Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΤΟ ΜΟΙΡΑΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Η διατήρηση της κυριαρχίας ενός κράτους δεν εξαρτάται μόνο από τη δική του ισχύ αλλά και από την αδυναμία των άλλων.

Δεν αρκεί ένα κράτος να είναι ισχυρό, πρέπει και οι άλλοι να μην αποκτήσουν τη δυνατότητα να το υποσκελίσουν.

Όσες μεγάλες δυνάμεις ενίσχυσαν υπερβολικά συμμάχους και εταίρους δημιούργησαν μελλοντικούς αντιπάλους.

Κάθε ηγεμονικό κράτος οφείλει να επιδιώκει την αποτροπή της ανάδυσης ανταγωνιστών ώστε καμία ξένη δύναμη να μην ισχυροποιηθεί τόσο ώστε να ανατρέψει την δική του υπεροχή.

Η εξωτερική πολιτική απαιτεί συνεχή έλεγχο των συνεπειών της μεταφοράς πλούτου, τεχνογνωσίας και στρατηγικών πλεονεκτημάτων.

Όταν ένα κράτος αποτυγχάνει να περιορίσει την οικονομική και στρατιωτική άνοδο των άλλων προετοιμάζει τη δική του παρακμή.

Η περίπτωση Βυζαντίου και Βενετίας αποτελεί ιστορικό παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας. Το Βυζάντιο, ιδιαίτερα από τον 9ο έως τον 12ο αιώνα, υπήρξε η ισχυρότερη οικονομική και πολιτική δύναμη της ανατολικής Μεσογείου. Η Βενετία ήταν αρχικά μια μικρή ναυτική κοινότητα της Αδριατικής, στενά συνδεδεμένη με τη βυζαντινή σφαίρα επιρροής.

Η ανάπτυξη της δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί χωρίς τη βυζαντινή συμβολή.

Στην προσπάθεια του το Βυζάντιο να αντιμετωπίσει βραχυπρόθεσμες στρατιωτικές ανάγκες συνέβαλε καθοριστικά στην άνοδο της δύναμης που αργότερα υπονόμευσε την ίδια του την ύπαρξη.

Βασική αιτία ήταν η στρατηγική επιλογή της Αυτοκρατορίας να κάνει χρήση ξένης ναυτικής υποστήριξης αντί να ισχυροποιεί τη δική του. Το Βυζάντιο της μακεδονικής δυναστείας (9ος - 11ος αιώνας) ήταν ακόμη μια μεγάλη δύναμη, αλλά η ισχύς του δεν ήταν ομοιογενής. Η Αυτοκρατορία είχε ισχυρό στρατό και σημαντική οικονομία, όμως το ναυτικό της είχε αρχίσει να υποχρηματοδοτείται και το θεματικό ναυτικό σύστημα να αποδυναμώνεται ήδη από τον 10ο αιώνα.

Η μεγάλη επέκταση των Μακεδόνων Αυτοκρατόρων στη στεριά έστρεψε το βάρος κυρίως στον χερσαίο στρατό.

Η συγκέντρωση γης και πλούτου στους Δυνατούς μεγαλογαιοκτήμονες μείωσε τη φορολογική και στρατολογική βάση των μικροϊδιοκτητών αγροτών που στήριζαν και τις ναυτικές δομές.

Το κράτος προτιμούσε πιο οικονομικές λύσεις, να προσλαμβάνει συμμάχους ή μισθοφόρους αντί να συντηρεί μόνιμο και πανάκριβο στόλο. Οι Βενετοί διέθεταν ήδη ναυτικό που το Βυζάντιο άρχισε σταδιακά να εκμισθώνει αντί να ανταγωνίζεται.

Το 1082 λοιπόν, αντιμέτωπος με τη νορμανδική απειλή και την αδυναμία του βυζαντινού στόλου, ο Αυτοκράτορας Αλέξιος Α' Κομνηνός (1081 - 1118) στράφηκε στη Βενετία για να εξασφαλίσει άμεση ναυτική βοήθεια.

Σε αντάλλαγμα παραχώρησε μεγάλα εμπορικά προνόμια, απαλλαγή από δασμούς, εμπορικές συνοικίες μέσα στην Κωνσταντινούπολη και προνομιακή πρόσβαση στις αγορές της Αυτοκρατορίας.

Βραχυπρόθεσμα η επιλογή αυτή φαινόταν επιτυχημένη και οι Βενετοί συνέβαλαν στην αντιμετώπιση των Νορμανδών.

Μακροπρόθεσμα όμως το κόστος υπήρξε τεράστιο. Η Αυτοκρατορία έχασε σταδιακά τον έλεγχο των εμπορικών δικτύων της και σημαντικό μέρος του πλούτου της διοχετευόταν πλέον στους Βενετούς, οι οποίοι συσσώρευσαν πλούτο, απέκτησαν κυριαρχία στις θάλασσες της ανατολικής Μεσογείου και σταδιακά μετέτρεψαν την οικονομική ισχύ σε πολιτική και στρατιωτική. Η Βενετία αξιοποίησε τα προνόμια για να μετατραπεί σε θαλασσοκράτειρα και τα συμφέροντα του συμμάχου άρχισαν να συγκρούονται με εκείνα της Αυτοκρατορίας, η οποία ενίσχυε οικονομικά μια ξένη ναυτική δύναμη, εκχωρούσε κρίσιμους τομείς της ισχύος της, την οικονομία, τη ναυτιλία και το εμπόριο, δημιουργώντας έναν θανάσιμο αντίπαλο.

Στην πορεία η Βενετία, που είχε ενισχυθεί οικονομικά χάρη στις βυζαντινές παραχωρήσεις, συμμετείχε καθοριστικά στην καταστροφή της Αυτοκρατορίας. Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 στάθηκε στρατιωτικά δυνατόν να πραγματοποιηθεί με την κρίσιμη σύμπραξη του βενετικού στόλου.

Ως συνέπεια της γεωπολιτικής της ισχυροποίησης η Βενετία επεδίωκε πλέον να αντικαταστήσει το Βυζάντιο ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη της ανατολικής Μεσογείου. Το Βυζάντιο επέτρεψε στη Βενετία να αποκτήσει αυτόνομη ισχύ και η υπερβολική ενίσχυση ενός συμμάχου μπορεί να αποβεί μοιραία. Η Αυτοκρατορία δεν διαχειρίστηκε ορθολογικά τη σχέση άμεσου οφέλους και μακροπρόθεσμου κινδύνου.

Αναζήτησε βραχυπρόθεσμη στρατιωτική βοήθεια αλλά υπονόμευσε μακροχρόνια τα θεμέλια της δικής της ισχύος, συμβάλλοντας στην άνοδο μιας δύναμης που τελικά απέκτησε τη δυνατότητα να πρωτοστατήσει στην αποδυνάμωση της. Ioannis Stratas

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους