότερα, να καταστρέψουν την πιο σημαντική αντίπαλη πόλη τους.

Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των αρχαίων υποδομών είναι βυθισμένο λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και της τεκτονικής καθίζησης, αποτελώντας έναν προστατευόμενο και εξαιρετικά σημαντικό ενάλιο αρχαιολογικό χώρο. Δέσποινα Κουτσούμπα, θαλάσσια αρχαιολόγος στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού arxaia-ellinika.blogspot. com AKTES - Society of the Study of Ancient Coastlines Knoblauch, 1972 Mourtzas & Kolaiti 2013 Kolaiti & Mourtzas, 2016 Kolaiti, 2019 archaiologia. gr Οδός Αιγίνης

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους