Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Πολίτες και πολίτιδες Το πότε ξεκινά η θεωρητική συζήτηση για τα πολιτικά δικαιώματα των γυναικών, περίπου, το γνωρίζουμε.

Όπως και το πότε ξεκινά ο αγώνας για την κατοχύρωση αυτών των δικαιωμάτων. Στην Ελλάδα όμως; Νομίζω ότι πριν το 1821 δεν υπάρχει γυναίκα (ούτε άνδρας) που να έθεσε ξεκάθαρα το ζήτημα, όπως στην Αγγλία ή τη Γαλλία.

Στη διάρκεια της Επανάστασης, παρά τη ριζοσπαστικότητά της, κανείς (και καμιά) δεν το έθεσε στις Εθνοσυνελεύσεις, στις εφημερίδες, στις πολιτικές συζητήσεις.

Ακόμα και η Μαντώ Μαυρογένη δεν έγινε δεκτή στην Εθνοσυνέλευση (όμως αυτά θα τα πω αναλυτικά στη Μύκονο τον Οκτώβριο). Αλλά οι επαναστάτες έκαναν και κάτι πολύ χειρότερο: εξαφάνισαν τις γυναίκες.

Όχι μόνο βρίσκουμε ελάχιστες αναφορές στις γυναικείες προσωπικότητες που έπαιξαν κάποιο ρόλο στην Επανάσταση αλλά σχεδόν συστηματικά τις αποκρύπτουν.

Δεν το κάνουν, πιθανόν, συνειδητά.

Θεωρούν, απλώς, τις γυναίκες και τη δράση τους ως ανάξιες αναφοράς.

Όσα βρίσκουμε για τις γυναίκες είναι είτε πολύ γενικές αναφορές (σκλάβες, χαρέμια, γυναικόπαιδα, ανώνυμα θύματα, κάτι λίγα για Σουλιώτισες, Μανιάτισες και Μπουμπουλίνα) είτε σκιές.

Όσα ξέρουμε για πολλές από τις γυναίκες της εποχής οφείλονται κυρίως στους ξένους φιλέλληνες που έχουν γράψει αρκετά γι’ αυτές και από τα σπαράγματα που βρίσκουμε στα απομνημονεύματα και τα αρχεία των Ελλήνων.

Οπότε μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση η μία αναφορά που βρήκα στις γυναίκες ως «πολίτιδες». Πού; Σε έγγραφο του 1825. Τον Μάιο του 1825, λοιπόν, οι Επίτροποι των Σχολείων των Αθηνών στέλνουν προς το Βουλευτικό ζητώντας (τι άλλο;) χρηματοδότηση.

Το κείμενο αυτό είναι ενδιαφέρον από πάρα πολλές απόψεις.

Ας δούμε τα επιχειρήματα: (α) στα ευνομούμενα κράτη που έχουν αποδεχθεί τις αρχές του Διαφωτισμού (ιδίως όσα έχουν ως πρότυπο τη «Σοφή Ευρώπη») η πρώτη προτεραιότητας της κυβέρνησης πρέπει να είναι η εκπαίδευση των ανδρών και των γυναικών. (β) η εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται ως τυπική εκπαίδευση στα σχολεία αλλά και ως δια βίου μάθηση. (γ) Η τυπική εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται από Γυμνάσιο (μάλλον εννοούν μόνο αρρένων) αλλά και δύο αλληλοδιδακτικά σχολεία αρρένων και θηλέων. (δ) οι θεσμοί της δια βίου μάθησης είναι η εκκλησία, το θέατρο και οι εφημερίδες. (ε) Η κυβέρνηση οφείλει να μεριμνά για τα σχολεία, τις εκκλησίες, τα θέατρα και τις εφημερίδες. (στ) Η επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο μέσω της εκπαίδευσης έχει θετικές εξωτερικότητες για την κοινωνία («κοινήν ευπραγίαν»). (ζ) Το κράτος πρέπει να φροντίσει την εκπαίδευση των παιδιών από τα φτωχά χωριά της Αττικής, αξιοποιώντας τα κρατικά έσοδα και να μην βασίζεται μόνο στις χορηγίες από ιδιώτες και μοναστήρια. (η) Οι ιερείς πρέπει να είναι μορφωμένοι, ακόμα και αυτοί που διορίζονται σε χωριά, για να μπορούν να διδάσκουν τις αρχές της θεοσέβειας αλλά και της δικαιοσύνης.

Τι πιο εντυπωσιακό είναι άλλο.

Στην αρχή του κειμένου, όταν περιγράφουν την υποχρέωση της κυβέρνησης, τη διατυπώνουν έτσι: «η των πολιτών και πολιτίδων πάσης ηλικίας εκπαίδευσις». Πού τη βρήκαν τη λέξη; Μα υπάρχει από την αρχαιότητα, τη βλέπουμε σε ψηφίσματα και την αθηναϊκή νομοθεσία από την εποχή του Σόλωνα.

Δείτε τον λόγο του Δημοσθένη «Κατά Νεαίρας» (αν και μάλλον τον έγραψε ο Απολλόδωρος). Εκεί αναφέρει τη λέξη δύο φορές («υπέρ των πολιτίδων σκοπείτε», «τας των πολιτίδων θυγατέρας»). Το βρίσκουμε και αλλού στη γραμματεία («πόρνην πολίτιδα», «την Αθηνάν την πολίτιδα», «των πολιτών ή των πολιτίδων»). To 1888 μεταφράζεται το θεατρικό έργο του Felice Cavallotti, “Nicarete ovvero La Festa degli Alòi” (1886) και δημοσιεύεται στον «Παρνασσό». Εκεί, λοιπόν, υπάρχει η φράση στην πρώτη σκηνή “E là, tu hai incontrata me, cittadina libera”. Αγγλική μετάφραση (από την πρώτη έκδοση του έργου στα αγγλικά): “And there, you met me, a free citizen”. Ο Έλληνας μεταφραστής του «Παρνασσού» το μεταφράζει έτσι: «Και εκεί συναντήσας εμέ, πολίτιδα ελευθέραν». Μεταφραστής είναι ο Γεώργιος Α. Δουρούτης, συγγραφέας και μέλος της γνωστής οικογένειας Δουρούτη από τους Καλαρρύτες, με δράση στην εμπορική διασπορά (έχει γράψει γι’ αυτούς η Μαρία-Χριστίνα Χατζηιωάννου). Άρα η πολίτις είναι citizen – αλλά τι σημαίνει αυτό; Μάλλον ότι απολαμβάνει ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα αλλά όχι πολιτικά.

Έτσι χρησιμοποιεί τη λέξη και ο Νικόλαος Ι. Σαρίπολος.

Πάμε και στο πιο ενδιαφέρον κείμενο από όλα. Στην Κωνσταντινούπολη, την Άνοιξη του 1874, ο 34χρονος Κωνσταντίνος Καλλιάδης, από τα ιδρυτικά στελέχη του ιδιαίτερα προοδευτικού Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως, έδωσε 4 ομιλίες με θέμα τον ρόλο της γυναίκας στην οικογένεια (κόρη, σύζυγος, μητέρα) αλλά και στην κοινωνία ως πολίτιδα.

Στην τέταρτη διάλεξη («Η Πολίτις»), λοιπόν, ο Καλλιάδης, ξεκινώντας από την αρχική του προκείμενη (οι γυναίκες είναι διαφορετικές αλλά ίσες με τους άνδρες), τονίζει την ισότητα στις διανοητικές ικανότητες (ο άνδρας διακρίνεται στη συνθετική ικανότητα αλλά η γυναίκα στην αναλυτική). Ο άνδρας υπερέχει στη σωματική δύναμη, η γυναίκα υπερέχει στην ομορφιά και τα συναισθήματα. Ο Καλλιάδης θεωρεί ότι συνολικά η γυναίκα υπερέχει του άνδρα («ανώτερον πλάσμα») αλλά παρατηρεί με δυσαρέσκεια και ρητορική αγανάκτηση πως οι αρχαίες και οι νεότερες νομοθεσίες την καταδικάζουν σε υποδεέστερη θέση: «Οι νομοθεσίες και τα έθιμα των χριστιανικών κοινωνιών περιφρονούν τις γυναίκες και τις αποκλείουν από όλα τα δημόσια και τα πολιτικά αξιώματα σαν να ήταν ανήλικες ή εγκληματίες.» Ζητά όχι μόνο να αποκτήσουν οι γυναίκες πλήρη πολιτικά δικαιώματα («αστυκά» τα λέει, δηλαδή civil rights) αλλά να συμμετέχουν ισότιμα στη διακυβέρνηση της Πολιτείας.

Ξεκινήσαμε με την επαναστατική Αθήνα, ας ολοκληρώσουμε με την μετεπαναστατική Αθήνα.

Ξέρετε πότε ψήφισαν σε εκλογές για πρώτη φορά οι Γυναίκες στην Ελλάδα; Στο βουνό, στη διάρκεια της κατοχής; Όχι.

Το 1930 στις δημοτικές εκλογές, τότε; Όχι.

Πότε, λοιπόν; «Στον Δήμο της Ειδυλλίας (στα Βίλια) συνέβη ένα πράγμα ανήκουστο.

Περισσότερες από 20 γυναίκες έλαβαν ψηφοδέλτια και ψήφισαν κανονικά στις δημοτικές εκλογές.

Αυτοί που οργάνωσαν και διέπραξαν αυτές τις παρανομίες, φρόντισαν βέβαια να μην τις εμφανίσουν στα πρακτικά της εφορευτικής επιτροπής.

Αυτήν την πρωτοφανή στα ανθρώπινα χρονικά εκλογική παρανομία πληροφορήθηκε ο Υποδιοικητής της Αστυνομίας των Μεγάρων που όμως δεν μπορούσε να επέμβει στην εκλογική διαδικασία πριν ολοκληρωθεί η εκλογή του Δημάρχου και κατατεθούν τα πρακτικά.

Πραγματικά δεν καταλαβαίνουμε γιατί η Διοίκηση της Αττικής επικύρωσε την εκλογή του Δημάρχου και δεν πραγματοποίησε καμία εξέταση παρά τις πολλές επώνυμες καταγγελίες προς τον Βασιλιά και το Υπουργείο Εσωτερικών.

Σύμφωνα με το άρθρο 13 του νόμου για τους Δήμους, το δικαίωμα της ψήφου έχουν οι δημότες που έχουν κλείσει το 25ο έτος της ηλικίας τους και έχουν δώσει όρκο υποταγής στον Βασιλιά.

Ο νόμος εξαιρεί γενικώς τις γυναίκες.

Αλλά ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι ο Νόμος δεν θα πρέπει να απαγορεύει στις γυναίκες να λαμβάνουν μέρος στις δημοτικές εκλογές ως εκλογείς, ακόμα και τότε, για να έχουν το δικαίωμα του εκλογέα θα έπρεπε να αποδείξουν ότι έχουν κλείσει τα 25, έχουν καταγραφεί στο ληξιαρχικό βιβλίο ως δημότες και έχουν ορκισθεί υποταγή στον Βασιλιά.

Αλλά, σύμφωνα με το νόμο, τον όρκο αυτόν έχουν την υποχρέωση να δώσουν μόνο οι άρρενες που έχουν τη νόμιμη ηλικία.

Εφόσον οι γυναίκες, λοιπόν, δεν μπορούν να ορκιστούν νόμιμα, δεν μπορούν, βέβαια, ούτε να είναι και εκλογείς.

Στη συγκεκριμένη εκλογή, έλαβε χώρα αυτό το μεγάλο και ασυγχώρητο ατόπημα, ένα ατόπημα που καταστρέφει τις αρχές, τις βάσεις και τον σκοπό του Νόμου περί Δήμων. Η Κυβέρνηση, η αρμόδια αρχή, έχει χρέος να κάνει αυτεπάγγελτη έρευνα βασισμένη στις καταγγελίες και να τιμωρήσει παραδειγματικά τους αυτουργούς.

Ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη ότι το καταγγέλλουν ήδη πάνω από 100 οικογενειάρχες και αν χρειαστεί και περισσότεροι.

Έχει παραβιαστεί ο Νόμος αναίσχυντα και ολόκληρος ο Δήμος ‘κραυγάζει στεντορίως´». Αυτά γράφει, μεταξύ άλλων, η συντηρητική εφημερίδα «Αιών», η ναυαρχίδα του ρωσικού κόμματος, στις αρχές Φεβρουαρίου 1841, για τις δημοτικές εκλογές που ξεκίνησαν Ιανουάριο και ολοκληρώθηκαν τον Μάρτιο του 1841.

Έγιναν πολλές παρατυπίες και παρανομίες σ’ εκείνες τις εκλογές και το Υπουργείο έλαβε δεκάδες ενστάσεις.

Όταν την άνοιξη του 1844 έγιναν οι πρώτες κοινοβουλευτικές εκλογές στην ανεξάρτητη Ελλάδα (με σχεδόν καθολική ψηφοφορία των ανδρών) οι γυναίκες δεν ψήφισαν. Στα Βίλια, που ήταν αρβανιτοχώρι, η ψηφοφορία κράτησε οκτώ ημέρες (21-28/5/1844) και πραγματοποιήθηκε στο ναό των Ταξιαρχών.

Δικαίωμα ψήφου είχαν μόνο οι 460 που τα ονόματά τους αναγράφονται στον εκλογικό κατάλογο που έχει διασωθεί. Ψήφισαν τελικώς 440 άτομα (συμμετοχή 96%), όλοι άντρες.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους