Original Post

Πλήρες Κείμενο:

«Στάμαν Σταυρίτα είδα σε, καλόν να έν΄ ιδέα σ΄, να έπλανε με ο θεόν απέσ΄ σην εμποδέα σ΄…» Ένα μικρό ποντιακό δίστιχο κρύβει μέσα του αιώνες ελληνικής γλώσσας και μνήμης.

Δυο λέξεις ξεχωρίζουν: το «στάμαν» και η «ιδέα». Η λέξη «στάμαν» σημαίνει «στην αρχή, αρχομένου» και χρησιμοποιούνταν κυρίως για τις εποχές ή τους μήνες: «Στάμαν Μοθωπωρί΄» δηλαδή στην αρχή του φθινοπώρου, «Στάμαν Κερασινού» στις αρχές Ιουνίου.

Η λέξη έρχεται από την αρχαία μετοχή «ισταμένου» του ρήματος «ίστημι». Στα αρχαία ελληνικά συναντούμε εκφράσεις όπως «Ανθεστηριώνος ισταμένου» και «Γαμηλιώνος ισταμένου», δηλαδή «στην αρχή του μήνα». Η ποντιακή διάλεκτος κράτησε ζωντανό αυτό το πανάρχαιο γλωσσικό απολίθωμα και το έφερε μέχρι τις μέρες μας.

Εξίσου σπουδαία είναι και η λέξη «ιδέα». Σήμερα η λέξη σημαίνει σκέψη ή έμπνευση, όμως στην ποντιακή σώζεται η αρχαία σημασία της λέξης: μορφή, όψη, εξωτερική εμφάνιση, ομορφιά.

Προέρχεται από την αρχαία «ἰδέα», που σήμαινε ακριβώς τη μορφή και την όψη ενός ανθρώπου.

Έτσι οι Πόντιοι έλεγαν: «Πολλά καλόν κορίτσ΄ έν΄, άμα ιδέαν κ΄ έχ΄», δηλαδή «είναι πολύ καλό κορίτσι, αλλά δεν έχει ομορφιά», ή «Σο πρόσωπον ατ΄ ιδέαν κ΄ εμέμ΄νεν», δηλαδή «δεν του έμεινε καθόλου η ομορφιά στο πρόσωπο». Γι’ αυτό και στο δίστιχο η φράση «καλόν να έν΄ ιδέα σ΄» δεν σημαίνει «καλή να είναι η ιδέα σου», αλλά «καλή να είναι η όψη σου, η παρουσία σου, το φανέρωμά σου». Ακόμη και οι αρχαίοι συγγραφείς χρησιμοποιούσαν έτσι τη λέξη: «Τήν ἰδέαν πάνυ καλός» γράφει ο Πλάτων, ενώ ο Ανδοκίδης αναφέρει «Τήν ἰδέαν μοχθηρός», δηλαδή βλοσυρός στην όψη.

Η ποντιακή διάλεκτος δεν διατήρησε μόνο αρχαίες λέξεις, διατήρησε και αρχαίες σημασίες που χάθηκαν από τη νεοελληνική και συνεχίζουν να ανασαίνουν στον λόγο και στη μνήμη των Ποντίων. «Οι λέξεις του Πόντου έχουν μνήμη αιώνων». Γιώτα Ι

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους