Original Post

Πλήρες Κείμενο:

(Ευχαριστώ προκαταβολικά τους τρεις που θα κατορθώσουν να το διαβάσουν ως το τέλος.

Είστε ήρωες!) #JustMyTwoEuros #EuropeDay 9 Μαΐου χθες. Του Αγίου Χριστοφόρου, μεγάλη η χάρη του (χρόνια πολλά κουμπάρε!), αλλά και μια σημαντική ημέρα για όλους μας: Ημέρα της Ευρώπης.

Ημέρα που παραπέμπει στη Διακήρυξη Σουμάν του 1950, τη στιγμή που τέθηκε το θεμέλιο για μια ενωμένη και ειρηνική Ευρώπη, χωρίς τους αιματηρούς ανταγωνισμούς που είχαν καταστρέψει την ήπειρο δύο φορές μέσα στον ίδιο αιώνα. Ο Ρομπέρ Σουμάν, τότε υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, υπήρξε ο εμπνευστής μιας ιστορικής πρότασης: να τεθεί η παραγωγή άνθρακα και χάλυβα της Γαλλίας και της Δυτικής Γερμανίας κάτω από μια κοινή υπερεθνική αρχή, ανοιχτή και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Δεν ήταν μια απλή οικονομική ιδέα, αλλά μια βαθιά πολιτική σύλληψη, διότι ο άνθρακας και ο χάλυβας ήταν τότε βασικές πρώτες ύλες της πολεμικής βιομηχανίας.

Αν οι παλιοί εχθροί τις διαχειρίζονταν από κοινού, τότε ένας νέος πόλεμος μεταξύ τους δεν θα ήταν απλώς ανεπιθύμητος, αλλά πρακτικά αδύνατος.

Από εκεί ξεκίνησε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα, και από εκεί, βήμα-βήμα, η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν είδα όμως μεγάλη κινητικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τα πολιτικά κόμματα, κοινοβουλευτικά και μη, για την Ημέρα της Ευρώπης.

Σαν να προσπερνούν αμήχανα την ημέρα γέννησης των ευρωπαϊκών θεσμών μέσα στους οποίους ζουν, λειτουργούν, εκλέγονται, χρηματοδοτούνται, εκπροσωπούνται και ασκούν πολιτική.

Ευρωπαϊκά κονδύλια, ευρωπαϊκό δίκαιο, ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ευρωπαϊκά προγράμματα, ευρωπαϊκές εγγυήσεις, ευρωπαϊκές συνθήκες, ευρωπαϊκή πολιτική προστασία, ευρωπαϊκοί μηχανισμοί στήριξης.

Όλα αυτά τα επικαλούμαστε όταν μας συμφέρει.

Όταν όμως έρχεται η ώρα να τιμήσουμε την ίδια την ευρωπαϊκή ιδέα, ξαφνικά επικρατεί μια περίεργη σιωπή.

Αντιθέτως, αρκετοί ασχολήθηκαν περισσότερο με την Ημέρα της Νίκης της Σοβιετικής Ένωσης κατά της ναζιστικής Γερμανίας.

Και εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή, γιατί η Ιστορία δεν είναι παιχνίδι συνθημάτων. Το Ανατολικό Μέτωπο υπήρξε μια από τις πιο φρικτές πολεμικές μηχανές θανάτου στην ανθρώπινη ιστορία.

Εκατομμύρια άνθρωποι σκοτώθηκαν, πόλεις ισοπεδώθηκαν, οικογένειες αφανίστηκαν, στρατιώτες και άμαχοι πλήρωσαν ανείπωτο φόρο αίματος.

Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί και δεν πρέπει να μειώνει αυτή τη θυσία.

Άλλο όμως η μνήμη και άλλο η πολιτική εκμετάλλευση της μνήμης.

Άλλο να τιμάς τους νεκρούς του Ανατολικού Μετώπου και άλλο να χρησιμοποιείς τη θυσία τους για να κατασκευάζεις σήμερα έναν μύθο αποκλειστικής ιδιοκτησίας πάνω στη νίκη κατά του ναζισμού.

Διότι αυτό βλέπουμε συχνά στο διαδίκτυο: μια συστηματική προσπάθεια να παρουσιαστεί η νίκη κατά της ναζιστικής Γερμανίας σχεδόν αποκλειστικά ως σοβιετικό επίτευγμα, με τους υπόλοιπους Συμμάχους να εξαφανίζονται από το κάδρο ή να υποβαθμίζονται σε δευτερεύοντες κομπάρσους.

Αυτό δεν είναι ιστορική μνήμη.

Είναι προπαγανδιστική επιλογή.

Ναι, η Σοβιετική Ένωση σήκωσε σημαντικό βάρος στον πόλεμο κατά της ναζιστικής Γερμανίας, αλλά δεν πολέμησε μόνη της, δεν νίκησε μόνη της και κυρίως δεν μπήκε στον πόλεμο από την πρώτη στιγμή ως αθώα δύναμη αντιφασιστικής καθαρότητας.

Πριν από τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση, υπήρξε το σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότωφ.

Και αυτό δεν ήταν απλώς ένα «σύμφωνο ειρήνης», όπως προσπαθούν κάποιοι να το παρουσιάσουν.

Ήταν σύμφωνο μη επίθεσης ανάμεσα στη Γερμανία και τη Σοβιετική Ένωση, συνοδευόμενο από μυστικά πρωτόκολλα που μοίραζαν σφαίρες επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη.

Με απλά λόγια, δεν ήταν μια αθώα διπλωματική συμφωνία ειρήνης.

Ήταν μια συμφωνία διανομής λείας. Η Πολωνία, οι Βαλτικές χώρες και άλλες περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης δεν ήταν θεωρητικές γραμμές πάνω σε χάρτη.

Ήταν λαοί, κράτη, κοινωνίες, άνθρωποι.

Και βρέθηκαν ανάμεσα σε δύο ολοκληρωτικά συστήματα που αντιμετώπισαν την περιοχή τους ως γεωπολιτικό τραπέζι μοιρασιάς.

Αυτό δεν ακυρώνει τη μεταγενέστερη σοβιετική θυσία απέναντι στη ναζιστική εισβολή, αλλά ακυρώνει την προσπάθεια να παρουσιαστεί η σταλινική Σοβιετική Ένωση ως αψεγάδιαστη ηθική δύναμη από την αρχή μέχρι το τέλος του πολέμου. Η Ιστορία είναι πιο δύσκολη από τα συνθήματα.

Το ίδιο ισχύει και για το αμερικανικό πρόγραμμα Lend-Lease.

Η αναφορά σε αυτό δεν μειώνει τους Σοβιετικούς στρατιώτες που πολέμησαν και πέθαναν στο Ανατολικό Μέτωπο.

Δεν μειώνει το Στάλινγκραντ, δεν μειώνει το Κουρσκ, δεν μειώνει την πορεία μέχρι το Βερολίνο.

Υπενθυμίζει όμως κάτι που συχνά αποσιωπάται: ότι η Σοβιετική Ένωση ενισχύθηκε μαζικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες με φορτηγά, τρόφιμα, πρώτες ύλες, καύσιμα, βιομηχανικό εξοπλισμό, αεροσκάφη, μηχανήματα και πολεμικό υλικό.

Αυτή η βοήθεια δεν ήταν διακοσμητική.

Ήταν κρίσιμη για την αντοχή, την κινητικότητα, τον ανεφοδιασμό και τη βιομηχανική υποστήριξη της σοβιετικής πολεμικής μηχανής.

Δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ «νίκησαν μόνες τους» στο Ανατολικό Μέτωπο.

Σημαίνει ότι ούτε η ΕΣΣΔ νίκησε μόνη της.

Και αυτό είναι το σημείο που ενοχλεί όσους θέλουν την Ιστορία μονοχρωματική. Η Βρετανία επίσης δεν ήταν απλός θεατής.

Όταν η ναζιστική Γερμανία κυριαρχούσε σχεδόν στην ηπειρωτική Ευρώπη, η Βρετανία του Τσώρτσιλ άντεξε.

Δεν συνθηκολόγησε.

Δεν έκλεισε συμφωνία βολικής επιβίωσης.

Στάθηκε μόνη για κρίσιμο διάστημα, κράτησε ανοιχτό το μέτωπο της αντίστασης, έδωσε τη Μάχη της Βρετανίας, κράτησε θαλάσσιες γραμμές ζωής, πολέμησε στη Βόρεια Αφρική και αποτέλεσε βασική βάση για την τελική συμμαχική αντεπίθεση στη Δυτική Ευρώπη.

Αν η Βρετανία είχε πέσει ή είχε συνθηκολογήσει, ολόκληρη η εξέλιξη του πολέμου θα ήταν διαφορετική.

Και βεβαίως υπήρξαν και άλλοι.

Οι αντιστασιακές οργανώσεις σε κατεχόμενες χώρες.

Οι λαοί που πλήρωσαν με εκτελέσεις, πείνα, βασανιστήρια και καταστροφές. Οι Έλληνες που πολέμησαν στην Αλβανία, στην Αντίσταση, στη Μέση Ανατολή, στη θάλασσα.

Οι λαοί που δεν χώρεσαν ποτέ εύκολα στα μεγάλα αφηγήματα των υπερδυνάμεων, αλλά πλήρωσαν κανονικότατα το τίμημα της Ιστορίας.

Άρα, ας το πούμε καθαρά.

Η ναζιστική Γερμανία δεν ηττήθηκε από έναν μόνο στρατό, έναν μόνο λαό, ένα μόνο καθεστώς ή μία μόνο ιδεολογία.

Ηττήθηκε από μια τεράστια συμμαχική προσπάθεια. Η Σοβιετική Ένωση συνέτριψε τη Βέρμαχτ στο Ανατολικό Μέτωπο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έδωσαν βιομηχανική, οικονομική και στρατιωτική ισχύ σε κλίμακα που άλλαξε τον πόλεμο εν συνόλω, μαχόμενη στο δυτικό μέτωπο και δίνοντας σκληρή μάχη στον ειρηνικό ωκεανό. Η Βρετανία άντεξε όταν η Ευρώπη είχε σχεδόν γονατίσει. Οι Σύμμαχοι πολέμησαν στη Δύση, στον Νότο, στη Βόρεια Αφρική, στον Ατλαντικό και στον Ειρηνικό.

Οι κατεχόμενοι λαοί αντιστάθηκαν, συχνά πληρώνοντας δυσανάλογο τίμημα.

Αυτό είναι Ιστορία.

Όχι το βολικό αφήγημα ότι «εμείς μόνοι μας νικήσαμε τον ναζισμό». Όχι η σημερινή διαδικτυακή μυθολογία που παίρνει την πραγματική σοβιετική θυσία και τη μετατρέπει σε εργαλείο πολιτικής επιρροής υπέρ της σημερινής Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Διότι εδώ βρίσκεται η μεγάλη απάτη.

Η σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία δεν είναι η Σοβιετική Ένωση του 1945.

Δεν εκπροσωπεί όλους τους λαούς που μάτωσαν κάτω από τη σοβιετική σημαία.

Δεν έχει ιδιοκτησιακό δικαίωμα πάνω στους νεκρούς Ρώσους, Ουκρανούς, Λευκορώσους, Γεωργιανούς, Αρμένιους, Καζάκους και τόσους άλλους που πολέμησαν και πέθαναν στον Κόκκινο Στρατό ή υπέφεραν από τη ναζιστική εισβολή.

Η μνήμη αυτών των ανθρώπων δεν ανήκει σε καμία σημερινή προπαγάνδα και σίγουρα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να δικαιολογεί νέες αυτοκρατορικές φαντασιώσεις, νέες επεμβάσεις, νέους πολέμους ή νέες μορφές ιστορικού εκβιασμού.

Η 9η Μαΐου, λοιπόν, μας ζητά σοβαρότητα.

Μας ζητά να θυμόμαστε τη θυσία χωρίς να γινόμαστε όμηροι της ρωσικής προπαγάνδας.

Να αναγνωρίζουμε τη νίκη κατά του ναζισμού χωρίς να διαγράφουμε το Ρίμπεντροπ-Μολότωφ.

Να τιμούμε το Ανατολικό Μέτωπο χωρίς να εξαφανίζουμε το Lend-Lease.

Να σεβόμαστε το Στάλινγκραντ χωρίς να ξεχνάμε το Λονδίνο.

Να μη ξεχνάμε την πρώτη ήττα του Άξονα στο Έπος του ‘40 και τη σκληρή αντίσταση στα οχυρά του Ρούπελ.

Να μη ξεχνάμε τη Νορμανδία, τη Βόρεια Αφρική, τον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό και τις αντιστάσεις των κατεχόμενων λαών.

Και κυρίως, να μην αφήνουμε την Ιστορία να μετατρέπεται σε όπλο παραπληροφόρησης. Η Ημέρα της Ευρώπης έχει ακριβώς αυτή τη σημασία.

Δεν γεννήθηκε επειδή οι Ευρωπαίοι έγιναν ξαφνικά άγγελοι.

Γεννήθηκε επειδή κατάλαβαν, μετά από δύο παγκόσμιους πολέμους, ότι η ήπειρος δεν μπορούσε να συνεχίσει να ζει με τη λογική της εκδίκησης, της εθνικής τύφλωσης, των αυτοκρατορικών φαντασιώσεων και των πολεμικών ανταγωνισμών. Η Ευρώπη γεννήθηκε ως πολιτική απάντηση στην καταστροφή.

Όχι ως τέλειο σύστημα, όχι ως παράδεισος, όχι ως γραφειοκρατική θεότητα που δεν πρέπει να κρίνεται, αλλά ως ένα ιστορικό πείραμα ειρήνης, συνεργασίας και θεσμικής αυτοσυγκράτησης σε μια ήπειρο που είχε μάθει να αυτοκαταστρέφεται.

Γι’ αυτό μου κάνει εντύπωση η σιωπή πολλών πολιτικών χώρων απέναντι στην Ημέρα της Ευρώπης.

Γιατί δεν μπορείς να ζεις μέσα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, να αξιοποιείς τα ευρωπαϊκά εργαλεία, να ζητάς ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, να επικαλείσαι ευρωπαϊκά δικαιώματα και ταυτόχρονα να συμπεριφέρεσαι σαν η γέννηση της ευρωπαϊκής ιδέας να είναι μια αμήχανη λεπτομέρεια.

Και δεν μπορείς, από την άλλη, να τιμάς τη νίκη κατά του ναζισμού με επιλεκτική μνήμη, ξεχνώντας όσα δεν χωρούν στο σημερινό πολιτικό σου αφήγημα. Η Ιστορία δεν υπάρχει για να βολεύει τα στρατόπεδά μας.

Υπάρχει για να μας υποχρεώνει να σκεφτόμαστε πιο δύσκολα.

Και ίσως αυτό είναι το βασικό μήνυμα της 9ης Μαΐου.

Να θυμόμαστε.

Αλλά να θυμόμαστε ολόκληρα.

Όχι μόνο ό,τι μας βολεύει.

Όχι μόνο ό,τι εξυπηρετεί το σημερινό μας σύνθημα.

Όχι μόνο ό,τι κάνει τον δικό μας πολιτικό χώρο να φαίνεται δικαιωμένος.

Γιατί η μισή μνήμη δεν είναι μνήμη.

Είναι εργαλείο.

Και όταν η Ιστορία γίνεται εργαλείο, αργά ή γρήγορα κάποιος θα τη χρησιμοποιήσει ξανά σαν όπλο. Just my two cents and Euros.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους