Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Δύο κορυφαίοι καλλιτεχνικοί θεσμοί, Βerninale και Μπιενάλε της Βενετίας, άνοιξαν με ένταση φέτος τη συζήτηση σχετικά με την "νομιμοποίηση" της Τέχνης να αναφέρεται στην Πολιτική.

Στην αντιπαράθεση που ξέσπασε στο φετινό Φεστιβάλ Βερολίνου (Berlinale), με αφορμή την άρνηση των μελών της κριτικής επιτροπής να σχολιάσουν την κατάσταση στην Παλαιστίνη και με τον πρόεδρό τους Wim Wenders, να υποστηρίζει ότι ο κινηματογράφος πρέπει να «μένει έξω από την πολιτική» παίρνει θέση ο Καναδός σκηνοθέτης Xavier Dolan.

Απαντά σε άρθρο γνώμης στη Le Monde: Η ιδέα ότι οι καλλιτέχνες δεν διαθέτουν την απαραίτητη γνώση ή την έγκυρη εμπειρία για να τοποθετηθούν πάνω σε κοινωνικά ζητήματα δεν είναι καινούρια.

Όμως οι πρόσφατες εκκλήσεις για λογοκρισία τους από δημόσια πρόσωπα και πολιτικούς, η διαμάχη στο Berlinale, ή η παραδοχή ορισμένων καλλιτεχνών ότι θέλουν να δημιουργούν «απολιτική τέχνη», δείχνουν την επείγουσα ανάγκη για μια ανανεωμένη σκέψη σχετικά με την αξιοπιστία και την αξία των καλλιτεχνών ως πολιτών.

Δεν μου διαφεύγει η ειρωνεία να γράφω σήμερα αυτό το κείμενο, μετά τη δημοσίευση, το 2022, ενός άρθρου στον ισπανικό Τύπο που μου απέδιδε εντελώς φανταστικά αποσπάσματα σχετικά με την αξία της τέχνης.

Ούτε όμως με αποθαρρύνει από το να συμμετάσχω σε αυτή τη συζήτηση. Αντιθέτως.

Για να επιστρέψουμε στα βασικά: η λέξη «πολιτικό» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη politikos - «αυτό που αφορά τον πολίτη, την πόλη». Στην αρχαία Ελλάδα, ο όρος αναφερόταν σε όλα όσα σχετίζονται με τη συλλογική ζωή της πόλης-κράτους: τις κοινές υποθέσεις, την οργάνωση της κοινότητας, τις συλλογικές αποφάσεις για το κοινό καλό.

Στα «Πολιτικά», ο Αριστοτέλης ορίζει τον άνθρωπο ως zôon politikon - «πολιτικό ζώο», δηλαδή «ένα ον φτιαγμένο για να ζει σε οργανωμένη κοινότητα». Με αυτή τη λογική, κάθε τέχνη είναι θεμελιωδώς πολιτική και χωρίς απαραίτητα να παίρνει πλευρά, συμμετέχει στην προώθηση, τη διατήρηση και τη φροντίδα (της κοινωνικής συνοχής) της κοινότητας.

Από πού λοιπόν προέρχεται η ιδέα ότι οι καλλιτέχνες πρέπει να «μένουν έξω από την πολιτική»; Σχετικά με τη συστηματική απόρριψη που αντιμετωπίζουν όσοι, απερίσκεπτα, επιχειρούν να μπουν σε αυτό το πεδίο, η Βρετανίδα φιλόσοφος Miranda Fricker θα μιλούσε για «μαρτυρική αδικία» (testimonial injustice), που συμβαίνει «όταν η προκατάληψη οδηγεί τον ακροατή στο να δίνει μειωμένη αξιοπιστία στα λόγια ενός ομιλητή». Το ίδιο το έλλειμμα αξιοπιστίας του καλλιτέχνη προκύπτει από μια προκατάληψη ταυτότητας: το στερεότυπο του «αφελούς» καλλιτέχνη - συναισθηματικού, ιδεαλιστή, αποκομμένου από τις «πρακτικές πραγματικότητες», διανοούμενου, ονειροπόλου.

Αυτή η απαξιωτική προκατάληψη υποτιμά την ικανότητα των καλλιτεχνών να καταθέτουν άποψη για πολιτικά ζητήματα απλώς επειδή θεωρούνται «ευαίσθητοι…» #Berninale #VeniceBiennale2026 #Art #cinema #politics

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους