Original Post

Πλήρες Κείμενο:

🔴 Ο Θεματικός Στρατός της Μικράς Ασίας. Ο ρόλος του Οψικιου, ο στρατός των γεωργών και τα πρώτα ιπποτικά ιδεώδες Η Αραβική κατάκτηση ήταν αυτή που έκανε οριστικό τον θάνατο της αρχαιότητας.

Έως τότε δύο αρχαιογεννης δυνάμεις είχαν καταφέρει να επιβιώσουν.

Ήταν η Αυτοκρατορία των Σασσανιδών και η Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία.

Έτσι η οριστική καταστροφή του Ασιατικού Δεσποτισμού που επήλθε με την πτώση της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών έφερε σε υπερβολικά δύσκολη θέση την επίσης αρχαιογεννη Αυτοκρατορία του Βυζαντίου η οποία είχε στην εξουσία την συγκλητική αριστοκρατία η οποία γίνονταν όλο και πιο ανίκανη να αντιμετωπίσει τους εξωτερικούς εχθρούς της Αυτοκρατορίας όπως των Αβάρων , των Περσών και άλλων . Είδη από το 602 μΧ η συγκλητική αριστοκρατία είχε είδη χάσει από τα χέρια της την εξουσία από την στρατιωτική εξέγερση των πληβείων.

Αυτή η αλλαγή εξουσίας είχε χαρακτηριστεί από τους Βυζαντινούς χρονικογράφους της εποχής αυτής ως τυραννία γιατί στήριζαν την εξουσία τους με την χρήση των όπλων.

Η στρατιωτική αυτή εξουσία που κατέληξε σε τρομοκρατία εναντίον της συγκλήτου κατέρρευσε μετά από 10 χρόνια το 612 μΧ και αποκαταστάθηκε το πολίτευμα υπό τον Αυτοκράτορα Ηράκλειο τον Μέγα.

Ωστόσο αυτή η παλινόρθωση δεν ήταν ολοκληρωτική.

Η σύγκλητος προσπάθησε να κηδεμονευσει τον Αυτοκράτορα Ηράκλειο όπως έκανε παλαιότερα ορίζοντας αυτή ποιος στρατηγός θα ηγούνταν στον στρατό, κάτι που ο Ηράκλειος αρκετά χρόνια αργότερα δεν το επέτρεψε.

Σε αυτή την αλλαγή βοήθησε ο ανερχόμενος Θεματικός στρατός που έως και το 635μΧ διοικούνταν από τον Magister Militum ο οποίος διορίζονταν από την σύγκλητο και όχι από τον Αυτοκράτορα.

Εδώ πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο Θεματικός στρατός αποτελούνταν πια από γηγενείς στρατιώτες και έπαψε να είναι συμικτος μισθοφορικός όπως ήταν την περίοδο του Ιουστινιανού του Μέγα και των διαδόχων που υπηρετούσαν στις λεγεώνες του Γότθοι, Ούννοι κτλ.

Γύρω στα 627 μΧ κάνει για πρώτη φορά την εμφάνιση του ένας νέος στρατιωτικός βαθμός στο Αρμενιάκο Θέμα , ήταν ο βαθμός του Τουρμαρχη.

Ενώ από το 644μΧ υπάρχουν ενδείξεις ότι η δύναμη της συγκλήτου αρχίζει να περιορίζεται και πάλι στα στρατιωτικά θέματα ενώ ο στρατός ακολουθεί τον Αυτοκράτορα Κωνστα τον Β'. Αυτός ο Αυτοκράτορας αφού είδη είχε διασωθεί από τον Θεματικό στρατό σε μια ναυμαχία , εκστράτευσε στην Ιταλία με αυτούς τους στρατιώτες οι οποίοι ήταν από τα Θέματα της Μικράς Ασίας και πιο συγκεκριμένα από το Θέμα Ανατολικό και το Αρμενιάκο τα λεγόμενα " Καβαλαρικα " τα οποία αποτελούνταν εξολοκλήρου από ιππικό.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι αυτά τα δύο καβαλαρικα, χρόνια πριν είχαν μετατεθεί προς την Καππαδοκία για να προστατεύουν τις επαρχίες από τον εχθρό διότι τα ακριτικά σύνορα είχαν καταρρεύσει και παρέσυραν τον εχθρό σε κλεισούρες και τον εξολόθρευαν.

Τα δύο αυτά Καβαλαρικα Τάγματα που πήρε ο Αυτοκράτορας μαζί του όρισε ως διοικητές αυτών Αρμένιους διοικητές . Ο Σαμπωρ ήταν ο διοικητής των Αρμενιακων και ο Μτεζ των Ανατολικών.

Αυτοί το 663μΧ πάνε υπό τον Κωνστα Β' στην Ιταλία. Ο Αυτοκράτορας λόγο ότι δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τους Άραβες αποφάσισε να μεταφέρει στην πρωτεύουσα στις Συρακούσες.

Παράλληλα δολοφόνησε τον αδελφό του γιατί δεν ήθελε να μοιραστεί την εξουσία.

Σε ηλικία 17 ετών είχε έρθει σε σύγκρουση με τον Πάπα της Ρώμης Μαρτίνο διότι είχε πέσει σε κακοδοξίες. Ο Αυτοκράτορας έστειλε στρατιώτες στην Ρώμη και έφερε με την βία τον Πάπα στην Κωνσταντινούπολη και αφού τον χλεύασε και τον εξευτέλισε τον φυλάκισε.

Όσο έκανε ενέργειες στις Συρακούσες για να μεταφέρει εκεί την πρωτεύουσα ένα κίνημα Ορθοδόξων Σικελών αποφάσισε να τον δολοφονήσει.

Έτσι ενώ ήταν στα λουτρά ο Αυτοκράτορας δολοφονήθηκε στις Συρακούσες από Ορθόδοξους Σικελους οι οποίοι έδρασαν με εντολή του Πάπα της Ρώμης διότι ήταν αιρετικός είχε υποπέσει στον Μονοθελητισμου όπως αναφέραμε πιο πάνω.

Αμέσως μετά την δολοφονία του, ο Μτεζ ο οποίος ήταν και αυτός αιρετικός πήρε την εξουσία και ανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας.

Όμως ο κίνημα του καταστράφηκε αμέσως.

Ο δεύτερος στρατηγός ο Σαμπωρ κατάφερε να πάρει όλο τον στρατό και να τον επιβιβάσει στα καράβια με τα οποία αποβιβάστηκε στην Μικρά Ασία.

Όμως είδη σύγκλητος, ο λαός και στρατός είχε ανακηρύξει Αυτοκράτορα τον Κωνσταντίνο τον Δ' τον γιο του Κωνστα Β' ο οποίος ήταν προστατευόμενος της συγκλήτου και παράλληλα Ορθόδοξος σε αντίθεση με τον πατέρα του.

Αυτός και ο στρατός του συγκρούστηκε με τον Σαμπωρ τον οποίο εκμηδένισε.

Λίγο μετά την συντριβή των δύο Θεματικών ( Ανατολικό και Αρμενιακο ) στρατών από τον Κωνσταντίνο Δ' , εμφανίζονται στην Κωνσταντινούπολη και παρουσιάζονται μπροστά στους συγκλητικους και οι άλλοι στρατιωτικοί άρχοντες των Ανατολικών.

Αυτοί απαίτησαν από την σύγκλητο να λάβουν μεγάλες θέσεις στον στρατό.

Οι συγκλητικοί τους είπαν ότι δέχονται και τους όρισαν ένα ραντεβού για να τους δώσουν τους τίτλους που απαιτούσαν.

Όμως τους εξαπάτησαν . Έπεσαν σε ενέδρα.

Εκεί τους καταδίκασαν σε θάνατο με φουρκισμο.

Δηλαδή τους παλουκωσαν ζωντανούς ( προφανώς ο φρικτός αυτός θάνατος δεν ήταν εφεύρεση των Τούρκων , οι Τούρκοι πήραν τον τρόπο αυτό της τιμωρίας από εμάς ) . Τότε κατάλαβαν οι αξιωματικοί του Θεματικού Στρατού ότι η σύγκλητος ήταν εχθρός τους και θα έκαναν τα πάντα για να την εκμηδενίσουν.

Από την άλλη πλευρά η σύγκλητος κατάλαβε ότι ο Θεματικός Στρατός είναι ο μόνος που μπορεί να υπερασπίσει την Αυτοκρατορία παρόλο που δεν ήταν ακόμα πολύ ισχυρός. Οι Σλάβοι είδη είχαν γίνει επικίνδυνοι και απειλούσαν την Αυτοκρατορία στα Βαλκάνια, ενώ η Αραβική πλημμυρίδα ήταν ασυγκράτητη.

Το ποιο σημαντικό όμως που κατανόησε η σύγκλητος ήταν ότι εφόσον η Αυτοκρατορία είχε χάσει τις αρχαίες πόλεις ,και είχε μόνο την ύπαιθρο, δηλαδή τα Θέματα ήταν τα μόνα που θα απέδιδαν φόρους και παράλληλα τα μόνα που είχαν ντόπιο " εθνικό " στρατό για να υπερασπιστεί τόσο τα Θέματα, όσο και την ίδια την Αυτοκρατορία.

Αυτό όμως το κατάλαβε και ο Θεματικός Στρατός οπότε αποφάσισε να διεκδικήσει την κεντρική εξουσία.

Φτάνουμε στην αναγόρευση του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού του Β' προς τα τέλη του 7ου μΧ αιώνα και ενώ υπάρχει ακόμα αυτή η αντιπαράθεση ανάμεσα στον επαρχιακό στρατό των Θεμάτων της Μικράς Ασίας και της Βασιλεύουσας , κάνει την εμφάνιση του ένας νέος στρατός ο οποίος υποστήριξε την σύγκλητο και τον Αυτοκράτορα.

Πρόκειται για τα απομεινάρια του παλιού Αυτοκρατορικού Στρατού, τα οποία ήταν διάσπαρτα στην Βιθυνία απέναντι από την Κωνσταντινούπολη και ονομάστηκε στρατός του Οψικιου ή Οψικιον και σημαίνει "Ένοπλη Φρουρά". Οι χρονικογράφοι της εποχής ονομάζουν τον στρατό αυτό ως περιούσιο λαό ή Θεοφυλατον Βασιλικό Οψικιον δηλαδή ο κατεξοχήν επίλεκτος Αυτοκρατορικός Στρατός ο οποίος ήταν μάλιστα και Ορθόδοξος και όχι αιρετικός όπως ήταν Καβαλαρικα των Ανατολικών και των Αρμενιακων κάποιες φορές. Το Οψικιον μάλιστα δεν το διοικεί κάποιος στρατηγός αλλά τους διοικεί ένας Κόμης.

Δεν έχει Τουρμαρχες όπως τα Καβαλαρικα, αλλά Δομέστικους των Παλατινων Σχολών.

Συνεπώς έχουμε ένα Τάγμα με αρχαιοπρεπή δομή που προέρχεται από τα σπλάχνα της αριστοκρατίας της συγκλήτου.

Μια άλλη διαφορά σε σχέση με τα Καβαλαρικα ήταν ότι το Οψικιον ήταν κυρίως πεζικό, με σκουτατους ή αλλιώς οπλίτες και πελταστές και ελάχιστο βαρύ ιππικό, τους περίφημους Καταφρακτους.

Δυστυχώς ο Ιουστινιανός ο Β' σύντομα έγινε τύραννος όπως ο Φωκάς εξαπολύοντας ένα τεράστιο διωγμό στους αριστοκράτες της συγκλήτου.

Ο διωγμός ήταν τόσο μεγάλος που οι πηγές λένε ότι κόντεψαν να εξαφανιστούν όλοι οι αριστοκράτες απο την Αυτοκρατορία.

Την δεύτερη περίοδο της βασιλείας του , αναφέρετε ότι ήταν προστάτης των χωρικών και ήταν αυτός που είχε φτιάξει τον μεγάλο στρατό των γεωργών, για να αντιταχθεί σε ένα άλλον γεωργικό στρατό τον Θεματικό ( το Οψικιον δεν άφηνε την πρωτεύουσα τουλάχιστον αυτή την περίοδο ). Σε όλο αυτό το χάος του τέλους του 7ου μΧ αιώνα και αρχές 8ου μΧ αιώνα ,ο Αυτοκρατορικός θεσμός δοκιμάζεται ανάμεσα στην αριστοκρατική σύγκλητο την αρχαιοπρεπή άρχουσα τάξη που παρακμάζει και στον Θεματικό Στρατό που είναι ανερχόμενη κοινωνική δύναμη.

Ταυτόχρονα η Αυτοκρατορία μάχεται παντού σε όλα τα μέτωπα, στην Αφρική, στην Αρμενία, στην Μ.Ασια, στην Ιταλία, στα Βαλκάνια και από παντού έχει εδαφικές απώλειες.

Ταυτόχρονα γίνονται συνεχόμενες στάσεις μετά τον θάνατο του Ιουστινιανού του Β' που καταλήγουν σε εμφυλίους με πρωταγωνιστές το Οψικιον που έκανε στάση ενώ πήγαινε στην Συρία μόλις ο στόλος είχε φτάσει στην Ρόδο.

Εκεί σκότωσε τον ναύαρχο ο οποίος ήταν μισητός από τους άντρες του Οψικιον και ανακήρυξε Αυτοκράτορα τον Θεοδόσιο τον Γ' ο οποίος πριν γίνει Αυτοκράτορας ήταν φοροεισπράκτορας και δεν ήθελε να πάρει το θρόνο . Γυρίζουν τότε στην Κωνσταντινούπολη και αναγκάζουν τον προηγούμενο Αυτοκράτορα να γίνει κληρικός όπως και όλους τους αξιωματούχους του.

Αυτό το φαινόμενο έγινε το 715 μΧ . Ο Θεματικός Στρατός του Οψικιου ο οποίος είχε δημιουργηθεί για να προστατεύσει την αριστοκρατία της συγκλήτου στράφηκε εναντίον της και πήρε την εξουσία, όμως σύντομα κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να την διατηρήσει.

Ωστόσο τώρα πια οι στρατιωτική αριστοκρατία η οποία για αιώνες ήταν αποκλεισμένη από την διοικητική εξουσία , τώρα πια λάμβανε μέρος σε αυτή , εκπροσωπούσε την αγροτική τάξη των επαρχιών και έβαζε τέλος ( για την ώρα ) στον συμικτο μισθοφορικό στρατό αφού τώρα ο στρατός ήταν πια "εθνικός" και επαγγελματικός ( εδώ πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο Βυζαντινός στρατός ήταν πάντα επαγγελματικός και ποτέ δεν υπήρχε υποχρεωτική θητεία από τους πολίτες της ) . Μάλιστα η αριστοκρατία της συγκλήτου έρχεται δεύτερη.

Έτσι η σύγκλητος έγινε η αντιπολίτευση, όσοι τουλάχιστον είχαν επιβιώσει από τους διωγμούς του Ιουστινιανού του Β' και όσοι δεν είχαν γίνει ιερείς και μοναχοί για να σωθούν.

Στις 25 Μαρτίου του 717μΧ ο Κονον (ή Κόναν) ο οποίος ήταν ο αρχηγός του Θέματος των Ανατολικών με την βοήθεια του Αρταβάζου αρχηγό του Θέματος των Αρμενιακων εισήλθαν στην Κωνσταντινούπολη και ο Κονον ανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας με το όνομα Λεόν Γ' ο Ισαυρος.

Με την ενθρόνιση του φαίνεται ότι η εξουσία της συγκλήτου πια είναι δεύτερη ενώ οι αξιωματικοί της Μικράς Ασίας είχε πια όλες τις διοικητικές θέσεις και φυσικά τη θέση του Αυτοκράτορα ο οποίος ελέγχει τα 3 μεγαλύτερα Τάγματα του Θεματικού Στρατού το Οψικιον, το Αρμενιάκο και το Ανατολικό ενώ σχεδόν ταυτόχρονα ξεκίνησε η εικονομαχία.

Σε όλη αυτή την ανατροπή αντιτάχθηκε η Ορθόδοξη Δύση.

Αρχικά έγινε εξέγερση στην Ιταλία αμέσως μετά έκανε εξέγερση η Μεγάλη Ελλάδα ( Σικελία ) και ακολούθησε η Θεσσαλονίκη ενώ ανακήρυξαν Αυτοκράτορα τον έκπτωτο Αυτοκράτορα Αρτέμιο ο οποίος είχε γίνει μοναχός.

Οι στάσεις αυτές πνίγονται στο αίμα ενώ αμέσως μετά ο Πάπας χρηματοδοτεί μια νέα στάση αυτή τη φορά στο Θέμα Ελλαδικό και Καραβισιανων ( νησιά του Αιγαίου ) οι οποίοι οι κάτοικοι ήταν βαθιά Ορθόδοξοι Χριστιανοί και δεν αναγνώριζαν τον αιρετικό εικονομαχο Αυτοκράτορα.

Η εξέγερση έλαβε τέλος μετά από μια ναυμαχία.

Εδώ πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο Αρταβαζος ο άνθρωπος που είχε βοηθήσει τον Λέων να γίνει Αυτοκράτορας και τώρα ήταν Κόμης του Θέματος των Οψικιον δεν του άρεσε η πολιτική που είχε ο Λέοντας γιατί και αυτός ήταν Ορθόδοξος.

Επειδή στην ναυμαχία ο στόλος των Καραβισιανων που είχε στασιασει καταστράφηκε ολοσχερώς, ο Αυτοκράτορας δημιούργησε νέο στόλο με βάση απέναντι από την Κύπρο και δημιουργοντας με αυτόν ένα νέο Θέμα.

Παράλληλα τα δύο Καβαλαρικα Θέματα κατάφεραν μια μεγάλη νίκη ενάντια στους Άραβες.

Ταυτόχρονα αναβαθμίζονται το Ελλαδικό Θέμα και της Σικελίας με διοικητές όμως γεωργική και στρατιωτική αριστοκρατία περιορίζοντας την αριστοκρατία της συγκλήτου και σε αυτά τα Θέματα, ενώ ο διάδοχος του Λέων , ο Κωνσταντίνος δημιουργεί το Θέμα των Θρακισιων από γεωργούς στρατιώτες της Θράκης αλλά τους μεταφέρει στα παράλια της Μικράς Ασίας.

Σε όλα αυτά η μόνη δύναμη που αντιτάχθηκε στον αιρετικό Αυτοκράτορα ήταν ο Ορθόδοξος Πάπας που τον καλούσε τύραννο και φυσικά είχε δίκιο αφού αυτός ο αιρετικός Αυτοκράτορας και οι διάδοχοι του διοικούσαν την Αυτοκρατορία με την χρήση των όπλων κάτι που ήταν ανεπίτρεπτο για την Ρωμαϊκή - Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Συνεπώς η εικονομαχία δε είχε μόνο θρησκευτική χροιά αλλά και πολιτική.

Όταν ο Κωνσταντίνος ο γιος του Λέοντα νίκησε τον σφετεριστη Ορθόδοξο Αυτοκράτορα Αρταβάζο , καθαίρεσε όλους τους Ορθόδοξους αρχιερείς και έβαλε ως Μητροπολίτες πρώην εικονομάχους αξιωματικούς του στρατού του.

Συγκεκριμένα έλεγξε με αυτό το τρόπο και τον κλήρο αφού με 350 αρχιερείς οι οποίοι ήταν όλοι πρώην αξιωματικοί του στρατού του και εικονομάχοι καταδίκασαν την Ορθοδοξία.

Επόμενος στόχος ήταν να βάλει χέρι στην εκκλησιαστική περιουσία που ένα μεγάλο μέρος αυτής ήταν στα χέρια των μοναστηριών τα οποία ήταν και τα τελευταία προπύργια της Ορθοδοξίας αφού ο ανώτερος κλήρος είχε πια διαβρωθεί.

Όμως παρόλο που ο Κωνσταντίνος έβγαλε αυτό το διάταγμα δεν ήταν όλος ο στρατός σύμφωνος. Το Θέμα του Οψικιου το οποίο ήταν παραδοσιακά Ορθόδοξο και αρχαιοπρεπή έκανε εξέγερση.

Η εξέγερση όμως πνίγηκε στο αίμα και αφού κατάργησε το Οψικιον ίδρυσε το Θέμα των Βουκελαριων.

Μετά από αυτό όλα τα μοναστήρια της Αυτοκρατορίας δόθηκαν στον στρατό , στα Θέματα δηλαδή που του έμειναν πιστά, Αρμενιάκο, Ανατολικό, Θρακισιων. Το Θέμα που έκανε τις χειρότερες θηριωδίες στους μοναχούς ήταν των Θρακισιων.

Από την άλλη πλευρά ο Κωνσταντίνος έφερε μεγάλες νίκες εναντίον των Αράβων με τα Τάγματα.

Μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου και όταν Αυτοκράτορας είναι ο Λέων ο Χαζαρος αρχίζουν να γίνονται κάποιες αλλαγές, και να έρχεται μια ισορροπία.

Για παράδειγμα το Οψικιον ξαναδημιουργήτε από Ορθόδοξους στρατιώτες , πάλι από πεζικό και καταφρακτους και θα είναι αυτό που θα φρουρεί την Οικουμενική Σύνοδο ενώ πάλι θα είναι η Ένοπλη Φρουρά της Κωνσταντινούπολης.

Μετά το δεύτερο κύμα της εικονομαχίας αρχίζει να υπάρχει μια συμπλευση στρατού και κλήρου που σιγά σιγά φέρνει ισορροπία και αρχίζει μια νέα γενιά αριστοκρατίας που για πρώτη φορά ακούγονται στις πηγές , Σκληροί , Βριενιοι, Κοντομυτες, Δούκες ,Φωκαδες, Αργυροι, Κομνηνοί και άλλοι είναι αυτοί που θα ηγηθούν στην κλασική ένδοξη περίοδο του Βυζαντίου.

Από τα μέσα του 9ου μΧ αιώνα ο κλήρος θα ενισχύει την νέα στρατιωτική αριστοκρατία ενώ θα αρχίσουν να αναδεικνύονται πια και ιπποτικά ιδεώδες! Υπάρχει ένας ιπποτικός υγιείς ανταγωνισμός και μια ευγενική άμιλλα ανάμεσα στα Τάγματα όπως αυτός που περιγράφει ο ιστορικός Γενεσιος.

Πρόκειται για τον ιπποτικό ανταγωνισμό των στρατεύματων του Αρμενιάκου και Χασριανου δηλαδή των Παφλαγονων και των Καππαδοκών.

Έφτασε όλο το Καβαλαρικο των δύο αυτών Ταγμάτων στο σημείο που πρόκειται να γίνει μάχη και άρχισαν να παρατάσσονται και όπως παρατάχθηκαν, οι αξιωματικοί είχαν μια φιλονικία για το ποιοι ήταν πιο γενναίοι. Οι Αρμενιάκοι ή οι Χαρσιανητες; Και τότε οι αξιωματικοί του Αρμενιάκου Θέματος που ήταν πολύ αρχαιότερο είπαν : " η ανδρεία δεν μετριέται με τα λόγια , ας ορμησουμε μαζί πάνω στους εχθρούς και τότε θα φανεί ποιος είναι γενναιοτερος " Τότε οι αρχηγοί των δύο Θεμάτων γύρισαν στους άντρες τους και τους ρώτησαν: " άνδρες είστε έτοιμοι να συναγωνιστειτε μεταξύ σας με την βοήθεια του Θεού να δείτε ποιοι είναι καλύτεροι; " Τότε οι ιππότες και από τις δύο παρατάξεις φώναξαν όλοι : " Ναι.

Στο όνομα του Αυτοκράτορα " Και με την πολεμική κραυγή: " Σταυρός Νενικηκεν" Καλπασαν χιλιάδες εναντίον του εχθρού και ο εχθρός τράπηκε σε φυγή για να σωθεί και κανείς δεν ήξερε να πει εκείνη την ημέρα ποιος ήταν γενναιοτερος.

Κείμενο του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή ξιφασκίας εκπαιδευτή ενόπλου Παμμαχου και Οπλομαχίας Το άρθρο εδώ: https://wp.me/p6EYRG-TC #byzantinehistory #byzantine_martial_arts #byzantine_swordsmanship #greece #piraeus #livingbyzantium #themata #thematicarmy #acrites #reenactment #byzantine_reenactment #byzantinereenactment #knights #chivarly

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους