Άραγε ποια ειρήνη να ήταν η πιο ποθητή για τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, όταν αφιέρωσε στην Πρωτοχριστιανή μεγαλομάρτυρα Ειρήνη την πρώτη εκκλησία που θεμελίωσε στην δική του πόλη, σε αυτήν που επρόκειτο...

Πλήρες Κείμενο:

Άραγε ποια ειρήνη να ήταν η πιο ποθητή για τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, όταν αφιέρωσε στην Πρωτοχριστιανή μεγαλομάρτυρα Ειρήνη την πρώτη εκκλησία που θεμελίωσε στην δική του πόλη, σε αυτήν που επρόκειτο να γίνει η πρωτεύουσα της νέας και χριστιανικής Αυτοκρατορίας, που ίδρυσε ως μονοκράτορας το 324 στην Προποντίδα; Υπήρχε, λένε, εκεί, στον Πρώτο Λόφο του αρχαιοελληνικού-ρωμαϊκού Βυζαντίου, ένας κάποιος ναός.

Στα θεμέλια του έκτισε ο Κωνσταντίνος την Αγία Ειρήνη, πιθανώς όταν γίνονταν τα πρώτα μεγάλα έργα υποδομής, μεταξύ 324 και 330, για να προλάβουν το «γενέθλιον» της Κωνσταντίνου-πόλεως που είχε προγραμματιστεί για τις 11 Μαΐου του 330.

Ξέρουμε ότι στο γενέθλιο πανηγύρι, που διήρκεσε 40 ημέρες, οι Πολυθεϊστές κι άλλοι πολλοί μη Χριστιανοί συγκεντρώνονταν κυρίως στον Φόρο (το Φόρουμ, πλατεία) του Κωνσταντίνου, όπου και ο περίφημος πορφυρός κίων με το άγαλμα του μονοκράτορα-Ήλιου-Απόλλωνα.

Ενώ οι Χριστιανοί – που ήταν κυρίως όσοι δούλευαν στο απέραντο εργοτάξιο – μαζεύονταν στη θεσμική καρδιά της πόλεως, ανάμεσα στον καθεδρικό ναό της Αγίας Ειρήνης (πρώτη και μοναδική εκκλησία εντός του Κωνσταντίνειου Τείχους), το Αυγουσταίον (η πλατεία η αφιερωμένη στην αυγούστα Ελένη, την αγία, τη μητέρα του μονοκράτορα), και τον Ιππόδρομο. Η Ειρήνη, λοιπόν. Η Μεγαλομάρτυς (από τη Μυγδονία, περιοχή της αρχαίας Μακεδονίας, ή από το Λέτσε της Ιταλίας, ο Βίος έχει πολλές εκδοχές). Ή η έννοια ειρήνη, που την ποθεί ο καθένας και πολύ παραπάνω ο σώφρων ηγεμόνας, κυβερνήτης, φύλαρχος, σε κάθε γωνιά της γης και σε κάθε εποχή.

Πολλοί μελετητές πιστεύουν ότι στην έννοια αφιέρωσε ο Μέγας την πρώτη και μοναδική και περίοπτη εκκλησία της πόλεως του.

Μία από τις μεγαλύτερες επιθυμίες του κυρίαρχου της οικουμένης ήταν να καταλαγιάσουν τα θρησκευτικά πάθη, να εξομαλυνθούν οι ενδοχριστιανικές αντιθέσεις και πολλαπλές ερμηνείες, που κινδύνευαν να τινάξουν την Αυτοκρατορία στον αέρα, να υποταγούν απαξάπαντες στο Σύμβολο της Πίστεως και τις άλλες επιταγές της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου (του 325). Την χριστιανική ειρήνη επιθυμούσε ο μεγαλοφυής θεμελιωτής.

Αλλά, περνώντας και πάλι από την έννοια στην αγία, τη μεγαλομάρτυρα Ειρήνη, που υπέστη φοβερά βασανιστήρια τον 3ο αιώνα, θα μπορούσε κανείς να προσθέσει κάτι παραπάνω στη βασική σκέψη του Κωνσταντίνου.

Η νεαρή Ειρήνη, κυνηγημένη από τον πατέρα της και πολλούς παγανιστές αξιωματούχους, βρέθηκε στην Περσία, όπου είχε μόλις κατακτήσει τον θρόνο η δυναστεία των Σασανιδών.

Στη σασανιδική Περσία του βασιλιά Σαπώρ Α΄ (240-270), η Ειρήνη συνέχισε το ιεραποστολικό της έργο, ώσπου να αρχίσει ο πρώτος μεγάλος διωγμός των Χριστιανών.

Η αγία βασανίστηκε, αλλά κατόρθωσε να σωθεί, να περάσει τα περσορωμαϊκά σύνορα και να βρεθεί στη μικρασιατική Έφεσο.

Ο μεγαλύτερος οργανωμένος σε κράτος αντίπαλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (και αργότερα της Βυζαντινής) ήταν η σασανιδική Περσία.

Τα ανατολικά σύνορα ήταν συνεχώς εμπόλεμα, ενώ ο μέγας βασιλεύς Σαπώρ Α΄ είχε καταφέρει το πιο ταπεινωτικό χτύπημα εναντίον της Ρώμης: το 260, στη Μεσοποταμία, συνέλαβε ζωντανό τον αυτοκράτορα Βαλεριανό και τον έσυρε αιχμάλωτο στην περσική επικράτεια.

Άλλους δύο Ρωμαίους αυτοκράτορες είχε εξοντώσει ο Σαπώρ Α΄, σύγχρονος της αγίας Ειρήνης.

Τώρα, ο Μέγας Κωνσταντίνος, οργάνωνε μεγάλη εκστρατεία εναντίον του πανίσχυρου και επιθετικότατου Σαπώρ Β΄ (ο οποίος έφερε τον τίτλο του «μεγάλου βασιλέως Περσών και μη Περσών» από το 309 μέχρι το 379). Και αυτός, όπως και ο προπάππος του, ήταν ανελέητος διώκτης των Χριστιανών, που τους κατηγορούσε και για κατασκοπεία υπέρ του Βυζαντίου.

Η επιλογή της Ειρήνης, λοιπόν, μπορεί να μην αφορά μόνο την έννοια (η του Θεού Σοφία υιοθετήθηκε αμέσως μετά, από τον γιό του Κωνσταντίνου, που της αφιέρωσε τη σχεδόν «δίδυμη» εκκλησία δίπλα στην Αγία Ειρήνη). Μπορεί να είχε κατά νου ο Κωνσταντίνος και τη μεγαλομάρτυρα, που δεινοπάθησε στη χώρα των Περσών τον καιρό του Σαπώρ Α΄, αλλά εντέλει βγήκε νικήτρια.

Απλή υπόθεση, αλλά και η οδυνηρή επικαιρότητα μας ωθεί προς τέτοιες σκέψεις.

Άλλωστε, ο Μέγας Κωνσταντίνος άφησε την τελευταία του πνοή στις 20 Μαΐου του 337 μερικά χιλιόμετρα μακριά από την Κωνσταντινούπολη, ενώ ήταν επικεφαλής του στρατεύματος που βάδιζε εναντίον του Σαπώρ Β΄. Ειρήνη εντός του κράτους, ειρήνη στα σύνορα.

Καμία δεν επικράτησε.

Πάντως, να το θυμίσουμε κι αυτό, μέρα που είναι: η μεγαλοπρεπής Αγία Ειρήνη, στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της Κωνσταντινούπολης, ένα λαμπρό κτίσμα που φαίνεται σαν παρεκκλήσι δίπλα στην Αγία του Θεού Σοφία, δεν είναι η εκκλησία που θεμελίωσε ο Μέγας Κωνσταντίνος γύρω στα 325.

Και αυτή, όπως και η Αγία Σοφία, χρονολογούνται στη σημερινή τους μορφή στον 6ο αιώνα, και ανήκουν στο πελώριο ανοικοδομητικό έργο του Ιουστινιανού.

Αλλά στην Αγία Ειρήνη (την Αρχαία Εκκλησία, όπως έμεινε να λέγεται) έγιναν εκτεταμένες επισκευές μετά τον καταστροφικό σεισμό του 740.

Ευχές στις εορτάζουσες κι (ανώφελες) ελπίδες για εκείνη την έννοια που τόσο ποθούσε και ο Μέγας Κωνσταντίνος.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους