Η νέα φάση των φορολογικών ελέγχων που ενεργοποιεί η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη περιοδική εκστρατεία καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, αλλά μια συνολική αναδιάρθρωση...

Πλήρες Κείμενο:

Η νέα φάση των φορολογικών ελέγχων που ενεργοποιεί η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη περιοδική εκστρατεία καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, αλλά μια συνολική αναδιάρθρωση του τρόπου με τον οποίο το ελληνικό κράτος αντιλαμβάνεται, παρακολουθεί, καταγράφει, αναλύει και τελικά αξιολογεί την οικονομική δραστηριότητα κάθε φυσικού και νομικού προσώπου στην επικράτεια.

Στην πραγματικότητα, αυτό που διαμορφώνεται σταδιακά είναι ένα πλήρως ψηφιακό και διασυνδεδεμένο περιβάλλον φορολογικής εποπτείας, στο οποίο σχεδόν κάθε οικονομική πράξη είτε αφορά τραπεζική συναλλαγή, είτε αγορά προϊόντων, είτε μεταφορά χρημάτων, είτε μίσθωση ακινήτου, είτε επαγγελματική συναλλαγή, είτε επένδυση, είτε ακόμη και δαπάνες καθημερινής διαβίωσης μπορεί να καταγράφεται, να αποθηκεύεται, να αναλύεται αλγοριθμικά και να συσχετίζεται με τα φορολογικά δεδομένα του πολίτη.

Η ουσία του νέου συστήματος βρίσκεται στην έννοια της «ολιστικής οικονομικής εικόνας» του φορολογουμένου.

Για δεκαετίες, η φορολογική διοίκηση λειτουργούσε κυρίως με βάση όσα δήλωνε ο ίδιος ο πολίτης στις φορολογικές δηλώσεις του.

Αν κάποιος απέκρυπτε εισόδημα και δεν υπήρχαν άμεσα αποδεικτικά στοιχεία ή καταγγελίες, η πιθανότητα εντοπισμού ήταν σχετικά περιορισμένη.

Σήμερα όμως, η λογική έχει αντιστραφεί πλήρως. Η ΑΑΔΕ δεν περιμένει πλέον να μάθει από τον φορολογούμενο ποιο είναι το εισόδημά του.

Αντίθετα, προσπαθεί να το ανακατασκευάσει αυτόνομα μέσα από εκατομμύρια επιμέρους ψηφιακά ίχνη που αφήνονται καθημερινά στο οικονομικό σύστημα.

Το πρώτο και ίσως σημαντικότερο επίπεδο ελέγχου αφορά τις τραπεζικές κινήσεις.

Οι ελληνικές τράπεζες διαβιβάζουν τεράστιο όγκο στοιχείων που επιτρέπουν στη φορολογική διοίκηση να παρακολουθεί καταθέσεις, αναλήψεις, μεταφορές χρημάτων, κινήσεις λογαριασμών, εισερχόμενα και εξερχόμενα εμβάσματα, χρήση πιστωτικών και χρεωστικών καρτών, αποπληρωμές δανείων και πλήθος άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η ΑΑΔΕ μπορεί να συγκρίνει άμεσα τα ποσά που διακινούνται τραπεζικά με τα δηλωμένα εισοδήματα.

Αν κάποιος δηλώνει ετήσιο εισόδημα 15.000 ευρώ αλλά στους λογαριασμούς του εμφανίζονται κινήσεις εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ, το σύστημα καταγράφει άμεσα σοβαρή αναντιστοιχία.

Η ίδια λογική εφαρμόζεται όταν οι δαπάνες ενός πολίτη ξεπερνούν εμφανώς τις φορολογικές δυνατότητες που δηλώνει.

Οι ηλεκτρονικές πληρωμές μέσω POS και καρτών αποτελούν ένα δεύτερο τεράστιο πεδίο διασταυρώσεων.

Σχεδόν κάθε αγορά αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα.

Το κράτος μπορεί πλέον να γνωρίζει όχι μόνο το συνολικό ύψος των δαπανών, αλλά και το είδος της κατανάλωσης.

Για παράδειγμα, όταν κάποιος πραγματοποιεί συχνές αγορές πολυτελών ειδών, ακριβά ταξίδια, υψηλές δαπάνες εστίασης, συνδρομές, δόσεις πολυτελών οχημάτων ή αγορές υψηλής αξίας ενώ εμφανίζει χαμηλό δηλωμένο εισόδημα, το πληροφοριακό σύστημα αξιολογεί τη συμπεριφορά αυτή ως ένδειξη πιθανής απόκρυψης φορολογητέας ύλης.

Στην πραγματικότητα, δημιουργείται σταδιακά ένα οικονομικό προφίλ κατανάλωσης, το οποίο συγκρίνεται με τα δηλωμένα οικονομικά στοιχεία.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και τα στοιχεία διαβίωσης. Η ΑΑΔΕ εξετάζει ολοένα πιο εντατικά τι ακίνητα διαθέτει κάποιος, τι αυτοκίνητα χρησιμοποιεί, ποιο είναι το επίπεδο κατανάλωσης ενέργειας, ποιες είναι οι ασφαλιστικές δαπάνες, αν υπάρχουν δίδακτρα ιδιωτικών σχολείων, δαπάνες υγείας, επενδύσεις, ενοίκια, σκάφη αναψυχής ή άλλα στοιχεία πολυτελούς διαβίωσης.

Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση ανάμεσα στον δηλωμένο τρόπο ζωής και στα δηλωμένα εισοδήματα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα φορολογικού ελέγχου.

Το σύστημα πλέον λειτουργεί σχεδόν σαν μηχανισμός οικονομικής χαρτογράφησης της καθημερινότητας.

Τεράστιο ρόλο διαδραματίζει το myDATA, το οποίο έχει μετατραπεί σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της νέας φορολογικής αρχιτεκτονικής.

Μέσω του myDATA, οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματίες διαβιβάζουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τα παραστατικά τους, τα τιμολόγια, τις αποδείξεις και τις συναλλαγές τους.

Αυτό σημαίνει ότι η φορολογική διοίκηση μπορεί να εντοπίζει άμεσα αποκλίσεις μεταξύ αγοραστή και πωλητή, να ελέγχει αν τα έσοδα που δηλώνει η μία πλευρά αντιστοιχούν στα έξοδα της άλλης και να παρακολουθεί την πορεία του ΦΠΑ σε ολόκληρη την αλυσίδα συναλλαγών.

Αν εμφανιστεί ασυνήθιστη συμπεριφορά, όπως συνεχείς ζημιές, μεγάλες αποκλίσεις ή ύποπτα τιμολόγια, το σύστημα μπορεί να ενεργοποιήσει αυτοματοποιημένους ελέγχους χωρίς να απαιτείται ανθρώπινη παρέμβαση.

Το νέο μοντέλο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην έννοια της «ανάλυσης κινδύνου». Δηλαδή, οι φορολογούμενοι δεν ελέγχονται πλέον απαραίτητα τυχαία.

Αντίθετα, αλγόριθμοι επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες δεδομένων και αποδίδουν σε κάθε περίπτωση έναν βαθμό φορολογικού κινδύνου.

Αν το σύστημα θεωρήσει ότι οι πιθανότητες φοροδιαφυγής είναι υψηλές, τότε η υπόθεση μεταφέρεται αυτόματα σε καθεστώς αυξημένης επιτήρησης ή ελέγχου.

Με τον τρόπο αυτό, η ΑΑΔΕ μπορεί να εστιάζει σε υποθέσεις που θεωρούνται δημοσιονομικά πιο αποδοτικές ή πιο ύποπτες.

Οι περιπτώσεις που βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με υποθέσεις που πλησιάζουν σε παραγραφή στο τέλος του 2026.

Η παραγραφή είναι εξαιρετικά κρίσιμη, διότι μετά τη λήξη της το κράτος δεν μπορεί πλέον να καταλογίσει φόρους για τις συγκεκριμένες χρήσεις.

Έτσι, η ΑΑΔΕ προσπαθεί να αξιοποιήσει στο μέγιστο τις ψηφιακές δυνατότητες ώστε να ολοκληρώσει μαζικά ελέγχους πριν εκπνεύσουν οι προθεσμίες.

Αυτό εξηγεί γιατί παρατηρείται τόσο έντονη κινητικότητα σε αποστολές ειδοποιήσεων, εκκαθαριστικών και πράξεων διοικητικού προσδιορισμού φόρου.

Το πιο δραστικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ο λεγόμενος κατ’ εκτίμηση προσδιορισμός φόρου.

Πρόκειται ουσιαστικά για τη δυνατότητα του κράτους να υπολογίζει μόνο του το πιθανό φορολογητέο εισόδημα ενός πολίτη ακόμη και όταν εκείνος δεν έχει υποβάλει φορολογική δήλωση.

Αν για παράδειγμα ένας επαγγελματίας δεν καταθέσει δήλωση αλλά εμφανίζει κινήσεις λογαριασμών, επαγγελματικές συναλλαγές, ηλεκτρονικές πληρωμές, καταναλωτικές δαπάνες και οικονομική δραστηριότητα, η ΑΑΔΕ μπορεί να συνθέσει ένα εκτιμώμενο οικονομικό αποτέλεσμα και να εκδώσει απευθείας φόρο πάνω σε αυτό.

Η διαδικασία αυτή προβλέπεται από τον Κώδικας Φορολογικών Διαδικασιών και δίνει στη φορολογική διοίκηση τεράστια διακριτική ευχέρεια αξιοποίησης στοιχείων.

Οι φόροι αυτοί συνοδεύονται από βαριά πρόστιμα και τόκους.

Τα πρόστιμα μη υποβολής δήλωσης μπορεί να φτάσουν ακόμη και στο 50% του κύριου φόρου, ενώ προστίθενται τόκοι καθυστέρησης για κάθε μήνα μη εξόφλησης.

Σε βάθος χρόνου, μια αρχική οφειλή μπορεί να πολλαπλασιαστεί δραματικά.

Σε πολλές περιπτώσεις, πολίτες που αρχικά όφειλαν σχετικά περιορισμένα ποσά βρέθηκαν μετά από χρόνια αντιμέτωποι με πολλαπλάσιες απαιτήσεις λόγω προσαυξήσεων, τόκων και διοικητικών επιβαρύνσεων. Η ΑΑΔΕ αποκτά επίσης όλο και μεγαλύτερη εικόνα για εισοδήματα εξωτερικού μέσω των διεθνών μηχανισμών ανταλλαγής φορολογικών πληροφοριών.

Τα τελευταία χρόνια λειτουργούν αυτοματοποιημένα συστήματα ανταλλαγής στοιχείων μεταξύ κρατών, μέσω των οποίων μεταφέρονται δεδομένα για τραπεζικούς λογαριασμούς, επενδύσεις, τόκους, μερίσματα και άλλα οικονομικά στοιχεία.

Έτσι περιορίζεται δραστικά η δυνατότητα απόκρυψης κεφαλαίων στο εξωτερικό.

Οι εποχές κατά τις οποίες κάποιος μπορούσε εύκολα να αποκρύπτει λογαριασμούς σε ξένες τράπεζες έχουν περιοριστεί σημαντικά.

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η φορολογική διοίκηση δεν ενδιαφέρεται μόνο για τα άμεσα δηλωμένα εισοδήματα αλλά και για την έμμεση οικονομική δυνατότητα.

Δηλαδή, ακόμη κι αν δεν υπάρχει άμεσο αποδεικτικό στοιχείο αδήλωτου εισοδήματος, οι υπερβολικές δαπάνες, η περιουσιακή κατάσταση ή οι τραπεζικές κινήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ενδείξεις ότι υπάρχουν μη δηλωμένα κεφάλαια.

Με τον τρόπο αυτό, το βάρος μεταφέρεται συχνά στον ίδιο τον φορολογούμενο να εξηγήσει από πού προήλθαν τα χρήματα ή πώς δικαιολογείται το επίπεδο διαβίωσης.

Η πλήρης ψηφιοποίηση των φορολογικών διαδικασιών σημαίνει επίσης ότι οι έλεγχοι γίνονται πλέον πολύ ταχύτερα.

Εκεί όπου στο παρελθόν απαιτούνταν πολυετείς διαδικασίες, φυσικοί έλεγχοι, συλλογή εγγράφων και χρονοβόρα εξέταση φακέλων, σήμερα οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις πραγματοποιούνται μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες.

Αυτό επιτρέπει στη φορολογική διοίκηση να αυξάνει θεαματικά τον αριθμό υποθέσεων που μπορεί να επεξεργάζεται κάθε χρόνο.

Στην πράξη, διαμορφώνεται ένα νέο φορολογικό περιβάλλον στο οποίο το κράτος διαθέτει ολοένα και πιο εκτεταμένη δυνατότητα παρακολούθησης της οικονομικής δραστηριότητας.

Η φοροδιαφυγή δεν αντιμετωπίζεται πλέον κυρίως μέσω παραδοσιακών ελέγχων αλλά μέσω συνεχούς ανάλυσης ψηφιακών δεδομένων, αλγοριθμικής αξιολόγησης και αυτοματοποιημένων μηχανισμών εντοπισμού αποκλίσεων.

Αυτό δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική σχέση μεταξύ φορολογουμένου και φορολογικής διοίκησης, όπου η οικονομική δραστηριότητα γίνεται πολύ πιο διαφανής και τα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων περιορίζονται σημαντικά περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους