Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η μαρτυρία ως ιστορικό ντοκουμέντο για την κατανόηση της εποχής του Εθνικού Διχασμού

------------------------------------------- Ξεφυλλίζοντας τη μαρτυρία του Αλέξανδρου Ντάνια επανέρχεται το ερώτημα κατά πόσο μια προσωπική μαρτυρία μπορεί να προσφέρει δεδομένα ώστε να αποσαφηνιστούν σελίδες τις ιστορίας που χαρακτηρίζονται από μια ασάφεια ή στην καλύτερη περίπτωση μια γενικόλογη περιγραφή.

Αυτό το ερώτημα της δυνατότητας για αντικειμενική αξιολόγηση της ιστορικής μαρτυρίας αποτελεί ένα μόνιμο υπαρξιακό δίλημμα όλων των ερευνητών.

Όμως στην συγκεκριμένη περίπτωση, η άμεση περιγραφή των γεγονότων και των συναισθημάτων πείθουν ότι βρισκόμαστε μπροστά στην τεκμηρίωση των άγνωστων μηχανισμών εθελοντικής στράτευσης εν μέσω του Εθνικού Διχασμού.

Γνωρίζουμε ότι οι εθνικές μνήμες αλλά και η ιστορική γνώση για εκείνο το ιστορικό μεταίχμιο του 1914-1922 που καθόρισε δια παντός τη μορφή που έλαβε η Εγγύς Ανατολή μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της ήττας των Νεότουρκων στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, χαρακτηρίζονται από τη γενικόλογη περιγραφή.

Αυτή η ασάφεια διαλύεται μέσα από την βιωματική γραφή του Ημερολογίου, τουλάχιστον όσον αφορά τα ιστορικά γεγονότα έως τη στιγμή που ο Αλέξανδρος Ντάνιας θα σκοτωθεί στη μάχη της Δοϊράνης, δέκα μόνο μέρες πριν τη συνθηκολόγηση της Βουλγαρίας.

Η απάντηση λοιπόν που προκύπτει αβίαστα στο ερώτημα που τέθηκε αρχικά για το ημερολόγιο του Ντάνια, είναι ότι συμβάλλει στην εγκυρότερη γνώση για κάτι που γνωρίζαμε αλλά ήταν κάτι θολό.

Γιατί τα ζητήματα που σχετίζονται με την εποχή του Εθνικού Διχασμού δεν είναι από αυτά που μπορεί ο ιστορικός να αποφανθεί με βεβαιότητα ότι έχουν πλήρως διερευνηθεί. Ο Αλέξανδρος Ντάνιας στο Ημερολόγιό του, αναφέρεται τόσο στα κίνητρα της εθελοντικής του στράτευσης όσο και στις διαδικασίας ένταξης στο στρατό της Εθνικής Άμυνας της Θεσσαλονίκης τον Οκτώβριο του 1916, σε μια περίοδο απόλυτου διχασμού πολιτικού και ιδεολογικού.

Η στιγμή που έλαβε την απόφαση της στρατολόγησής του συμπίπτει με την παράδοση από την βασιλική κυβέρνηση των Αθηνών της Ανατολικής Μακεδονίας στους Βούλγαρους και του 4ου Σώματος Στρατού στους Γερμανούς.

Ως απάντηση στην πράξη αυτή θ8α συγκροτηθεί στη Θεσσαλονίκη η κυβέρνηση της βενιζελικής Εθνικής Άμυνας που έχει ακριβώς την αντίθετη γεωπολιτική συμπεριφορά. Ο Αλέξανδρος Ντάνιας περιγράφει με σαφήνεια τα κίνητρα της ένταξής του έχοντας υιοθετήσει το όραμα για Εθνική ολοκλήρωση που εκείνη τη στιγμή εκφράζεται με το κίνημα της Άμυνας.

Γράφει: «Ένα μόνο μπορώ να πω ότι μ ενθουσιάζει βαθιά κάθε σκέψις, κάθε κίνημα που αποβλέπει σ ένα σκοπό κάπως υψηλότερο απ το επίπεδο της κοινής ζωής.» Μέσα από την αφήγησή του γίνεται κατανοητό γιατί οι Μικρασιάτες υιοθέτησαν το στρατηγικό όραμα που εξέφρασε ο εκ Κρήτης Ελευθέριος Βενιζέλος.

Γιατί οι Νεότουρκοι με την συνέργεια των Γερμανών, εν μέσω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, είχαν ξεκινήσει τις μεγάλες εκτοπίσεις των ελληνικών πληθυσμών από τα παράλια προς τα ενδότερα με πρόσχημα στρατιωτικούς λόγους για την τάχα προστασία των στρατηγικών σημείων.

Γράφει: «Τώρα η Πατρίδα μας καταστράφηκε απ’ τους Τούρκους.

Τα χώματά της τα πατούν μουατζιρέοι αγριοτουρκαλάδες.

Οι δικοί μας τι να γίνονται άραγε; Μες στα Τουρκοχώρια τους έχουν πάει δια της βίας σαν πρόβατα τι να γένονται; Πόσοι άραγε έχουν πεθάνει από τη δυστυχία και τον καϊμό του εκπατρισμού.

Πώς μπορούν οι καϊμένοι οι Κυζικηνοί να σηκώνονται το πρωί και να βλέπουν γύρω τους Τούρκους κ’ έναν κάμπο απέραντο, αυτοί που τα μάτια τους ήταν συνειθισμένα να αντικρίζουν της Προποντίδος τη γλαυκή όψη.» (σ. 60) Μέσα από τις σελίδες του Ημερολογίου γνωρίζουμε τον τρόπο που οι εθελοντές μεταφέρονται από την Αθήνα και τον Πειραιά στη Θεσσαλονίκη για να ενταχθούν στις νεοδημιουργημένες μεραρχίες.

Περιγράφονται οι συνθήκες της πολεμικής προετοιμασίες, καθώς και το φρόνημα των ανδρών.

Διαβάζουμε: «Οι λεβέντες ετοιμάζονται για τη φωτιά . Οι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί γεμάτοι ενθουσιασμό καταρτίζουν τους εκδικητάς που θ’ αναστήσουν τα βουλγαροπατημένα εδάφη.» (σ. 64) Την ίδια ακριβώς εποχή η φιλογερμανική κυβέρνηση των Αθηνών ζητά από τους υπηκόους της να αντιδράσουν στην επιστράτευση της Εθνικής Άμυνας και τους καλεί να λιποτακτήσουν.

Ακριβώς γι αυτό θα δημιουργηθούν τα αιματηρά γεγονότα στην Απείρανθο της Νάξου, στην Χαλκιδική κ.΄. Αυτό το κλίμα λιποταξίας θα σφραγίσει σε μεγάλο βαθμό ένα μέρος του λαού και σε αυτό θα οφείλεται κατά μείζονα λόγο οι λιποταξίες αργότερα εν μέσω της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Εκτός από τα γεγονότα που περιγράφει ο Αλέξανδρος Ντάνιας στο Ημερολόγιό του και σήμερα υπέχουν θέση σοβαρότατης και έγκυρης ιστορικής μαρτυρίας θα πρέπει να σημειωθεί το επίπεδο της γλωσσικής του κατάρτισης όπως προκύπτει από την εξαιρετική γραφή, σε καλλιεργημένη δημοτική γλώσσα.

Παράλληλα, έχουν μεγάλο ενδιαφέρον οι παρατηρήσεις του για την ελληνική νοοτροπία, η οποία όπως φαίνεται αποτελεί ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό του έθνους.

Γράφει: «….τι κρίμα, τόσοι άνδρες Έλληνες που πήγαν και σπούδασαν στην Ευρώπη να μην κατορθώσουν τόσα χρόνια να δώσουν στο Έθνος καμιά ώθηση προς την οργάνωση, προς την τάξη, προς τη μέθοδο, ώστε οι δουλειές μας να μην είναι πάντοτε πρόχειρες και μισές, αλλά μελετημένες και σωστές.»

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους