Original Post

Πλήρες Κείμενο:

By Heart Στέγη Όταν δέκα άνθρωποι θυμούνται ένα ποίημα τίποτα δεν μπορεί να χαθεί. Το By Heart του Tiago Rodrigues στη Στέγη δεν είναι μια εμπειρία μνήμης, μια πράξη αντίστασης, μια βαθιά ανθρώπινη εξομολόγηση που μετατρέπει τη σκηνή σε έναν τόπο συνάντησης ψυχών. Ο Ροντρίγκες, με όπλο μόνο τον λόγο, δέκα καρέκλες και δέκα θεατές, χτίζει μπροστά μας κάτι σπάνιο, ένα ζωντανό τελετουργικό για τη δύναμη της ποίησης, της μνήμης και του θεάτρου.

Και σε μια εποχή όπου τα πάντα αποθηκεύονται σε οθόνες και servers, το By Heart έρχεται να υπενθυμίσει πως ό,τι χαράζεται στην ανθρώπινη καρδιά δεν μπορεί να διαγραφτεί ποτέ.

Και αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη δύναμη της παράστασης, πως δεν την παρακολουθείς απλώς τη βιώνεις, τη κουβαλάς μέσα σου και φεύγεις από το θέατρο διαφορετικός.

Η σκηνοθεσία του Τιάγκο Ροντρίγκες στο By Heart είναι ένα αληθινό μάθημα θεάτρου πάνω στη δύναμη της απλότητας, της ανθρώπινης παρουσίας και της ζωντανής επικοινωνίας. Ο Ροντρίγκες επιλέγει συνειδητά να βγάλει κάθε στοιχείο από τη θεατρική πράξη, ώστε να μείνει εκτεθειμένος μόνο ο πυρήνας της, ο άνθρωπος, ο λόγος και η μνήμη και ακριβώς μέσα από αυτή τη λιτότητα γεννιέται κάτι συγκλονιστικά μεγάλο.

Και από την πρώτη στιγμή γίνεται ξεκάθαρο πως ο Ροντρίγκες δεν αντιμετωπίζει τη σκηνή ως έναν χώρο αναπαράστασης, αλλά ως έναν ζωντανό οργανισμό που διαμορφώνεται εκείνη ακριβώς τη στιγμή μαζί με το κοινό.

Οι δέκα καρέκλες πάνω στη σκηνή δεν είναι ένα απλό σκηνικό εύρημα, είναι η καρδιά ολόκληρης της σκηνοθετικής συνθήκης, είναι μια ανοιχτή πρόσκληση συμμετοχής, ένα κάλεσμα εμπιστοσύνης. Ο Ροντρίγκες καταργεί τα όρια ανάμεσα σε σκηνή και πλατεία και δημιουργεί μια συλλογική εμπειρία που χτίζεται σε πραγματικό χρόνο μπροστά στα μάτια μας.

Αυτό που κάνει τη σκηνοθεσία του τόσο σπουδαία είναι ο τρόπος με τον οποίο αγκαλιάζει το απρόβλεπτο.

Κάθε βραδιά του By Heart είναι διαφορετική, γιατί βασίζεται στους ανθρώπους που θα ανέβουν στη σκηνή, στις αντιδράσεις τους, στις αμηχανίες τους, στις παύσεις, στα λάθη, στις μικρές εκρήξεις χιούμορ ή συγκίνησης που γεννιούνται οργανικά εκείνη τη στιγμή. Ο Ροντρίγκες δεν φοβάται καθόλου το ενδεχόμενο της αποτυχίας, αντίθετα μοιάζει να το χρειάζεται, χτίζει μια σκηνοθεσία που βρίσκεται συνεχώς πάνω σε ένα τεντωμένο σκοινί, όπου όλα θα μπορούσαν να πάνε λάθος.

Και ακριβώς γι' αυτό το αποτέλεσμα αποκτά τόσο τεράστια αλήθεια, γιατί τίποτα δεν μοιάζει προσχεδιασμένο ή αποστειρωμένο όλα μοιάζουν ζωντανά.

Είναι εντυπωσιακό το πως ελέγχει τον ρυθμό της παράστασης, ο Ροντρίγκες γνωρίζει απόλυτα πότε να αφήσει χώρο στη σιωπή, πότε να επιτρέψει στο κοινό να γελάσει, πότε να επιβραδύνει για να ακουστεί μια φράση με μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η σκηνοθεσία του λειτουργεί σχεδόν μουσικά, υπάρχει μια αόρατη παρτιτούρα συναισθημάτων που ανεβοκατεβαίνει συνεχώς χωρίς ποτέ να χάνει την ισορροπία της και μέσα σε λίγα λεπτά μπορεί να περάσει από το χιούμορ στη βαθιά συγκίνηση και από την προσωπική εξομολόγηση στην πολιτική σκέψη χωρίς τίποτα να μοιάζει βεβιασμένο, όλα ρέουν με μια απίστευτη φυσικότητα.

Παράλληλα, ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται τους θεατές πάνω στη σκηνή είναι πραγματικά μοναδικός.

Δεν τους χρησιμοποιεί ποτέ σαν "εργαλείο" για να εξυπηρετήσει μια ιδέα, τους αντιμετωπίζει με τρυφερότητα, σεβασμό και πραγματικό ενδιαφέρον, τους δίνει χώρο να υπάρξουν, να νιώσουν ασφαλείς, να εκτεθούν, να γελάσουν, να αγχωθούν, να αποτύχουν και τελικά να γίνουν κομμάτι της παράστασης.

Αυτό απαιτεί τεράστια σκηνοθετική ευφυΐα και απόλυτη εμπιστοσύνη στη ζωντανή φύση του θεάτρου, γιατί ο Ροντρίγκες δεν προσπαθεί να "ελέγξει" το κοινό, προσπαθεί να συνυπάρξει μαζί του.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμη της σκηνοθεσίας του, στη δημιουργία ενός πραγματικού εμείς, κατά τη διάρκεια του By Heart, βλέπεις σταδιακά μια ομάδα άγνωστων ανθρώπων να μετατρέπεται σε κοινότητα.

Οι δέκα θεατές πάνω στη σκηνή παύουν να είναι απλοί συμμετέχοντες και γίνονται φορείς της ίδιας της μνήμης του έργου.

Η διαδικασία αποστήθισης του σονέτου δεν είναι μια θεατρική άσκηση, είναι μια συλλογική πράξη αντίστασης, μια χειρονομία εμπιστοσύνης απέναντι στον άλλον και ο Ροντρίγκες καταφέρνει σκηνοθετικά να μεταδώσει αυτή τη μετάβαση με τρόπο συγκλονιστικό.

Το πιο σπουδαίο όμως είναι ότι η σκηνοθεσία του δεν προσπαθεί ποτέ να επιβληθεί διανοητικά, παρότι το έργο κουβαλά τεράστια νοήματα γύρω από τη λογοτεχνία, τη μνήμη, τη λογοκρισία, τη δημοκρατία και τη φθορά, ο Ροντρίγκες δεν γίνεται ποτέ διδακτικός.

Αντιθέτως, αφήνει το κοινό να ανακαλύψει μόνο του αυτά τα επίπεδα μέσα από τη συναισθηματική εμπειρία της παράστασης.

Η πολιτική διάσταση του έργου γεννιέται οργανικά μέσα από την ανθρώπινη επαφή και αυτό είναι σπουδαία σκηνοθεσία, όταν το νόημα βιώνεται.

Η σχέση του με τον χρόνο πάνω στη σκηνή είναι επίσης αξιοθαύμαστη, δεν φοβάται τη διάρκεια, δεν κυνηγά τη γρήγορη εντύπωση. Ο Ροντρίγκες επιτρέπει στις στιγμές να αναπνεύσουν, επιτρέπει στην παράσταση να χτιστεί αργά, υπομονετικά, σχεδόν τελετουργικά και κάθε μικρή λεπτομέρεια αποκτά βάρος, κάθε επανάληψη των στίχων του σονέτου μοιάζει να χαράζεται όλο και βαθύτερα όχι μόνο στη μνήμη των συμμετεχόντων αλλά και των θεατών.

Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, η ίδια η δομή της παράστασης σε κάνει συμμέτοχο στη διαδικασία της μνήμης. Ο Ροντρίγκες σκηνοθετεί σαν ένας άνθρωπος που πιστεύει απόλυτα στη δύναμη του θεάτρου ως ανθρώπινη ανάγκη, σαν μια πράξη συνάντησης που μπορεί ακόμη να μας αλλάξει.

Και αυτό είναι σπάνιο, γιατί στο By Heart δεν βλέπεις έναν σκηνοθέτη να επιδεικνύει την τεχνική του δεξιοτεχνία, βλέπεις έναν καλλιτέχνη που χρησιμοποιεί κάθε εργαλείο του θεάτρου για να δημιουργήσει ουσιαστική ανθρώπινη επαφή.

Η σκηνοθεσία του Τιάγκο Ροντρίγκες υπενθυμίζει πως το θέατρο μπορεί ακόμη να είναι ένας χώρος συλλογικής μνήμης, ένας τόπος αντίστασης απέναντι στη λήθη και την αποξένωση.

Και μέσα από αυτή τη σχεδόν αόρατη σκηνοθετική δεξιοτεχνία, ο Ροντρίγκες κατορθώνει κάτι σπάνιο, να κάνει εκατοντάδες ανθρώπους σε μια αίθουσα να νιώσουν πως ανήκουν, έστω για λίγο, στην ίδια ιστορία.

Η ερμηνεία του Tiago Rodrigues στο By Heart είναι από εκείνες τις σπάνιες θεατρικές παρουσίες που ξεπερνούν τα όρια της υποκριτικής και μετατρέπονται σε κάτι βαθιά ανθρώπινο, σχεδόν βιωματικό.

Δεν πρόκειται απλώς για έναν καλλιτέχνη που ερμηνεύει έναν ρόλο, πρόκειται για έναν δημιουργό που εκτίθεται ολοκληρωτικά μπροστά στο κοινό, αφήνοντας χώρο όχι μόνο στο κείμενο και στη θεατρική πράξη, αλλά και στον ίδιο του τον εαυτό.

Και ίσως αυτό είναι που κάνει την παρουσία του τόσο συγκλονιστική, η αίσθηση πως κάθε λέξη και κάθε βλέμμα του κουβαλά αλήθεια. Ο Ροντρίγκες δεν ανεβαίνει στη σκηνή για να εντυπωσιάσει με μια "μεγάλη" ερμηνεία με την κλασική έννοια.

Η δύναμη του βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο, στην απόλυτη φυσικότητα, στην ηρεμία, στην απίστευτη αμεσότητα με την οποία επικοινωνεί με το κοινό.

Και από την πρώτη στιγμή δημιουργεί την αίσθηση πως δεν παρακολουθείς έναν ηθοποιό πάνω στη σκηνή, αλλά έναν άνθρωπο που θέλει πραγματικά να μοιραστεί κάτι σημαντικό μαζί σου και αυτή η αίσθηση οικειότητας είναι που κάνει την ερμηνεία του τόσο καθηλωτική.

Υπάρχει κάτι μοναδικό στον τρόπο που χειρίζεται τον λόγο. Ο Ροντρίγκες μιλά σαν να σκέφτεται εκείνη ακριβώς τη στιγμή μπροστά μας, ακόμα και οι πιο λογοτεχνικές ή φιλοσοφικές φράσεις βγαίνουν με τέτοια φυσικότητα που μοιάζουν να γεννιούνται αυθόρμητα εκείνη τη στιγμή.

Δεν παίζει με το συναίσθημα, το αφήνει να υπάρξει οργανικά και αυτό απαιτεί τεράστια υποκριτική ωριμότητα.

Γιατί η ερμηνεία του στο By Heart στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην παρουσία, στην ικανότητα να κρατά μια ολόκληρη αίθουσα απολύτως απορροφημένη μόνο με τον τρόπο που αφηγείται μια ιστορία.

Και το καταφέρνει με εντυπωσιακή άνεση, ο Ροντρίγκες διαθέτει εκείνη τη σπάνια σκηνική ποιότητα που δεν μπορεί να διδαχθεί, ένα είδος ήρεμου μαγνητισμού.

Η παρουσία του γεμίζει τη σκηνή αβίαστα, σε κάνει να θέλεις να τον ακούσεις, να ακολουθήσεις κάθε σκέψη του, να χαθείς μέσα στις ιστορίες του και αυτό γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακό αν αναλογιστεί κανείς πως η παράσταση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον αυτοσχεδιασμό και στη συνεχή αλληλεπίδραση με το κοινό.

Εδώ ο Ροντρίγκες λειτουργεί σχεδόν σαν ένας performer stand up αφήγησης, παίζει συνεχώς με τον ρυθμό, το χιούμορ, την αμηχανία, τις αντιδράσεις των θεατών πάνω στη σκηνή.

Αυτό που κάνει την ερμηνεία του ακόμη πιο σπουδαία είναι η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο προσωπικό και το συλλογικό. Ο Ροντρίγκες μοιράζεται μαζί μας την ιστορία της γιαγιάς του, της Κιντίτα, με μια συγκλονιστική απλότητα, δεν προσπαθεί να "φορτώσει" συναισθηματικά αυτές τις αφηγήσεις συγκινούν τόσο βαθιά με την φυσικότητα τους.

Ο τρόπος που περιγράφει τη σταδιακή απώλεια της όρασης της, την ανάγκη να βρεθεί το τελευταίο βιβλίο που θα κρατούσε μέσα της πριν βυθιστεί στο σκοτάδι, μοιάζει σχεδόν σπαρακτικός. Ο Ροντρίγκες εμπιστεύεται τη δύναμη της ιστορίας και της ανθρώπινης αλήθειας και αυτό είναι κάτι το σπουδαίο.

Παράλληλα, είναι συγκλονιστικός ο τρόπος που καταφέρνει να μετατρέψει μια τόσο προσωπική ιστορία σε κάτι πανανθρώπινο.

Καθώς μιλά για τη μνήμη, για την ποίηση, για τη λήθη, για τους ανθρώπους που προσπάθησαν να διασώσουν λέξεις και ιστορίες απέναντι στη βία και τη λογοκρισία, νιώθεις πως δεν αφηγείται απλώς γεγονότα, νιώθεις πως υπερασπίζεται κάτι βαθιά ουσιαστικό για την ανθρώπινη ύπαρξη και αυτή η πίστη του περνάει ολόκληρη μέσα στην ερμηνεία του.

Υπάρχουν στιγμές στο By Heart όπου μοιάζει να ξεχνάς εντελώς ότι βρίσκεσαι σε θεατρική παράσταση.

Η σκηνή μετατρέπεται σε μια ζωντανή συνάντηση ανθρώπων, αυτό οφείλεται σε τεράστιο βαθμό στην ερμηνευτική γενναιοδωρία του Ροντρίγκες.

Δεν κρατά ποτέ απόσταση από το κοινό, επιτρέπει στον εαυτό του να είναι ευάλωτος και αυτή η ευαλωτότητα γίνεται η μεγαλύτερη δύναμη του.

Ακόμα και στις πιο χιουμοριστικές στιγμές, υπάρχει πάντα μια υπόγεια συγκίνηση και ακόμη και στις πιο συγκινητικές στιγμές, δεν χάνει ποτέ την ελαφρότητα και την ανθρωπιά του.

Αυτή η ισορροπία είναι εξαιρετικά δύσκολη, πολύ εύκολα μια τέτοια παράσταση θα μπορούσε να γίνει υπερβολικά συναισθηματική ή υπερβολικά διανοουμενίστικη, ο Ροντρίγκες αποφεύγει και τις δύο παγίδες με αξιοθαύμαστη ακρίβεια.

Και ίσως το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της ερμηνείας του είναι πως, όσο περνά η ώρα, δεν νιώθεις ότι γνωρίζεις απλώς έναν σπουδαίο καλλιτέχνη, νιώθεις πως γνωρίζεις έναν σπουδαίο άνθρωπο.

Υπάρχει μια βαθιά καλοσύνη στον τρόπο που κοιτά τους θεατές, που ακούει τους ανθρώπους πάνω στη σκηνή, που μοιράζεται τις σκέψεις και τις ιστορίες του, δεν προσπαθεί ποτέ να επιβεβαιώσει τη σπουδαιότητα του ως δημιουργός, παρότι είναι αναμφισβήτητα μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του σύγχρονου θεάτρου.

Διαθέτει μια σπάνια ικανότητα, να σε κάνει να νιώθεις πως σου μιλά προσωπικά, σαν να βρίσκεσαι μόνος μαζί του στην αίθουσα.

Όσοι είχαμε την τύχη να τον γνωρίσουμε καλύτερα μέσα από το By Heart και από τη συζήτηση που ακολούθησε μετά, νιώσαμε πως δεν συναντήσαμε απλώς έναν σπουδαίο σκηνοθέτη, αλλά έναν άνθρωπο που πραγματικά πιστεύει στη δύναμη της τέχνης να ενώνει.

Αντίθετα, μοιάζει να ενδιαφέρεται πραγματικά για τη σύνδεση με τον θεατή για αυτή τη μικρή, εύθραυστη αλλά τόσο πολύτιμη ανθρώπινη στιγμή που δημιουργείται ανάμεσα σε εκείνον και το κοινό.

Η ερμηνεία του Τιάγκο Ροντρίγκες στο By Heart είναι μια υπενθύμιση του τι μπορεί να πετύχει το θέατρο όταν βασίζεται στην αλήθεια, την απλότητα και την ανθρώπινη επαφή.

Είναι μια ερμηνεία που δεν σε αφήνει να τη θαυμάσεις απλώς από απόσταση, σε αγγίζει βαθιά, σε παρασύρει μέσα της και τελικά μένει μαζί σου για πολύ καιρό μετά το τέλος της παράστασης, σαν ένα ποίημα που κάποιος φύτεψε μέσα στη μνήμη σου.

Η χθεσινή παράσταση ήταν ίσως η απόλυτη απόδειξη αυτής της μοναδικότητας του Ροντρίγκες και των παραστάσεων του.

Όταν ο Ροντρίγκες ζήτησε δέκα θεατές που να γνωρίζουν ελληνικά και αγγλικά ώστε να συμμετέχουν στην αποστήθιση του σονέτου, ένας Σλοβάκος θεατής σηκώθηκε, παρότι δεν γνώριζε ελληνικά, μόνο και μόνο για να ζήσει αυτή την εμπειρία και αυτή η στιγμή συμπύκνωσε όλο το νόημα του By Heart.

Ένας άνθρωπος που δεν καταλάβαινε τη γλώσσα, αλλά ήθελε να γίνει μέρος της μνήμης, της συλλογικότητας, αυτής της ανθρώπινης αλυσίδας μετάδοσης του λόγου.

Το κοινό τον βοηθούσε, εκείνος επαναλάμβανε με συγκίνηση, και σταδιακά όλοι αυτοί οι άγνωστοι άνθρωποι πάνω στη σκηνή μετατρέπονταν σε ένα σώμα, σε μια κοινότητα.

Οι αντιδράσεις τους, η αμηχανία τους, το άγχος τους, η χαρά τους όταν κατάφερναν να θυμηθούν τους στίχους, ήταν από μόνα τους ένα δεύτερο έργο μέσα στο έργο.

Και εκεί βρίσκεται η ιδιοφυΐα του Ροντρίγκες ως ερμηνευτή, γιατί στο By Heart δεν λειτουργεί μόνο ως συγγραφέας ή σκηνοθέτης, είναι performer, αφηγητής, stand-up αφηγηματικός μάγος, ένας άνθρωπος που κινείται ανάμεσα στο χιούμορ και τη συγκίνηση με απόλυτη φυσικότητα.

Η στιγμή που ανέβηκε στη σκηνή η σπουδαία Μαρίσα Τριανταφυλλίδου ήταν από τις πιο όμορφες και συγκινητικές της βραδιάς.

Η κοινή τους ιστορία από τον Χορό των Εραστών έδινε στη συνύπαρξη τους μια ιδιαίτερη βαρύτητα.

Ο τρόπος που της απευθυνόταν ο Ροντρίγκες, ο εμφανής σεβασμός και η τρυφερότητα στη μεταξύ τους επικοινωνία, αποκάλυπταν μια σπάνια καλλιτεχνική χημεία.

Το σκηνικό της Magda Bizarro ακολουθεί τη βαθιά ουσία του έργου, λιτό και γεμάτο νόημα.

Οι δέκα καρέκλες και τα καφάσια με τα βιβλία δεν λειτουργούν απλώς ως αντικείμενα σκηνής, αλλά ως σύμβολα μνήμης, γνώσης και συλλογικότητας.

Η σκηνή μοιάζει γυμνή, ώστε να γεμίσει αποκλειστικά από τους ανθρώπους και τις ιστορίες τους.

Οι φωτισμοί υπηρετούν ιδανικά αυτή τη συνθήκη δίνοντας χώρο στα πρόσωπα, στις εκφράσεις, στις μικρές στιγμές που χτίζουν την παράσταση.

Υπάρχει μια σχεδόν υπόγεια ποιητικότητα στον τρόπο που φωτίζεται η σκηνή, σαν να παρακολουθούμε μια μυστική τελετή μνήμης.

Τα νοήματα του By Heart είναι τόσο βαθιά, τόσο πολυεπίπεδα και τόσο ανθρώπινα, που η παράσταση μοιάζει να ξεδιπλώνεται συνεχώς μέσα σου ακόμα και μετά το τέλος της. Ο Ροντρίγκες δεν δημιουργεί απλώς ένα έργο για τη μνήμη ή τη λογοτεχνία, δημιουργεί μια ολόκληρη φιλοσοφία γύρω από το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος σε έναν κόσμο που ξεχνά όλο και περισσότερο.

Και το σπουδαίο είναι πως όλα αυτά δεν παρουσιάζονται θεωρητικά ή διδακτικά, γεννιούνται οργανικά μέσα από προσωπικές ιστορίες, από την επαφή με το κοινό, από τη διαδικασία της αποστήθισης ενός σονέτου του Σέξπιρ, από τη ζωντανή εμπειρία ανθρώπων που μοιράζονται κάτι μαζί εκείνη τη στιγμή.

Στην καρδιά του έργου βρίσκεται η έννοια της μνήμης ως πράξης αντίστασης και επιβίωσης. Ο Ροντρίγκες αντιπαραβάλλει συνεχώς τη σύγχρονη εποχή των PIN, των password, των κινητών τηλεφώνων και των εξωτερικών αποθηκών πληροφορίας με την ανάγκη του ανθρώπου να κρατήσει κάτι ουσιαστικό μέσα του.

Και σε έναν κόσμο όπου τα πάντα βρίσκονται πλέον έξω από εμάς οθόνες και μηχανές αναζήτησης το By Heart έρχεται να υπενθυμίσει πως ό,τι αποτυπώνεται πραγματικά στη μνήμη μας γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της ύπαρξης μας.

Και αυτή ακριβώς η ιδέα αποκτά τεράστια πολιτική διάσταση μέσα στην προσέγγιση του Ροντρίγκες.

Η περίφημη φράση του Τζορτζ Στάινερ Όταν δέκα άνθρωποι αποστηθίσουν ένα ποίημα, δεν υπάρχει πια τίποτα που μπορεί να κάνει η KGB, η CIA ή η Γκεστάπο.

Το ποίημα θα επιβιώσει, λειτουργεί σαν ένας ολόκληρος πυρήνας της παράστασης, για τον Ροντρίγκες, η μνήμη δεν είναι απλώς προσωπική υπόθεση, είναι πράξη ελευθερίας, είναι η τελευταία κρυψώνα απέναντι στη βία, στη λογοκρισία, στη λήθη και στον φόβο.

Όταν ένα ποίημα, μια ιστορία ή μια σκέψη περνά μέσα στον άνθρωπο, κανένα καθεστώς δεν μπορεί να το εξαφανίσει ολοκληρωτικά.

Γι' αυτό και η αναφορά στη Ναντέζντα Μάντελσταμ είναι τόσο κομβική στο έργο.

Η γυναίκα που δίδασκε κρυφά τα ποιήματα του συζύγου της σε ομάδες ανθρώπων για να σωθούν από την εξαφάνιση γίνεται για τον Ροντρίγκες ένα τεράστιο σύμβολο αντίστασης μέσω της μνήμης. Το By Heart ακολουθεί ακριβώς αυτή τη λογική.

Η παράσταση δεν παρουσιάζει απλώς ένα σονέτο, το "φυτεύει" ζωντανά μέσα στους ανθρώπους και αυτή η διαδικασία αποκτά σχεδόν ιερό χαρακτήρα.

Το θέατρο μετατρέπεται σε έναν χώρο όπου η γνώση, η ποίηση και η μνήμη συνεχίζουν να μεταδίδονται από στόμα σε στόμα, από άνθρωπο σε άνθρωπο, ακριβώς όπως συνέβαινε πριν υπάρξουν τα βιβλία ή το διαδίκτυο.

Ταυτόχρονα, το έργο μιλά βαθιά για τη φθορά και τον χρόνο.

Η ιστορία της γιαγιάς του Ροντρίγκες, της Κιντίτα, αποτελεί τη συναισθηματική ρίζα ολόκληρης της παράστασης.

Καθώς εκείνη χάνει σταδιακά την όρασή της, γεννιέται το ερώτημα, ποιο θα είναι το τελευταίο βιβλίο που αξίζει να μείνει μέσα της πριν σκοτεινιάσουν όλα; Και αυτό το ερώτημα γίνεται τελικά καθολικό.

Τι είναι αυτό που αξίζει πραγματικά να κρατήσει ένας άνθρωπος μέσα του; Ποια λόγια αξίζει να επιβιώσουν όταν όλα τα υπόλοιπα χαθούν; Ο Ροντρίγκες βλέπει τη λογοτεχνία σαν ανάγκη επιβίωσης.

Η ποίηση στο By Heart δεν είναι αισθητικό αντικείμενο, είναι εργαλείο κατανόησης του κόσμου, είναι ένας τρόπος να αντισταθείς στη φθορά, στη λήθη και τελικά στον θάνατο.

Και αυτή η προσέγγιση κάνει το έργο βαθιά συγκινητικό, γιατί δεν μιλά θεωρητικά για την τέχνη, μιλά για το πως η τέχνη κατοικεί μέσα στον άνθρωπο και συνεχίζει να ζει μαζί του.

Παράλληλα, το By Heart είναι ένα έργο για τη συλλογικότητα, σε μια εποχή ακραίου ατομικισμού και αποξένωσης, ο Ροντρίγκες δημιουργεί μια παράσταση που βασίζεται απόλυτα στο μαζί, οι δέκα θεατές που ανεβαίνουν στη σκηνή ξεκινούν ως άγνωστοι μεταξύ τους και σταδιακά μετατρέπονται σε κοινότητα.

Μαθαίνουν μαζί, εκτίθενται μαζί, φοβούνται μαζί, γελούν μαζί και τελικά μοιράζονται μια κοινή μνήμη.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο όμορφα και πολιτικά στοιχεία της παράστασης, η ιδέα πως η μνήμη δεν είναι ατομική ιδιοκτησία αλλά μια συλλογική εμπειρία.

Το ίδιο το θέατρο αποκτά τεράστια σημασία μέσα στο έργο. Ο Ροντρίγκες μοιάζει να υπερασπίζεται το θέατρο ως έναν από τους τελευταίους χώρους αληθινής ανθρώπινης συνάντησης, σε αντίθεση με την απομόνωση της ψηφιακής εποχής, το By Heart βασίζεται στην άμεση παρουσία, στο βλέμμα, στη φωνή.

Στην κοινή ανάσα μιας αίθουσας, υπάρχει κάτι βαθιά πολιτικό στον τρόπο που ο Ροντρίγκες επιμένει στη ζωντανή εμπειρία, σαν να λέει πως όσο υπάρχουν άνθρωποι που συγκεντρώνονται για να ακούσουν μια ιστορία μαζί, υπάρχει ακόμη ελπίδα για ουσιαστική επικοινωνία.

Και ίσως το πιο συγκλονιστικό νόημα του έργου να βρίσκεται ακριβώς εκεί, στη δύναμη της ανθρώπινης επαφής. Το By Heart μιλά και για τις στιγμές που μοιραζόμαστε, για τα βλέμματα, για τις ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά, για όλα εκείνα που υπάρχουν μόνο όταν μεταδίδονται ανθρώπινα.

Το σονέτο του Σέξπιρ λειτουργεί τελικά σαν ένας τεράστιος συμβολισμός της ίδιας της ανθρώπινης ανάγκης να αφήσει πίσω της κάτι που να αντέχει στον χρόνο.

Και όταν στο τέλος οι δέκα θεατές το απαγγέλλουν σχεδόν σαν μία φωνή, η παράσταση μοιάζει να ολοκληρώνει έναν κύκλο, το ποίημα έχει πλέον περάσει μέσα τους, έχει σωθεί, έχει αποκτήσει νέα ζωή. Ο Τιάγκο Ροντρίγκες προσεγγίζει όλα αυτά με μια σπάνια τρυφερότητα και ανθρωπιά και ενδιαφέρεται να αγγίξει ουσιαστικά τον θεατή και αυτό κάνει το By Heart τόσο μοναδικό.

Γιατί πίσω από όλα τα μεγάλα νοήματα για την ποίηση, τη μνήμη, την πολιτική και τη λογοτεχνία, υπάρχει τελικά κάτι πολύ απλό αλλά και πολύ σπουδαίο, η ανάγκη του ανθρώπου να μη χαθεί, να αφήσει κάτι μέσα στους άλλους, να συνεχίσει να υπάρχει μέσα από τις λέξεις, τις ιστορίες και την αγάπη που μεταδίδει.

Και αυτό ακριβώς καταφέρνει το By Heart συνεχίζει να ζει μέσα στους ανθρώπους που το βίωσαν, σαν ένα ποίημα που κάποιος ψιθύρισε κάποτε και έμεινε για πάντα χαραγμένο μέσα σου. Το By Heart του Τιάγκο Ροντρίγκες είναι από εκείνες τις σπάνιες εμπειρίες που συνεχίζουν να αναπνέουν μέσα σου για μέρες, εβδομάδες, ίσως και χρόνια.

Γιατί ο Ροντρίγκες δεν δημιουργεί απλώς ένα θεατρικό έργο, δημιουργεί μια ζωντανή μνήμη, κάτι που περνά από άνθρωπο σε άνθρωπο και ριζώνει βαθιά μέσα του.

Φεύγοντας από την αίθουσα, νιώθεις πως κουβαλάς κάτι που πριν δεν υπήρχε μέσα σου, όχι μόνο το σονέτο του Σέξπιρ ούτε μόνο τις ιστορίες της Κιντίτα, της Ναντέζντα Μάντελσταμ ή όλων εκείνων που πάλεψαν να σώσουν λέξεις και μνήμες από τη λήθη.

Κουβαλάς κυρίως την υπενθύμιση πως ο άνθρωπος εξακολουθεί να έχει ανάγκη να συνδέεται ουσιαστικά με τους άλλους, να ακούει, να θυμάται, να μοιράζεται, να συγκινείται μαζί με αγνώστους μέσα σε ένα σκοτεινό θέατρο και έστω για λίγο, να νιώθει λιγότερο μόνος. Ο Τιάγκο Ροντρίγκες καταφέρνει κάτι σχεδόν ακατόρθωτο, να μετατρέψει μια απλή θεατρική συνθήκη σε μια εμπειρία βαθιάς ανθρώπινης επαφής, με δέκα καρέκλες, με λίγα βιβλία, με ιστορίες, με ποίηση και με την αφοπλιστική δύναμη της παρουσίας του, χτίζει μπροστά μας ένα έργο που μοιάζει να αντιστέκεται σε όλα όσα χαρακτηρίζουν την εποχή μας την ταχύτητα, την επιφανειακή επικοινωνία, την αποξένωση, τη λήθη. Το By Heart είναι μια ήσυχη αλλά βαθιά πολιτική πράξη αντίστασης.

Μια υπενθύμιση πως όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται, που αφηγούνται και που μεταφέρουν λέξεις μέσα τους, τίποτα δεν χάνεται πραγματικά.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της παράστασης, η αίσθηση πως το ίδιο το κοινό γίνεται τελικά φορέας της, όπως οι δέκα θεατές πάνω στη σκηνή αποστηθίζουν το σονέτο και το κρατούν μέσα τους, έτσι και όλοι όσοι παρακολουθούν το By Heart φεύγουν έχοντας αποτυπωμένο μέσα τους κάτι από αυτό, μια φράση, μια ιστορία, ένα βλέμμα, μια σιωπή, ένα συναίσθημα που δύσκολα περιγράφεται με λέξεις.

Η τελική απαγγελία του σονέτου στα πορτογαλικά από τον Ροντρίγκες προς τιμήν της γιαγιάς του μοιάζει σχεδόν σαν μια προσωπική προσευχή προς τη μνήμη, προς τους ανθρώπους που χάνονται αλλά συνεχίζουν να ζουν μέσα από όσα άφησαν πίσω τους.

Μια προσωπική εξομολόγηση, με μια πράξη μνήμης και αγάπης που μοιράζεται γενναιόδωρα με όλους μας.

Και εκεί, μέσα σε αυτή τη βαθιά απλότητα, το By Heart αγγίζει κάτι πραγματικά σπάνιο, την ουσία του ίδιου του θεάτρου ως ανάγκη, ως πράξη μοιράσματος, ως ένας τρόπος να θυμόμαστε πως είμαστε άνθρωποι.

Και τελικά, για την ίδια την ανάγκη του ανθρώπου να αφήσει ένα κομμάτι του μέσα στους άλλους ώστε να μη χαθεί ποτέ πραγματικά.

Και το γεγονός πως στο τέλος όλοι οι θεατές παίρνουν μαζί τους το σονέτο που απήγγειλαν ο Ροντρίγκες και οι δέκα συμμετέχοντες, μοιάζει σαν ένα τελευταίο δώρο της παράστασης, μια υπενθύμιση πως πλέον κουβαλούν κι εκείνοι ένα κομμάτι της μέσα τους. Το By Heart είναι ένα έργο που σου θυμίζει πως η τέχνη έχει τη δύναμη να ενώνει ανθρώπους, να θεραπεύει μνήμες και ίσως γι' αυτό το By Heart είναι τόσο πολύτιμο, γιατί δεν ζητά απλώς να το παρακολουθήσεις, ζητά να το κρατήσεις μέσα σου από καρδιάς.

Και ο Τιάγκο Ροντρίγκες κατάφερε κάτι σπάνιο, να ενώσει μια ολόκληρη αίθουσα σε ένα συλλογικό βίωμα που έμοιαζε ταυτόχρονα βαθιά προσωπικό για τον καθένα μας. Συγχαρητήρια σε όλους: Tiago Rodrigues, Magda Bizarro καθώς και στους 10 θεατές που συμμετείχαν στην παράσταση.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους