Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Σήμερα έκλεισε οριστικά (και) ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Ένα μεγάλο κεφάλαιο για την πόλη και την ενεργειακή ιστορία της χώρα κλείνει.

Με αφορμή τη σημερινή μέρα παραθέτω την ομιλία μου με θέμα «Το κοινωνικό θέατρο ως τόπος συνάντησης, έμπνευσης και πολιτικού αναστοχασμού» στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Παρέμβαση Paremvasi με τίτλο «Όταν ο τόπος αλλάζει: ο πολιτισμός ως πυξίδα», και ευχαριστώ θερμά τη Dimitra Karayianni για την πρόσκληση. «Καλησπέρα σας, Θα ήθελα αρχικά να ευχαριστήσω θερμά όλους και όλες εσάς που μας τιμάτε απόψε με την παρουσία σας, όπως επίσης να ευχαριστήσω θερμά την Παρέμβαση και τη Δήμητρα Καραγιάννη για την πρόσκληση και την πρωτοβουλία που είχαν υπενθυμίζοντας μέσα από αυτή την εκδήλωση, το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο Πολιτισμός ως πυξίδα, ως εργαλείο κοινωνικής συνοχής και ανάπτυξης, σε έναν τόπο και μια κοινωνία που μετασχηματίζεται, αναζητώντας μια πυξίδα, μια νέα ταυτότητα.

Σε αυτό ακριβώς το μεταιχμιακό σημείο, σε αυτήν ακριβώς την κρίση ταυτότητας που διανύουμε, σε αυτό το απύθμενο πένθος που βιώνουμε σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο για όσα μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο χάνουμε οριστικά, αλλά και σε αυτό το συναίσθημα του φόβου που φωλιάζει μέσα μας για το αβέβαιο μέλλον μας, του φόβου της αλλαγής, του φόβου για το άγνωστο, του φόβου για το σκοτάδι που μας περιβάλλει από παντού, Σε αυτό ακριβώς το σημείο μηδέν έρχεται το θέατρο ως χάδι, ως παρηγοριά, ως τόπος συνάντησης, ως κιβωτός που μπορεί να μας οδηγήσει σε μικρά λιμάνια ελπίδας.

Το θέατρο ως τόπος ελεύθερης συνύπαρξης όπου μπορούμε, αφηγούμενοι το παρελθόν και μιλώντας ελεύθερα για το παρόν, να φανταστούμε ένα μέλλον με όρους διαφορετικούς.

Όχι ουτοπικούς, ούτε όμως και καταστροφολογικούς.

Σ’ αυτή την πόλη -λένε οι στίχοι του συνεργάτη μας, του Γιάννη Σιούτη- Σε αυτή την πόλη έζησα τόσα που δεν είχα φανταστεί Κι είναι οδύνη όταν αλλάζει ρώτα ο κόσμος κι η ζωή Φόβοι και άγχη με καλούν και την καρδιά μου συγκρατούν Μα θέλει φόρα το κορμί για να πετάξει… Αυτοί ήταν οι στίχοι του ρεφρέν του τραγουδιού που ακούστηκε στο φινάλε της παράστασης Τολ Λιπτόλ (Λιπτόλ εκ του Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας), μια παραγωγή του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κοζάνης που συνέπραξε με το Δημοτικό Ωδείο Κοζάνης τα περασμένα Χριστούγεννα δημιουργώντας μια παράσταση θεάτρου της Κοινότητας, μια παράσταση για το πως ονειρεύονται οι κάτοικοι της περιοχής, και ειδικά οι έφηβοι, το μέλλον των εργοστασίων και των λιγνιτωρυχείων.

Ξέρετε, κάθε φορά που άκουγα στο τραγούδι τη λέξη «οδύνη», από τα 70 περίπου άτομα που τραγουδούσαν επί σκηνής, ένας αυτόματος μηχανισμός άνοιγε την κάνουλα που έχω πίσω από τα μάτια μου, και κάθε φορά, σε κάθε πρόβα, σε κάθε παράσταση που την άκουγα, τα δάκρυά μου κυλούσαν ποτάμι… Γιατί εκείνη τη στιγμή βίωνα με έναν οδυνηρό και παράλληλα μεταμορφωτικό τρόπο την, μοιραία, αλλαγή που έρχεται.

Γιατί εκείνη τη στιγμή, συνειδητοποιούσα και αποδεχόμουν -μέσα από μια παράσταση, μέσα από τη δύναμη της μουσικής και του θεάτρου της κοινότητας- συνειδητοποιούσα και αποδεχόμουν την οδύνη, τη συντριβή, το τσάκισμα που προκαλεί η μετάβαση στην κοινωνία μας.

Και περιέργως το αντιλαμβανόμουν και το αποδεχόμουν, για αυτό και έκλαιγα, πολύ πιο έντονα και ισχυρά από ότι στην πραγματική ζωή (που ποτέ δεν έχω κλάψει, ακόμα, για αυτό το θέμα), ενώ ταυτόχρονα, την ίδια στιγμή, δύο στίχους μετά γέμιζα ελπίδα και αισιοδοξία για το κοινό μας μέλλον, όταν άκουγα το «μα θέλει φόρα το κορμί για να πετάξει». Οι 70 άνθρωποι, διαφορετικών ηλικιών, εμπειριών και αντιλήψεων που βρίσκονταν στον ίδιο χώρο, και μοιράζονταν το ίδιο βίωμα, οι 40 μουσικοί και η 20μελής παιδική χορωδία του Ωδείου, με γέμιζαν ελπίδα και πίστη πως η δύναμη του μαζί μπορεί να φέρει ένα διαφορετικό χρώμα στο, έτσι κι αλλιώς, δυσοίωνο αύριο.

Αυτοί οι άνθρωποι, και αυτή παράσταση -που κρατώ σαν φυλαχτό μέσα μου-, θύμιζαν στους υπόλοιπους ανθρώπους, σε εμάς, στο κοινό, στην τσακισμένη επί τους ουσίας κοινωνία της πόλης και της περιοχής μας, πως η ενέργεια δεν βρίσκεται μόνο στο ρεύμα και στους πυλώνες, αλλά η πραγματική ενέργεια βρίσκεται στην επαφή, στα βλέμματα, στη δημιουργία, στη συλλογικότητα, στην αλληλεγγύη, στην τέχνη, στην πίστη πως η βάση ενός νέου κόσμου είναι το εγώ και το εσύ, είναι το εμείς.

Θύμιζαν αξίες που έχουν χαθεί μέσα στον ψηφιακό κόσμο μας, μέσα στην ατομικότητα των (αντί)κοινωνικών δικτύων, μέσα στο καθημερινό άγχος της επιβίωσης.

Θύμιζαν πως αν έχουμε ο ένας το άλλον, μπορούμε να σταθούμε με αξιοπρέπεια και μεγαθυμία απέναντι σε αυτή την πραγματική τραγωδία που μας συμβαίνει.

Αυτή ακριβώς είναι μεταμορφωτική, και εν δυνάμει θεραπευτική, ικανότητα της τέχνης και δη του Κοινωνικού Θεάτρου: ότι γίνεται από τους ανθρώπους για τους ανθρώπους, από την Κοινότητα για την Κοινότητα, ότι μπορεί να της δώσει χώρο, να την εκφράσει, να την κάνει ορατή, να δυναμώσει τη φωνή της.

Και μέσα από αυτή τη διαδικασία να λειτουργήσει επιδραστικά, καταλυτικά, ευεργετικά απέναντι στο συλλογικό τραύμα της ίδιας της Κοινότητας.

Ας μη φοβόμαστε να το αναγνωρίσουμε και να το πούμε: η κοινωνία μας βρίσκεται σε ένα βαθύ συλλογικό τραύμα, βρισκόμαστε, εκτιμώ, ακόμα στο δεύτερο στάδιο του πένθους μας για αυτά που χάνουμε, στο στάδιο του θυμού, έχοντας μόλις εξέλθει από το στάδιο της άρνησης, και -θέλοντας και μη- θα διανύσουμε και τα επόμενα 3 στάδια, αυτό της διαπραγμάτευσης, έπειτα της κατάθλιψης και εν τέλη -μετά από χρόνια ίσως- της αποδοχής της νέας κατάστασης που θα έρθει.

Τη φετινή σεζόν, 2025-2026, ο δραματουργικός άξονας που συνέδεσε όλες τις παραστάσεις του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κοζάνης ήταν το τρίπτυχο Μετάβαση – Μετακίνηση – Μεταμόρφωση, θέλοντας να αναδείξουμε ακριβώς αυτό το στοιχείο: το πως το θέατρο μπορεί να σταθεί απέναντι σε όσα βιώνει η περιοχή όχι απλώς ως χώρος παρουσίασης καλλιτεχνικού έργου, αλλά ως κοινωνικός τόπος συνάντησης, συμμετοχής και πολιτικού αναστοχασμού.

Σε μια εποχή βαθιάς απομόνωσης, γρήγορης κατανάλωσης πληροφορίας και αντιμετώπισης της τέχνης με όρους θεάματος και εικόνας, ένα θέατρο ανοιχτό στην κοινωνία με εμβάθυνση και κριτική ματιά σε όσα συμβαίνουν γύρω μας, όπως άλλωστε οφείλει η πραγματική τέχνη να κάνει, ένα τέτοιο -ουσιαστικό- θέατρο αποτελεί από μόνο του μια πολιτική πράξη.

Και σε αυτή την κατεύθυνση, στην κατεύθυνση του πολιτικού αναστοχασμού κινείται και η καλοκαιρινή παραγωγή που ετοιμάζουμε με τίτλο «Γη της Επαγγελίας». Μια παράσταση θεάτρου ντοκουμέντο, συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, που θα αφηγηθεί όλη τη λιγνιτική ιστορία της περιοχής μας, την απολιγνιτοποίηση και τη βίαιη μετάβαση.

Το θέατρο λοιπόν γίνεται εργαλείο ώστε να επικοινωνήσουμε αυτή την ιστορία σε όλη τη χώρα, εκθέτοντας φυσικά όλες τις πλευρές της, μέσα από έρευνα, μαρτυρίες και συνεντεύξεις κατοίκων, εργαζομένων, πολιτικών και πολλών άλλων προσώπων.

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω το αποτύπωμα που θα αφήσει αυτή η παράσταση.

Γνωρίζω όμως τις προθέσεις που υπάρχουν και τη δυναμική που μπορεί να αναπτύξει.

Ξέρετε το Κοινωνικό Θέατρο, με τις διάφορες μορφές που μπορεί να έχει, έχει υπάρξει ιδιαίτερα επιδραστικό σε διάφορα μέρη του πλανήτη, προκαλώντας ακόμα και κοινωνικές αλλαγές σε τοπικό επίπεδο. Στην Ινδία για παράδειγμα υπήρξαν κατά το παρελθόν παραστάσεις ενός είδος Κοινωνικού Θεάτρου που λέγεται «Θέατρο του Καταπιεσμένου», που συνέβαλαν στη λύση προβλημάτων σχετικά με τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, την υγιεινή, τη ρύπανση κ.α. (Το «Θέατρο του Καταπιεσμένου», είναι μια μορφή κοινωνικού θεάτρου που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του ‘60 από τον σημαντικό Βραζιλιάνο θεατράνθρωπο και ακτιβιστή Αουγκούστο Μποάλ, οι τεχνικές του οποίου εξαπλώθηκαν σε όλο τον κόσμο.

Το «Θέατρο του Καταπιεσμένου δίνει φωνή σε όσους δεν έχουν, σε όσους αδικούνται, σε απλούς ανθρώπους - θεατές που μπορούν να συμμετάσχουν την ώρα που εξελίσσεται η παράσταση, και από θεατές μπορούν να γίνουν ηθοποιοί, δρώντα πρόσωπα επί της ουσίας, στοχεύοντας έτσι στην ενδυνάμωση της Κοινότητας, στην αφύπνιση της συνείδησης, και εν τέλη στην κοινωνική αλλαγή). Η «Γη της Επαγγελίας» δεν εμπίπτει βέβαια σε αυτή την κατηγορία θεάτρου, ελπίζουμε όμως να αποτελέσει έναν ακόμα τόπο συνάντησης, έμπνευσης και πολιτικού αναστοχασμού, να γίνει ένας εξωστρεφής αγγελιοφόρος του προβλήματος της περιοχής μας, ώστε από τοπικό να γίνει εθνικό και παγκόσμιο, δείχνοντας έτσι στην πράξη ότι το θέατρο οφείλει να έχει τις ρίζες του και να είναι βαθιά συνδεδεμένο με την κοινωνία, τους ανθρώπους και όσα συμβαίνουν γύρω μας.

Να μας υπενθυμίζει ότι ο Πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια, δεν είναι μέσο απλής διασκέδασης, δεν είναι τρόπος να περνάμε την ώρα μας.

Είναι ζωτική ανάγκη για την ανάπτυξη και την εξέλιξη του ατόμου και κατ’ επέκταση για την κοινωνική ευημερία.

Όχι φυσικά γιατί η τέχνη και ειδικότερα το θέατρο μπορεί να αλλάζει τον κόσμο.

Αλλά γιατί μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που τον βλέπουμε και τον τρόπο που στεκόμαστε μέσα σε αυτόν.

Κλείνοντας θα ήθελα να μου επιτρέψετε να μοιραστώ για πρώτη φορά δημόσια μια σκέψη που εδώ και ενάμιση χρόνο που έχω την τιμή να ασκώ τα καθήκοντα του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κοζάνης, προσπαθώ να μεταφέρω σε ανθρώπους της πόλης.

Μια σκέψη που χρειάζεται συνένωση δυνάμεων, όραμα, πίστη και ισχυρή αυτοδιοικητική βούληση ώστε από ιδέα να γίνει πράξη.

Πρόκειται για τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.

Ένας θεσμός που αφήνει ένα ισχυρό αποτύπωμα, τόσο σε καλλιτεχνικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο υποδομών και διαδικασιών.

Η δυναμική που μπορεί να αναπτύξει η περιοχή μας θέτοντας υποψηφιότητα για τη διεκδίκηση του τίτλου της Πολιτιστικής της Πρωτεύουσας της Ευρώπης είναι κάτι που εμάς που βρισκόμαστε εδώ απόψε, θεωρώ πως πρέπει να μας απασχολήσει και να μας προβληματίσει.

Υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα στην Ευρώπη όπου πόλεις με παρόμοια χαρακτηριστικά με της Κοζάνης κατάφεραν να αποκτήσουν ώθηση, εξωστρέφεια, θέσεις εργασίας, μεταμορφωτικές εμπειρίες.

Για να κλείσω λιγότερα θεωρητικολογικά και περισσότερο πρακτικά και στοχευμένα, θεωρώ ότι η πυξίδα του Πολιτισμού για την περιοχή μας πρέπει ξεκάθαρα να κοιτάξει προς αυτή την κατεύθυνση.

Είναι κάτι που οφείλουμε σε εμάς και τα παιδιά μας και αν το πιστέψουμε μπορούμε και να το καταφέρουμε.

Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι σε περιόδους κρίσεων και μεγάλων αλλαγών ο πολιτισμός ανέπτυξε κινήματα, νέες φόρμες, άνοιξε δρόμους για νέες πειραματικές κατευθύνσεις, καθορίζοντας τη δημόσια ζωή και την συλλογική έκφραση.

Διατηρώντας μια αθεράπευτη αισιοδοξία απέναντι στη ζωή, θέλω να πιστεύω ότι το ίδιο θα συμβεί και στην Κοζάνη και την ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας τα επόμενα χρόνια. Σας ευχαριστώ πολύ». Φωτογραφία: Χρήστος Λαμπριανίδης

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους