Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Δεν χρειαζόταν να φτάσουμε στις απαγορεύσεις κινητών τηλεφώνων στα σχολεία και της χρήσης των κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους για να αντιληφθούμε ότι κάτι βαθύτερο συμβαίνει στον τρόπο με τον οποίο οι ψηφιακές τεχνολογίες διαμορφώνουν πλέον τον άνθρωπο ενισχύοντας, δυστυχώς, εγγενείς τάσεις εργαλειοποίησης του ανθρώπου από το κυρίαρχο τρόπο οργάνωσης της παραγωγής και των κοινωνιών μας εν γένει.

Το ζήτημα δεν είναι απλώς η «υπερβολική χρήση». Ούτε αφορά μόνο τους ανηλίκους.

Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιο είδος ανθρώπου και ποιο είδος κοινωνίας παράγουν τα ψηφιακά περιβάλλοντα μέσα στα οποία ζούμε όλο και περισσότερες ώρες της καθημερινότητάς μας.

Για δεκαετίες, η δημόσια συζήτηση αντιμετώπιζε τους υπολογιστές ως ουδέτερα εργαλεία.

Όμως ήδη από τη δεκαετία του 1970, σημαντικές μορφές της επιστήμης της Πληροφορικής όπως ο Alan Kay, ο Seymour Papert και ο Douglas Engelbart προειδοποιούσαν ότι ο υπολογιστής δεν είναι απλώς μια συσκευή.

Είναι ένα νέο γνωσιακό και πολιτισμικό περιβάλλον. Ο Alan Kay οραματιζόταν τον υπολογιστή όχι ως «τηλεόραση με πληκτρολόγιο», αλλά ως ένα δυναμικό μέσο σκέψης, δημιουργίας και ανακάλυψης.

Μαζί με την ομάδα του στα εργαστήρια της Xerox στο Palo Alto κατασκεύασαν τους πρώτους φορητούς υπολογιστές ως μηχανές για να μαθαίνουν τα παιδιά. Ο Seymour Papert, επηρεασμένος από τον Piaget, υποστήριζε ότι τα παιδιά μαθαίνουν ουσιαστικά όταν δημιουργούν, πειραματίζονται και κατασκευάζουν νοητικά μοντέλα μέσα από τον προγραμματισμό και την ενεργό συμμετοχή.

Το όραμά τους δεν ήταν μια κοινωνία παθητικών χρηστών εφαρμογών, αλλά μια κοινωνία ανθρώπων που κατανοούν, μετασχηματίζουν και συνδιαμορφώνουν την τεχνολογία.

Και όμως, μεγάλο μέρος του σημερινού ψηφιακού οικοσυστήματος ακολούθησε διαφορετικό δρόμο.

Παρά το γεγονός ότι οι πρωτοπόροι της Silicon Valley προέρχονται από το κίνημα της αμφισβήτησης της δεκαετίας του ’60, πολλοί γρήγορα όχι μόνο συνθηκολόγησαν αλλά ενστερνίστηκαν πλήρως τις αξίες του καταναλωτισμού και της επιχειρηματικής κερδοφορίας επιδιώκοντας, τελικά, με μεγάλη επιτυχία, τη συγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής ισχύος και μιας προσωπικής αίσθησης παντοδυναμίας χωρίς όρους και περιορισμούς.

Τα φαινόμενα τύπου Epstein δεν είναι παρά το λογικό αποκορύφωμα αυτής της πορείας.

Σήμερα, οι κυρίαρχες πλατφόρμες δεν σχεδιάζονται πρωτίστως για να καλλιεργούν τη σκέψη ή τη δημιουργία, αλλά για να μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής, τη συνήθεια, την εξάρτηση και την αδιάκοπη κατανάλωση ροών περιεχομένου.

Η «οικονομία της προσοχής» μετατρέπει σταδιακά την ανθρώπινη συγκέντρωση, και ιδιαίτερα την παιδική και εφηβική προσοχή, σε εμπορικό πόρο.

Παράλληλα, ο τρόπος με τον οποίο η τεχνολογία φτάνει στον καθένα μας όχι μόνο δεν προάγει τη γνώση και την επίγνωση των ορίων και των δυνατοτήτων της, αλλά εμπεδώνει τη λογική του «μαύρου μαγικού κουτιού». Ο χρήστης καλείται να καταναλώνει χωρίς να κατανοεί, να εξαρτάται χωρίς να συμμετέχει, να χρησιμοποιεί χωρίς να μπορεί να επέμβει ουσιαστικά στον τρόπο λειτουργίας των συστημάτων που καθορίζουν πλέον όλο και μεγαλύτερο μέρος της ζωής του.

Οφείλουμε βέβαια να επισημάνουμε ότι παράλληλα υπάρχει μια ισχυρή — τουλάχιστον μεταξύ των Πληροφορικών και όσων αναζητούν κάτι πέρα από την απλή χρήση των υπολογιστών — τάση ελεύθερου διαμοιρασμού και ανοικτότητας, διαποτισμένη από τη λογική των Κοινών.

Το ελεύθερο λογισμικό, οι ανοικτές υποδομές, οι κοινότητες γνώσης και συνεργασίας αποτελούν ίσως μία από τις σημαντικότερες πολιτισμικές αντιστάσεις της ψηφιακής εποχής.

Ωστόσο, αυτή η τάση, όσο κι αν αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα των σύγχρονων ψηφιακών υποδομών, δεν αγγίζει ανθρωπολογικά τη μεγάλη πλειοψηφία των κοινωνιών μας, με μεγάλη ευθύνη και του εκπαιδευτικού συστήματος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι απαγορεύσεις που αρχίζουν να εμφανίζονται διεθνώς αποτελούν περισσότερο σύμπτωμα παρά λύση.

Είναι η προσχηματική αντίδραση κέντρων εξουσίας που επιδιώκουν να συνεχιστεί η υφιστάμενη κατάσταση δαιμονοποιώντας τα «μέσα» και μετακυλίοντας τελικά την ευθύνη για τις ορατές επιζήμιες επιπτώσεις στον προσωπικό ψυχισμό και την προσωπικότητα ανηλίκων και ενηλίκων στην περιβόητη «ατομική ευθύνη». Διότι, ανεξάρτητα από τις απαγορεύσεις κατά τη διάρκεια της παραμονής των μαθητών στο σχολείο, εκτός αυτού οι ευαίσθητες ψυχές των μαθητών παραμένουν χωρίς άμυνα, ίσως και διψασμένες για το «απαγορευμένο», όταν επιστρέψουν στο σπίτι και στις παρέες τους.

Η απάντηση επομένως δεν μπορεί να είναι μόνο κατασταλτική ούτε απλώς τεχνική.

Δεν αρκεί να αφαιρέσουμε οθόνες από τα χέρια των παιδιών αν ταυτόχρονα δεν τους δίνουμε διαφορετικούς τρόπους να κατοικήσουν τον κόσμο, να σχετιστούν με τη γνώση, να εκφραστούν δημιουργικά και να οικοδομήσουν ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις.

Χρειαζόμαστε μια βαθύτερη παιδαγωγική και πολιτισμική μετατόπιση συνειδητοποιώντας και την αδήριτη ανάγκη εκτός από την προσωπική μας στάση να ενεργήσουμε και ως πολίτες που απαιτούν και επιβάλουν μια αλλαγή πολιτικών συσχετισμών μετατοπίζοντας τις πολιτικές προτεραιότητες, εμφανείς και αφανείς, σε μια κοινωνιοκεντρική και όχι ατομοκεντρική στόχευση επιδιώκοντας την ευδαιμονία του συνόλου και όχι τα κέρδη των επιτήδειων οι οποίοι, τελικά, καταντούν δούλοι ταπεινών ενστίκτων χάνοντας την ίδια την ανθρώπινη υπόστασή τους! Όμως ας μείνουμε στο τι μπρούμε πρακτικά να κάνουμε άμεσα, σήμερα, εμείς, ανεξάρτητα από τους έχοντες την οικονομική και πολιτική εξουσία: Ως γονείς δεν μπορούμε να περιοριζόμαστε στον ρόλο του επιτηρητή χρήσης συσκευών.

Είμαστε παιδαγωγοί.

Οφείλουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά και τους εαυτούς μας να περάσουμε από την παθητική κατανάλωση στη δημιουργία, από την αδιάκοπη διέγερση στη συγκέντρωση, από τον αλγοριθμικό ετεροκαθορισμό στην προσωπική αυτονομία και την εσωτερική ελευθερία.

Ως εκπαιδευτικοί, ανεξάρτητα από τις αντιφάσεις και τις αδράνειες του κεντρικού εκπαιδευτικού συστήματος, να συνειδητοποιήσουμε τη δύναμη και τη συνακόλουθη ευθύνη μας έναντι των μαθητών και φοιτητών μας αλλά των βαθμών ελευθερίας που έχουμε όταν βρεθούμε κατά πρόσωπο με τους μαθητές μας, ανεξάρτητα τις προσπαθούν να μας επιβάλουν οι κυβερνήσεις και τα υπουργεία παιδείας.

Να χρησιμοποιήσουμε, όχι να εξοβελίσουμε την τεχνολογία αξιοποιώντας και το Ελεύθερο Λογισμικό που αναφέρθηκε πριν υπερβαίνοντας την παγίδα του συνεχούς εντυπωσιασμού και επιφανειακής κατανάλωσης πληροφορίας.

Υπάρχουν τρόποι και λύσεις να δούμε και να προβάλουμε την τεχνολογία και τους υπολογιστές ως εργαστήριο σκέψης, δημιουργίας, συνεργασίας και βαθύτερης κατανόησης του κόσμου.

Να καλλιεργήσουμε όχι απλώς «ψηφιακές δεξιότητες», αλλά Ψηφιακή Συνείδηση.

Και ίσως εδώ οι Πληροφορικοί φέρουμε μια ιδιαίτερη ιστορική ευθύνη.

Διότι η Πληροφορική δεν είναι πλέον απλώς ένας τεχνικός κλάδος.

Οι άνθρωποί της σχεδιάζουν τα περιβάλλοντα μέσα στα οποία οι επόμενες γενιές θα σκέφτονται, θα επικοινωνούν, θα εργάζονται, θα αγαπούν και θα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους.

Με το έργο μας παιδαγωγούμε ολόκληρη την κοινωνία, ακόμη κι όταν δεν βρισκόμαστε οι ίδιοι μέσα σε μια σχολική αίθουσα.

Το κρίσιμο ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα υπάρχουν υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα ή κοινωνικά δίκτυα.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να χτίζουμε ψηφιακά οικοσυστήματα που εκπαιδεύουν τον άνθρωπο να παραμένει παθητικός θεατής, εξαρτημένος καταναλωτής και προβλέψιμη μονάδα συμπεριφοράς ή αν θα διεκδικήσουμε ξανά μια τεχνολογία και θα συνταχθούμε με μια τεχνολογία που ενισχύει τη σκέψη, τη δημιουργία, την αυτογνωσία, τη συνεργασία και τελικά την ίδια την ανθρώπινη ελευθερία.

Διότι η ουσιαστική παιδεία δεν είναι η διαχείριση της απαγόρευσης.

Είναι η καλλιέργεια εσωτερικής στάσης απέναντι στον κόσμο, στους άλλους ανθρώπους και στα ίδια τα εργαλεία που δημιουργούμε.

Έτσι την οραματίστηκαν οι πρόγονοί μας ήδη από την κλασσική αρχαιότητα και νωρίτερα αλλά και άλλοι πολιτισμοί που, δυστυχώς, σήμερα αποδιαρθρώνονται από τους οδοστροτήρες των μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων και των πολιτικών υπαλλήλων τους.

Καταλήγοντας, θεωρώ ότι πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι επιζήμιες επιπτώσεις που βιώνουμε μέσα μας και βλέπουμε γύρω μας δεν αφορούν, τελικά, την τεχνολογία ως τέτοια, αλλά τις ανθρωπολογικές αφετηρίες ενός "συστήματος" που αφού εξάντλησε τους φυσικούς και πνευματικούς πόρους σε πλανητικό επίπεδο, καταβροχθίζει τις ίδιες τις σάρκες του και τις ψυχές μας.

Το νόμο πεδίο που έμεινε ανοικτό προς εκμετάλλευση για να καθυστερήσει, όσο μπορεί, την αναπόφευτκή και οριστική του κατάρρευση.

Μόνο που αυτή τη φορά, κινδυνεύει να οδηγήσει στον αφανισμό και το ίδιο το είδος μας.

Γι΄ αυτό και η έγκαιρη δική μας, προσωπική και συλλογική αφύπνιση και μετά-νοια, είναι ζήτημα κατεπείγουσας υπαρξιακής σημασία.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους