Original Post

Πλήρες Κείμενο:

12-05-1947. ""Μακρόνησος. Εγκαίνια του Ελληνικού Νταχάου.'''' Σαν σήμερα στις 12 Μαΐου του 1947 είναι η ίδρυση του πρώτου στρατοπέδου συγκεντρώσεως στην Ελλάδα.

Στο άγονο ξερό νησί 15 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην Μακρόνησο.

Έγινε κατά την διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου(1946-1949). Σκοπός του ήταν η εκκαθάριση του Ελληνικού Στρατού από «ύποπτους» στρατιώτες και αξιωματικούς με αριστερές ιδέες που θα μπορούσαν να βλάψουν τον Εθνικό Στρατό που πολεμούσε κατά του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ). Έτσι όσοι από τους στρατιώτες είχαν αριστερό παρελθόν ή είχαν πολεμήσει τους Γερμανούς στην Εθνική Αντίσταση με το ΕΑΜ θεωρούνταν ύποπτοι.

Τους συγκέντρωναν σε ειδικά Τάγματα και από τις 28 Μαΐου 1947 τους έστελναν στο κολαστήριο της Μακρονήσου. Τον Οκτώβριο του 1949 ονομάζεται επίσημα ''Οργανισμός Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου'' (Ο.Α.Μ.). Ως τόπος εκτοπισμού η Μακρόνησος χωρίζεται σε τρεις περιόδους.

Η πρώτη φτάνει μέχρι το τέλος του Εμφυλίου(1949), που στο νησί συγκεντρώνονται μόνο στρατιώτες και αξιωματικοί με αριστερές συμπάθειες ή ιδέες.

Δεύτερη περίοδος από το 1949 έως το 1950, που εκτοπίζονται εκεί και πολίτες που συλλαμβάνονται προληπτικά, απλά λόγω της αριστερής ιδεολογίας τους, χωρίς να είναι κατάδικοι ή να έχουν διαπράξει κάποια αξιόποινη πράξη.

Η τελευταία περίοδος έως το κλείσιμό τους, ήταν όταν υπήρχαν κρατούμενοι μόνο «ύποπτοι» στρατιώτες, κάτι σαν τα τάγματα ανεπιθύμητων.

Οι έγκλειστοι ήταν αντιστασιακοί που ανήκαν στον ΕΑΜ, πολιτικοί εξόριστοι, υπό περιορισμό αξιωματικοί του ΕΛΑΣ, πολιτικοί κρατούμενοι, ανήλικοι πολιτικοί κατάδικοι, προληπτικά συλληφθέντες πολίτες, Μάρτυρες του Ιεχωβά, μέλη και ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ.

Το καλοκαίρι του 1947, οι έγκλειστοι στρατιώτες και αξιωματικοί προσεγγίζουν τις 10.000. Τον Μάιο του 1948, κρατούνται 15.814 στρατιώτες και αξιωματικοί, καθώς και 728 πολιτικοί κρατούμενοι και εξόριστοι. Τον Αύγουστο του 1949, βρίσκονται εκεί 7.500 στρατιώτες και 20.000 πολίτες, ενώ τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους είναι στη Μακρόνησο 5.521 στρατιώτες και 11.247 πολιτικοί εξόριστοι.

Συνολικά, σύμφωνα με το Γενικό Επιτελείο Στρατού, μέχρι τον Οκτώβριο του 1949 έχουν «αναμορφωθεί» 25.000 οπλίτες και αξιωματικοί.

Πολλοί από τους «αναμορφωθέντες» που είχαν δηλώσει ''μετάνοια'' στη συνέχεια στάλθηκαν σε μάχιμες μονάδες του Εθνικού Στρατού κατά του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, στον Εμφύλιο.

Από το 1948 για την επιτάχυνση της ''αναμόρφωσης'' ήρθε η δημιουργία αντίστοιχων στρατοπέδων για πολίτες που συλλαμβάνονταν προληπτικά και εξορίζονταν για τις πολιτικές τους ιδέες και σε άλλα νησιά όπως ο Άγιος Ευστράτιος, η Λήμνος και η Ικαρία.

Το «αναμορφωτικό» έργο μετανοίας της Μακρονήσου αποθεώθηκε από την πολιτική ηγεσία και την Εκκλησίας της εποχής. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος περήφανος έλεγε ότι ο Οργανισμός Αναμορφώσεως Μακρονήσου «υπήρξε μια από τας λαμπροτέρας ηθικάς νίκας κατά το διάστημα των τελευταίων ετών», «τιμημένος τόπος» και «Παρθενώνας του νέου Ελληνισμού». Ο Κωνσταντίνος Ρέντης υποστήριζε ότι η Μακρόνησος ήταν «νήσος ελευθερίας, προόδου και ηθικής και πολιτιστικής αναπλάσεως». Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο μετέπειτα Πρόεδρος της Δημοκρατίας (1975–1980), έβρισκε σ’ αυτόν τον τόπο εξορίας, ένα «αναρρωτήριο ψυχών», μια «συνέχιση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού», μια «νέα Εδέμ στα μάτια της ελληνικής Ιστορίας». Η κρατική προπαγάνδα επιχειρούσε διαρκώς να αναδείξει τη Μακρόνησο σε εθνικό σύμβολο και πρότυπο για τον αντικομουνιστικό αγώνα.

Όμως το ελληνικό Νταχάου, η πραγματική κατάσταση που επικρατούσε στο νησί, αποκαλύπτεται τον Μάρτιο του 1950, όταν η εφημερίδα Μάχη, με διευθυντή τον Ηλία Τσιριμώκο, ξεκινάει μια μεγάλη εκστρατεία με σειρά δημοσιευμάτων για την κατάργηση του «κολαστηρίου». Οι αποκαλύψεις προκαλούν αίσθηση, καθώς ουσιαστικά για πρώτη φορά η ελληνική και διεθνής κοινή γνώμη πληροφορείται για τους βασανισμούς, τις κακοποιήσεις, τους ξυλοδαρμούς και τις δολοφονίες στη Μακρόνησο.

Υπό την πίεση των αντιδράσεων αυτών, η νέα κεντρώα κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα στα μέσα του 1950, θα υποβαθμίσει τον ρόλο της Μακρόνησου που θα παραμείνει ως στρατόπεδο μόνο για αριστερούς οπλίτες.

Το κλείσιμο των εκεί στρατοπέδων ξεκινά.

Τα τάγματα σκαπανέων διατηρήθηκαν έως το 1955.

Αργότερα το στρατόπεδο μετονομάστηκε σε Στρατιωτικές Φυλακές Μακρονήσου μέχρι την επίσημη κατάργηση το 1957 και τον Φεβρουάριο του 1961 οι τελευταίοι στρατιώτες που φρουρούσαν τις εγκαταστάσεις φεύγουν οριστικά από το μαρτυρικό νησί. Η Μακρόνησος δεν ήταν απλώς ένας τόπος εξορίας.

Πέρα από τις κακές συνθήκες διαβίωσης που οι κρατούμενοι έμεναν σε αντίσκηνα με ελλιπή διατροφή και νερό, δέχονταν ψυχολογική πίεση με μαθήματα εθνικής συμπεριφοράς μέσω βασανιστηρίων.

Η σκληρότητα τους με πρόσχημα την «αναμόρφωση» των κρατουμένων, ασκούνταν σωματική και ψυχολογική βία ώστε να καμφθεί η συνείδηση και το φρόνημά τους με σκοπό να αποκηρύξουν με γραπτές «δηλώσεις μετανοίας» τα φρονήματά τους και τις ιδέες τους.

Ακολουθούσαν επιστολές που θα έπρεπε να συντάξει ο «ανανήψας» με τις οποίες θα διατράνωνε την πίστη του στα ιδανικά της πατρίδας και θα πιστοποιούσε την μεταμέλειά του όπως και την αποκήρυξη του κομμουνισμού.

Η πλήρης επανένταξη απαιτούσε την επίδειξη ιδιαίτερης σκληρότητας από τον ''μετανοούντα'' προς τους πρώην συντρόφους του, η οποία εάν δεν ήταν αρκούντως πειστική, προκαλούσε άγρια αντίδραση των φρουρών και την εξαρχής απαίτηση για όλα τα προηγούμενα.

Ανάμεσά τους γνωστές προσωπικότητες όπως ο αντιστασιακός Απόστολος Σάντας, ο δικηγόρος Γεώργιος Γιαννιός, ο ηθοποιός Θανάσης Βέγγος ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος, ο αγωνιστής Σίμος Βελδεμίρης και ο λογοτέχνης Μενέλαος Λουντέμης.

Σημαντικά εκθέματα με στόχο τη διάσωση της ιστορικής μνήμης, φιλοξενεί το Μουσείο Μακρονήσου στο Θησείο, που λειτουργεί με την ευθύνη της Π.Ε.Κ.Α.Μ (Πανελλήνια Ένωση Κρατουμένων Αγωνιστών Μακρονήσου). Στο κτήριο φιλοξενείται και το Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Αη Στράτη.

Στο χώρο του Μουσείου της Μακρονήσου, διασώζεται ένα σημαντικό μέρος ιστορικών αρχείων και ντοκουμέντων, αλλά και έργων τέχνης. Ποτέ ξανά! Ακολουθήστε μας και στο Instagram https://www.instagram.com/taxidistonxrono_timetravel/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους