Την Τετάρτη ψηφίζεται ακόμη ένας νόμος για τα φορολογικά πρόστιμα. Ένας ακόμη νόμος που παρουσιάζεται ως διόρθωση, ως παρέμβαση δικαιοσύνης, ως εξορθολογισμός ενός συστήματος που εδώ και χρόνια...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η κυβέρνηση θα μιλήσει για σημαντικές αλλαγές, θα παρουσιαστούν αριθμοί, όρια, ποσοστά και διορθώσεις, θα ειπωθεί ότι επιτέλους αντιμετωπίζονται υπερβολές του παρελθόντος και ότι το νέο πλαίσιο γίνεται πιο λογικό και πιο δίκαιο.

Όμως όποιος ζει την πραγματικότητα των φορολογικών υποχρεώσεων, όποιος βρίσκεται καθημερινά μέσα σε λογιστικά γραφεία, μέσα σε μικρές επιχειρήσεις, μέσα στην αγωνία των προθεσμιών, μέσα στην πίεση ανθρώπων που προσπαθούν να παραμείνουν συνεπείς σε ένα ασταμάτητα μεταβαλλόμενο και εξαντλητικό φορολογικό περιβάλλον, γνωρίζει πολύ καλά ότι το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ απλώς αριθμητικό.

Δεν ήταν ποτέ μόνο το ύψος του προστίμου.

Δεν ήταν ποτέ μόνο αν το πρόστιμο αφορά 50, 100, 500 ή 1.000 ευρώ.

Το πρόβλημα είναι βαθύτερο, πολύ βαθύτερο.

Είναι πρόβλημα φιλοσοφίας, αντίληψης και νοοτροπίας.

Είναι ο τρόπος με τον οποίο το κράτος επιλέγει να αντιμετωπίζει τον πολίτη.

Είναι η λογική ότι κάθε καθυστέρηση θεωρείται σχεδόν ύποπτη, κάθε λάθος αντιμετωπίζεται σαν πράξη δόλου και κάθε ανθρώπινη αδυναμία θεωρείται αδιάφορη μπροστά στην ψυχρή εφαρμογή ενός συστήματος που λειτουργεί χωρίς καμία ουσιαστική διάκριση ανάμεσα στον πραγματικό φοροφυγά και στον πολίτη που προσπαθεί να συμμορφωθεί αλλά βρέθηκε αντιμέτωπος με μια δύσκολη στιγμή, ένα τεχνικό πρόβλημα ή μια ανθρώπινη αδυναμία.

Ένα σύντομο ιστορικό αυτού του παραλογισμού το είχα καταγράψει ήδη από πέρυσι τον Φεβρουάριο σε άρθρο που είχα γράψει τότε, όταν το πρόβλημα παρέμενε σχεδόν αόρατο για όσους δεν είχαν έρθει προσωπικά αντιμέτωποι με αυτό.

Τότε που πολλοί θεωρούσαν ότι όποιος πληρώνει πρόστιμο κάτι έκανε, ότι ο σωστός επαγγελματίας δεν καθυστερεί, ότι όποιος είναι συνεπής δεν έχει να φοβηθεί τίποτα.

Χρειάστηκε να περάσουν αμέτρητες περιπτώσεις αδικίας, εξοντωτικών κυρώσεων και ανθρώπινης εξάντλησης για να αρχίσει να γίνεται αντιληπτό ότι το σύστημα αυτό δεν χτυπά αποκλειστικά τη φοροδιαφυγή.

Αντιθέτως, πολύ συχνά χτυπά κυρίως αυτούς που προσπαθούν να είναι συνεπείς.

Γιατί ο πραγματικός φοροφυγάς λειτουργεί οργανωμένα.

Έχει μηχανισμούς, έχει οικονομική δυνατότητα, έχει νομική προστασία, έχει πρόσβαση σε σύνθετα εργαλεία απόκρυψης.

Δεν θα καταρρεύσει από ένα πρόστιμο.

Δεν θα σταματήσει να λειτουργεί επειδή επιβλήθηκε μια κύρωση.

Αντίθετα, αυτός που συνθλίβεται είναι ο μικρός επαγγελματίας, η μικρή επιχείρηση, ο αυτοαπασχολούμενος, ο άνθρωπος που προσπαθεί καθημερινά να κρατήσει ζωντανή μια δραστηριότητα μέσα σε ασταμάτητες υποχρεώσεις, σε διαρκείς αλλαγές νόμων, σε ατελείωτες εγκυκλίους, σε πλατφόρμες που συχνά δεν λειτουργούν σωστά, σε προθεσμίες που μετακινούνται διαρκώς, σε ένα διοικητικό χάος που απαιτεί απόλυτη τελειότητα από ανθρώπους που εργάζονται στα όρια της εξάντλησης.

Αυτό που αλλάζει τώρα είναι ότι ο παραλογισμός περιορίζεται μόνο στις δηλώσεις που υπερβαίνουν τα 100 ευρώ φόρο.

Και αυτό παρουσιάζεται περίπου ως μεγάλη μεταρρύθμιση.

Σαν να λύθηκε το πρόβλημα επειδή μπήκε ένα αριθμητικό όριο.

Όμως η ουσία του προβλήματος παραμένει ανέγγιχτη.

Γιατί ο παραλογισμός δεν είναι το ποσό.

Ο παραλογισμός είναι η ίδια η λογική του συστήματος.

Είναι η λογική που μετατρέπει την εκπρόθεσμη διόρθωση ενός λάθους σε τιμωρητέα πράξη.

Είναι η λογική που δεν ξεχωρίζει τον άνθρωπο που κρύβει εισόδημα από εκείνον που ανακάλυψε μόνος του ένα λάθος και προσπάθησε να το διορθώσει.

Είναι η λογική που επιβάλλει πρόστιμα ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματική ζημία του Δημοσίου.

Είναι η λογική που αντιμετωπίζει τη συμμόρφωση ως ευκαιρία τιμωρίας αντί να την ενθαρρύνει.

Σήμερα ένας άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί μόνος του ότι έγινε ένα λογιστικό σφάλμα, ότι μια δήλωση υποβλήθηκε λάθος, ότι ξέφυγε ένα παραστατικό, ότι καταχωρήθηκε κάτι εσφαλμένα, και αντί το σύστημα να επιβραβεύει το γεγονός ότι ο ίδιος ο πολίτης έρχεται να διορθώσει το λάθος πριν υπάρξει έλεγχος, έρχεται να του επιβάλει πρόστιμο.

Δηλαδή τιμωρείται η ειλικρίνεια και η διάθεση συμμόρφωσης.

Τιμωρείται η αυτοδιόρθωση.

Τιμωρείται η υπευθυνότητα.

Και αυτό δεν είναι απλώς γραφειοκρατική υπερβολή.

Είναι βαθιά αντικοινωνική λογική.

Γιατί εκπέμπει το μήνυμα ότι το κράτος δεν ενδιαφέρεται αν κάποιος θέλει να διορθώσει ένα λάθος.

Ενδιαφέρεται μόνο να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό της κύρωσης.

Ακόμη χειρότερα, το σύστημα αυτό αδιαφορεί πλήρως για τις πραγματικές συνθήκες ζωής.

Δεν ενδιαφέρεται αν κάποιος νοσηλεύτηκε.

Δεν ενδιαφέρεται αν υπήρξε σοβαρό πρόβλημα υγείας.

Δεν ενδιαφέρεται αν ένας λογιστής έχασε έναν δικό του άνθρωπο, αν κατέρρευσε από υπερκόπωση, αν δούλευε επί εβδομάδες ασταμάτητα μέσα σε ένα περιβάλλον ακραίας πίεσης.

Δεν ενδιαφέρεται αν η πλατφόρμα δεν λειτουργούσε σωστά.

Δεν ενδιαφέρεται αν υπήρξε διακοπή ρεύματος, τεχνική βλάβη, κυβερνοεπίθεση, απώλεια δεδομένων, φυσική καταστροφή ή οποιαδήποτε άλλη συνθήκη ανωτέρας βίας.

Η απάντηση του συστήματος είναι σχεδόν πάντα η ίδια Η προθεσμία έληξε.

Μια ψυχρή, μηχανική, απάνθρωπη αντιμετώπιση που ακυρώνει κάθε έννοια αναλογικότητας και κοινής λογικής.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος.

Γιατί ένας νόμος που δεν μπορεί να διακρίνει ανάμεσα στη δόλια συμπεριφορά και στο ανθρώπινο λάθος είναι ένας κακός νόμος.

Ένας νόμος που δεν μπορεί να λάβει υπόψη πραγματικές συνθήκες ζωής είναι ένας άδικος νόμος.

Ένας νόμος που αντιμετωπίζει με την ίδια λογική τον οργανωμένο φοροφυγά και τον πολίτη που παλεύει να παραμείνει συνεπής είναι ένας νόμος που τελικά αποτυγχάνει ακόμη και στον ίδιο του τον στόχο.

Διότι η υπερβολική τιμωρητικότητα δεν παράγει φορολογική συνείδηση.

Παράγει φόβο, εξάντληση, αγανάκτηση και αίσθημα βαθιάς αδικίας.

Δημιουργεί πολίτες που αισθάνονται ότι το κράτος δεν τους αντιμετωπίζει ως συνεργάτες αλλά ως μόνιμους υπόπτους.

Και όταν ο πολίτης αισθάνεται διαρκώς ύποπτος, όταν αισθάνεται ότι οποιοδήποτε λάθος μπορεί να μετατραπεί σε οικονομική καταστροφή, τότε καταρρέει η εμπιστοσύνη ανάμεσα στην κοινωνία και το κράτος.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο αποτέλεσμα αυτής της φιλοσοφίας.

Η διάβρωση της εμπιστοσύνης.

Διότι ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα δεν βασίζεται μόνο στους ελέγχους και στις κυρώσεις.

Βασίζεται κυρίως στην αίσθηση δικαιοσύνης.

Στην πεποίθηση ότι ο νόμος εφαρμόζεται με λογική, με αναλογικότητα και με σεβασμό στην πραγματικότητα.

Όταν όμως ένας πολίτης βλέπει ότι μπορεί να τιμωρηθεί εξοντωτικά για μια διορθωτική δήλωση χωρίς ουσιαστική φοροδιαφυγή, όταν βλέπει ότι δεν υπάρχει ουσιαστική διάκριση ανάμεσα στην απάτη και στο ανθρώπινο λάθος, όταν βλέπει ότι δεν υπάρχει πραγματική πρόβλεψη για ασθένεια, για τεχνική αδυναμία ή για συνθήκες ανωτέρας βίας, τότε αντιλαμβάνεται ότι το σύστημα δεν λειτουργεί με γνώμονα τη δικαιοσύνη αλλά με γνώμονα την εισπρακτική αυστηρότητα.

Και αυτή η αντίληψη διαβρώνει ολόκληρη τη σχέση κράτους και κοινωνίας.

Αν πραγματικά θέλουμε ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό και δίκαιο φορολογικό πλαίσιο, τότε πρέπει να αλλάξει συνολικά η φιλοσοφία των προστίμων.

Πρέπει να υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στη φοροδιαφυγή και στο λάθος.

Πρέπει να αναγνωρίζεται η έννοια της καλής πίστης.

Πρέπει να ενθαρρύνεται η αυτοδιόρθωση χωρίς εξοντωτικές συνέπειες.

Πρέπει να προβλέπονται πραγματικοί μηχανισμοί προστασίας για περιπτώσεις ασθένειας, τεχνικών προβλημάτων και ανωτέρας βίας.

Πρέπει να υπάρχει αναλογικότητα ανάμεσα στη ζημία και στην κύρωση.

Πρέπει να σταματήσει η λογική της αυτόματης τιμωρίας χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των πραγματικών συνθηκών κάθε περίπτωσης.

Μέχρι να συμβεί αυτό, όσες επιμέρους διορθώσεις κι αν ανακοινώνονται, όσες επικοινωνιακές παρουσιάσεις κι αν γίνονται, όσες αλλαγές κι αν ψηφίζονται, το βασικό πρόβλημα θα παραμένει ζωντανό.

Γιατί το πρόβλημα δεν είναι απλώς οι αριθμοί των προστίμων.

Το πρόβλημα είναι ότι έχει οικοδομηθεί μια ολόκληρη φιλοσοφία διοίκησης που θεωρεί τον πολίτη εν δυνάμει ένοχο και που αντιμετωπίζει το ανθρώπινο λάθος περίπου ως παράβαση προς παραδειγματική τιμωρία. Και όσο αυτή η φιλοσοφία παραμένει ίδια, ο παραλογισμός δεν θα εξαφανίζεται. Απλώς θα αλλάζει μορφή.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους