Original Post

Πλήρες Κείμενο:

1999, εξετάσεις για είσοδο ως Ακόλουθος στο Υπουργείο Εξωτερικών. Η ερώτηση που με είχε ιντρικάρει περισσότερο: "Θουκυδίδης και Ρεαλπολιτίκ.

Αναπτύξετε πως εφαρμόζεται στις σύγχρονες διεθνείς σχέσεις". Είχα γράψει ένα δισέλιδο δοκίμιο αναπτύσσοντας το ακόλουθο βασικό επιχείρημα: Η Ρεαλπολιτίκ, ως μία από τις σημαντικότερες πρακτικές στις σύγχρονες διεθνείς σχέσεις, βασίστηκε στη γερμανική πολιτική σκέψη του 19ου αιώνα και αφορά την πολιτική που προτάσσει την ισχύ και το ρεαλισμό, παρά τις ιδεολογικές αρχές και αξίες.

Οι ρίζες της Ρεαλπολιτίκ ανάγονται στον Θουκυδίδη, ο οποίος μέσα από το έργο του Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, επιχείρησε να αναλύσει την πολιτική και τον πόλεμο μέσα από τα συμφέροντα, το φόβο και την ισχύ. Η Ρεαλπολιτίκ βασίζεται στην αντίληψη ότι τα κράτη ενεργούν κυρίως με γνώμονα την επιβίωση και την αύξηση της ισχύος τους, μέσα σε ένα διεθνές σύστημα όπου δεν υπάρχει υπέρτατη αρχή επιβολής τάξης.

Ο περίφημος «Διάλογος των Μηλίων» εξηγεί ότι στην πολιτική των ισχυρών δεν κυριαρχεί η δικαιοσύνη αλλά η δύναμη.

Η φράση "οι ισχυροί πράττουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποχωρούν όσο τους επιβάλλει η αδυναμία τους" αποτελεί ίσως την πιο εμβληματική διατύπωση της Ρεαλπολιτίκ στη σύγχρονη παγκόσμια πολιτική τάξη.

Πέρασα τις εξετάσεις.

Μετά από αρκετά χρόνια ανέλαβα το Τμήμα Ασίας στο Υπουργείο.

Μαζί με άλλους εκλεκτούς συναδέλφους συνόδευσα τον τότε Υπουργό Εξωτερικών Μ. Κυπριανού στο Πεκίνο για επίσημη επίσκεψη.

Δεν θα ξεχάσω το γεύμα εργασίας στο επιβλητικό κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών.

Οι δύο Υπουργοί ανέλυσαν τις τότε διεθνείς εξελίξεις, παραθέτοντας ιστορικά παραδείγματα και παραλληλισμούς.

Χαρακτηριστική η αναφορά του Κινέζου Υπουργού ότι έθνη και λαοί που έχουν ιστορία αιώνων και που βασίζονται σε αρχαίους πολιτισμούς, έχουν την ευχέρεια να αναλύουν σε μεγαλύτερο βάθος τις σύγχρονες διεθνείς καταστάσεις.

Δεν θα ξεχάσω την αναφορά του σε Θουκυδίδη, Ηρόδοτο, Σουν Τζου κ.ά. Και πάλι, λοιπόν, μπροστά μου ο Θουκυδίδης! Γιατί τα λέω όλα αυτά.

Γιατί με εντυπωσίασε η πρόσφατη αναφορά του Xi Jinping προς τον Donald Trump σχετικά με την «Παγίδα του Θουκυδίδη»! Που συνδέεται άμεσα με τη θουκυδίδεια αντίληψη περί ισχύος και με τη λογική της Ρεαλπολιτίκ.

Εδώ θα πρέπει να σημειώσω ότι ο όρος «Παγίδα του Θουκυδίδη» (Thucydides Trap) επανήλθε στις σύγχρονες διεθνείς σχέσεις από ένα Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα.

Τον σπουδαίο Graham Allison.

Διαβάστε σας παρακαλώ το περίφημο βιβλίο του: "Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?" Ο Allison υποστηρίζει ότι η ιστορία δείχνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: Όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια κυρίαρχη δύναμη, ο φόβος, η ανασφάλεια και οι στρατηγικές αντιδράσεις συχνά οδηγούν σε πόλεμο. Ο Allison πήρε ως αφετηρία την περίφημη φράση του Θουκυδίδη, "Η άνοδος της δύναμης των Αθηνών και ο φόβος που προκάλεσε στη Σπάρτη κατέστησαν τον πόλεμο αναπόφευκτο". Αυτό για τον Allison δεν είναι απλώς μια ιστορική παρατήρηση για την αρχαία Ελλάδα, αλλά ένας διαχρονικός μηχανισμός διεθνούς πολιτικής. Ο Allison εξετάζει πολλές ιστορικές περιπτώσεις όπου μια νέα δύναμη αναδυόταν, και μια κυρίαρχη δύναμη ένιωθε ότι απειλείται.

Στις πλείστες περιπτώσεις υπήρξε τελικά πόλεμος... Στις λίγες φορές που αποφεύχθηκε η σύγκρουση, είχε επικρατήσει η διπλωματία και ο στρατηγικός συμβιβασμός.

Η βασική του ανησυχία είναι η σχέση ΗΠΑ–Κίνας. Η Κίνα ως η ανερχόμενη δύναμη και οι ΗΠΑ ως η κατεστημένη υπερδύναμη. Ο Allison επισημαίνει ότι η «παγίδα» είναι ένας κίνδυνος που μπορεί να αποφευχθεί αν οι ηγέτες κατανοήσουν τη δυναμική του φόβου και του ανταγωνισμού. Ο Allison προειδοποιεί πως όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να ξεπεράσει μια ήδη κυρίαρχη δύναμη, ο φόβος, η καχυποψία και ο ανταγωνισμός συχνά οδηγούν σε σύγκρουση. Ο Xi Jinping, όταν αναφέρθηκε στην «Παγίδα του Θουκυδίδη», είχε σίγουρα υπόψη του το έργο του Allison.

Ουσιαστικά προσπάθησε να περάσει το μήνυμα ότι η άνοδος της Κίνας δεν πρέπει να οδηγήσει υποχρεωτικά σε στρατηγική αντιπαράθεση ή πόλεμο με τις ΗΠΑ.

Με άλλα λόγια, επιχείρησε να πει ότι ο Θουκυδίδης αποτελεί ένα ιστορικό παράδειγμα και μια προειδοποίηση για αποφυγή του πολέμου.

Φυσικά η πιο πάνω ανάλυση δεν είναι τόσο απλή. Η Κίνα δεν θεωρεί απλά εαυτόν ως ανερχόμενη δύναμη. Η Κίνα θεωρεί τον εαυτό της όχι ως "νέα" δύναμη που αναδύεται, αλλά ως έναν ιστορικό πολιτισμό και μια μεγάλη δύναμη που επιστρέφει στη φυσική της θέση μετά από μια σχετικά σύντομη περίοδο παρακμής.

Δεν πρέπει να μας διεφεύγει ότι, για μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η Κίνα ήταν μία από τις ισχυρότερες οικονομίες και πολιτικές δυνάμεις στον κόσμο.

Μέχρι περίπου τον 18ο αιώνα, η κινεζική οικονομία ήταν πιθανόν η μεγαλύτερη στον κόσμο. Η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες κυριάρχησαν παγκόσμια μόνο σχετικά πρόσφατα, μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση και την αποδυνάμωση της Κίνας τον 19ο αιώνα. Οι Κινέζοι συχνά αναφέρονται στην περίοδο από τα μέσα του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα ως τον "Αιώνα της Ταπείνωσης". Δηλαδή την εποχή κατά την οποία οι δυτικές αποικιακές δυνάμεις, η Ιαπωνία, και οι λεγόμενοι Πόλεμοι του Οπίου την αποδυνάμωσαν.

Από αυτή την οπτική, η σημερινή άνοδος της Κίνας θεωρείται από το Πεκίνο ως επιστροφή στην "ιστορική κανονικότητα". Τα λέω αυτά γιατί θεωρώ ότι η αναφορά του Κινέζου ηγέτη στην "Παγίδα του Θουκυδίδη" αποτέλεσε και μια προειδοποίηση προς τον Τραμπ.

Ότι η η Κίνα δεν "ανεβαίνει" απλά, αλλά ότι "επιστρέφει". Ότι πρέπει να την βλέπει ως ίσον.

Καταληκτικά, αυτό που θέλω να πω είναι ότι οι διεθνείς σχέσεις είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες, αλλά πάντοτε πρέπει να τις βλέπουμε μέσα από ένα ιστορικό πρίσμα και με αναλυτικό μυαλό. Δεν είναι απλά transactional.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους