Ο Καστάς δεν εξαντλείται σε μαρμάρινο μνημείο. Είναι μετάβαση. Από το εξωτερικό φως προς το εσωτερικό σκοτάδι, από τον κόσμο των ζωντανών προς τον ταφικό πυρήνα, από την ανθρώπινη μνήμη προς τον χώρο...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το βέβαιο στοιχείο είναι η εικόνα της αρπαγής της Περσεφόνης.

Με αυτήν η χθόνια διάσταση του μνημείου δηλώνεται καθαρά. Η Κόρη, ο Άδης, η κάθοδος και το μυστήριο του θανάτου βρίσκονται ήδη μέσα στην ίδια την εικονογραφία του Καστά.

Αν σε αυτό προστεθεί η διερεύνηση του ηλιακού φωτισμού, που δείχνει την είσοδο του φωτός στο μνημείο και την κορύφωσή της γύρω από το χειμερινό ηλιοστάσιο, τότε ο Καστάς αποκτά μια βαθύτερη διάσταση.

Το φως δεν είναι φυσικό φαινόμενο χωρίς νόημα.

Γίνεται μέρος της αρχιτεκτονικής σκέψης.

Στο χειμερινό ηλιοστάσιο ο ήλιος φθάνει στο χαμηλότερο σημείο του ετήσιου κύκλου του.

Είναι η στιγμή όπου το φως φαίνεται να υποχωρεί μπροστά στο σκοτάδι.

Και όμως, από εκεί ακριβώς αρχίζει η επιστροφή του.

Η κάθοδος και η άνοδος, ο θάνατος και η αναγέννηση, το σκοτάδι και το φως, παίρνουν ορατή μορφή μέσα στην κίνηση του ήλιου.

Έτσι σχηματίζεται ένα ισχυρό σύμβολο: ο Ηλιακός Ήρωας κατέρχεται στον χώρο της Χθόνιας Κόρης, υπό τη φύλαξη της Σεληνιακής Θεάς, τη στιγμή που ο ίδιος ο Ήλιος πεθαίνει και ξαναγεννιέται.

Δεν πρόκειται για απλή ταύτιση προσώπων.

Δεν υπάρχει αρχαία πηγή που να παραδίδει έτοιμο το σχήμα «Ηλιακός Ήρωας, Σεληνιακή Θεά, Χθόνια Κόρη». Υπάρχει όμως η βαθύτερη δομή.

Κάθοδος στο σκοτάδι, θηλυκή χθόνια ή σεληνιακή αρχή, θάνατος, μεταμόρφωση και επιστροφή στο φως. Στα Ελευσίνια Μυστήρια η Κόρη αρπάζεται, κατέρχεται στον Άδη και επιστρέφει. Η Δήμητρα θρηνεί, αναζητεί και περιμένει.

Μέσα από αυτή τη θεϊκή απώλεια γεννιέται το μυστήριο της ζωής, του θανάτου και της ελπίδας. Η Περσεφόνη δεν είναι μορφή αποκλειστικά του κάτω κόσμου.

Είναι η Κόρη που περνά το κατώφλι και γνωρίζει και τους δύο κόσμους.

Στον νεοπλατωνισμό το ίδιο σχήμα παίρνει φιλοσοφική μορφή.

Η ψυχή κατέρχεται στον αισθητό κόσμο, εμπλέκεται με την ύλη, κινδυνεύει να λησμονήσει την καταγωγή της και έπειτα καλείται να επιστρέψει προς το νοητό φως.

Η κάθοδος δεν είναι το τέλος.

Είναι η δοκιμασία πριν από την επάνοδο.

Εδώ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και οι δύο μεγάλες ουράνιες πύλες της ύστερης πλατωνικής και πυθαγόρειας παράδοσης. Ο Καρκίνος και ο Αιγόκερως δεν είναι σημεία του ουρανού χωρίς βάθος.

Στην παράδοση του Πορφυρίου και του Μακροβίου συνδέονται με την κάθοδο και την άνοδο των ψυχών. Ο Καρκίνος γίνεται η πύλη της καθόδου προς τη γένεση, ενώ ο Αιγόκερως γίνεται η πύλη της ανόδου προς την αθανασία.

Γι’ αυτό το χειμερινό ηλιοστάσιο, που συνδέεται με τον Αιγόκερω, αποκτά τόσο μεγάλη συμβολική βαρύτητα.

Εκεί όπου ο ήλιος φαίνεται να έχει φθάσει στο βάθος της νύχτας, ανοίγει η δυνατότητα της ανόδου.

Αν προστεθούν και άλλοι ενδεχόμενοι αστρικοί συσχετισμοί, πρέπει να διατυπωθούν με προσοχή. Ο Ταύρος μπορεί να συνδεθεί συμβολικά με την Ταυροπόλο Άρτεμη. Η Παρθένος μπορεί να φέρει στον νου το πεδίο της Κόρης, της αγνότητας και της θηλυκής μυστηριακής μορφής. Ο Λέων μπορεί να συνομιλεί με τη βασιλική και ηρωική διάσταση, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ο Λέων της Αμφίπολης.

Αυτά δεν πρέπει να παρουσιαστούν ως αποδείξεις αστρονομικής πρόθεσης.

Μπορούν να σταθούν ως συμβολικές αντιστοιχίες μέσα σε έναν ευρύτερο ουράνιο ορίζοντα.

Στο ίδιο μεγάλο πλέγμα μπορεί να ενταχθεί και η αιγυπτιακή παράδοση του Όσιρη και του Σείριου. Ο Όσιρις είναι ο θεός που πεθαίνει, διαμελίζεται, αναζητείται, ανασυντίθεται και ζει ξανά ως κύριος του κάτω κόσμου.

Δεν είναι νεκρός θεός με παθητική σημασία.

Είναι ο νεκρός που γίνεται πηγή ζωής.

Στο πρόσωπό του η κάθοδος, ο θάνατος, η χθόνια παραμονή και η αναγέννηση συμπλέκονται σε ένα από τα ισχυρότερα μυστηριακά σχήματα της αρχαιότητας. Ο Σείριος, ως Σώθις, προσθέτει το ουράνιο σημάδι της επιστροφής της ζωής.

Η ανατολή του πριν από τον ήλιο συνδέθηκε στην Αίγυπτο με την Ίσιδα, με την πλημμύρα του Νείλου, με τη γονιμότητα της γης και με την έναρξη ενός νέου κύκλου.

Έτσι, ο Όσιρις δίνει τη χθόνια μορφή της αναγέννησης, ενώ ο Σείριος δίνει το αστρικό σήμα της.

Ο θάνατος του θεού και η άνοδος του άστρου δεν είναι το ίδιο πράγμα, αλλά ανήκουν στο ίδιο πεδίο νοημάτων: ο ουρανός δηλώνει ότι μέσα από το σκοτάδι αρχίζει ξανά η ζωή.

Αυτή η αιγυπτιακή παράδοση δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη αιγυπτιακής επίδρασης στον Καστά.

Δείχνει όμως ότι το σχήμα θάνατος, κάθοδος, ουράνιο σημάδι και αναγέννηση δεν περιορίζεται στον ελληνικό κόσμο. Στην Ελλάδα εκφράζεται με την Περσεφόνη, τη Δήμητρα, την Άρτεμη και τον ηλιακό κύκλο. Στην Αίγυπτο εκφράζεται με τον Όσιρη, την Ίσιδα, τον Σείριο και τον Νείλο.

Άλλες μορφές, ίδια βαθιά αγωνία, ίδιος πόθος να νικηθεί ο θάνατος μέσα από έναν κοσμικό ρυθμό.

Στην αλχημεία το ίδιο αρχέτυπο εμφανίζεται ως ένωση αντιθέτων.

Ήλιος και Σελήνη, βασιλιάς και βασίλισσα, χρυσός και άργυρος, φως και σκοτάδι, πνεύμα και ύλη.

Η ύλη πρέπει να σκοτεινιάσει, να διαλυθεί και να πεθάνει συμβολικά, για να μεταμορφωθεί.

Το κατώτατο σημείο δεν είναι απώλεια χωρίς επιστροφή.

Είναι η μήτρα της αναγέννησης.

Μέσα σε αυτόν τον μεγάλο συμβολικό ορίζοντα, η Περσεφόνη φανερώνει τη χθόνια κάθοδο. Η Άρτεμις ή η Casta Diva φανερώνει την αγνή, σεληνιακή φύλαξη του ορίου. Ο Ηλιακός Ήρωας φανερώνει την υπέρβαση του θανάτου μέσα από το φως που επιστρέφει. Ο Αιγόκερως, ως πύλη ανόδου, προσθέτει την ουράνια διάσταση της επιστροφής. Ο Καρκίνος, ως πύλη καθόδου, θυμίζει ότι κάθε άνοδος προϋποθέτει πρώτα την κάθοδο. Ο Όσιρις και ο Σείριος προσθέτουν το αιγυπτιακό ανάλογο: ο νεκρός θεός αναγεννάται, ενώ το άστρο αναγγέλλει την επιστροφή της ζωής.

Αν ο αλεξανδρινός ορίζοντας είναι παρών, τότε το νόημα γίνεται ακόμη πυκνότερο.

Ο ήρωας του φωτός δεν χάνεται στον χθόνιο χώρο.

Εισέρχεται σε αυτόν για να περάσει από την ιστορία στον μύθο. Η Περσεφόνη ανοίγει τον δρόμο του κάτω κόσμου.

Η σεληνιακή θεά φυλάσσει το κατώφλι.

Το χειμερινό ηλιοστάσιο δηλώνει ότι εκεί όπου το φως φαίνεται να πεθαίνει, αρχίζει η αναγέννησή του.

Και μέσα στον ευρύτερο κόσμο των αρχαίων μυστηρίων, ο Όσιρις θυμίζει ότι ο βασιλικός νεκρός μπορεί να γίνει μορφή ζωής, ενώ ο Σείριος ότι η αναγέννηση έχει και ουράνιο σημείο. Ο Καστάς, λοιπόν, δεν είναι μνήμα με στενή έννοια.

Είναι μετάβαση.

Είναι χώρος όπου η αρχιτεκτονική, το φως, ο μύθος και ο ουρανός συμπλέκονται.

Το βαθύτερο νόημά του μπορεί να συνοψιστεί σε μία εικόνα: ο ήρωας κατέρχεται στο σκοτάδι της Κόρης, κάτω από το βλέμμα της αγνής σεληνιακής θεάς, τη στιγμή που ο ήλιος, περνώντας από τη βαθύτερη νύχτα, ετοιμάζεται να ξαναγεννηθεί.

Και πέρα από τον ελληνικό ορίζοντα, ο Όσιρις και ο Σείριος δείχνουν πως η ίδια σκέψη απλώθηκε σε μεγάλους πολιτισμούς της αρχαιότητας: ο θάνατος δεν είναι τέλος, όταν ο ουρανός, το φως και ο μύθος υπόσχονται την επιστροφή της ζωής.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους