Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Τσαμαδού 12 Εξάρχεια Αθήναι Μια ιστορία ενηλικίωσης ✍ Αγγελική Τρικοίλη (*Εισήγηση στην παρουσίαση του βιβλίου 2/5/2026) Καλησπέρα και από μένα Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την παρουσία σας απόψε εδώ.

Είναι πράγματι πολύ τιμητική, για την οικογένειά μου κι εμένα προσωπικά.

Κι επειδή η αλήθεια είναι πως δεν έχω τα κατάλληλα λόγια για να εκφράσω ακριβώς το πώς νιώθω αυτή την στιγμή, έχοντας βρεθεί εδώ προκειμένου να παρουσιάσουμε για δεύτερη φορά την Τσαμαδού, γι΄ αυτό και δεν θα το επιχειρήσω… ▶️ Θα δώσω λοιπόν ένα περίγραμμα, του πώς θα κινηθεί απόψε η παρουσίαση του βιβλίου Τσαμαδού 12 Εξάρχεια Αθήναι, που έχει γραφτεί από τον Σακελλάρη Τρικοίλη και περίμενε αρκετά χρόνια, την έκδοσή του. ▶️Θα προηγηθεί λοιπόν μια εισαγωγή, από εμένα, με τις απαραίτητες -πιστεύω- αναφορές ▶️για την ιστορία του κτιρίου της Τσαμαδού, που σήμερα δεν υπάρχει πια, ▶️και τον ρόλο που αυτό διαδραμάτισε μέσα από αρκετές δεκαετίες στη μόρφωση των άπορων φοιτητών της Καλύμνου, ▶️αλλά και σχετικά με το τι πραγματεύεται το βιβλίο και το κοινωνικό πολιτικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται. ▶️Έπειτα θα πάρουν τον λόγο οι ομιλητές μας, που θα το παρουσιάσουν αναλυτικότερα ο καθένας με την δική του ματιά ▶️και θα κλείσουμε με την ανάγνωση σύντομων χαρακτηριστικών αποσπασμάτων από αυτό και με κάποια μουσικά κομμάτια, που εντάσσονται απόλυτα και οργανικά στην αφήγηση, όπως θα διαπιστώσετε στη συνέχεια. ▶️Πριν προχωρήσουμε, να αναφέρω εδώ, ότι αυτή είναι δεύτερη παρουσίαση του βιβλίου Τσαμαδού 12 , καθώς η πρώτη έγινε πέρσυ τον Απρίλιο στην Αθήνα με την συμμετοχή αξιόλογων συμπατριωτών (όπως η κα Άρτεμης Σκουμπουρδή, ο Γιώρφος Κασσάρας, ο Γιάννης Τζανετάκος) αλλά και ο καθηγητής Πανεπιστημίου στην έδρα της κριτικής της λογοτεχνίας και συμφοιτητής του Σάκη, Νάσος Βαγενάς. ▶️Οι αποψινοί ομιλητές, Γιώργος Ρούσσος, Μαρία Χατζηχριστοδούλου, που θα παρουσιάσουν το βιβλίο, τους οποίους θέλω και δημόσια να ευχαριστήσω θερμά, δεν νομίζω πως χρειάζοντα ιδιαίτερες συστάσεις και γι αυτό δεν θα αναφέρω βιογραφικά στοιχεία και σημειώματα. ▶️Ήταν μεγάλη χαρά για μένα και εξαιρετική τιμή, το ότι αποδέχτηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη την πρόσκλησή μου να είναι απόψε εδώ. ▶️Καθένας τους συνδέεται διαφορετικά τόσο με το βιβλίο, όσο και με τον συγγραφέα του και με ένα τρόπο είναι οι ίδιοι που δήλωσαν την προθυμία και διαθεσιμότητά τους, πριν εγώ σκεφτώ να τους το ζητήσω.Κάτι που έχει νομίζω την μεγαλύτερη σημασία.

Και είμαι σίγουρη πως εξ αυτού του γεγονότος, καθένας θα φωτίσει μια διαφορετική πτυχή του βιβλίου απόψε.

Με πολύ ενδιαφέρον θα ακούσουμε όλοι πιστεύω αυτά που θα μας πουν.

Ευχαριστώ επίσης τον Πολιτιστικό σύλλογο Η Πρόοδος , την Πόπη Γαλανομμάτη και τον Λευτέρη Σαρούκο για την προθυμία και την διάθεσή τους να είναι απόψε εδώ και να πλαισιώσουν την εκδήλωση.

Όσον αφορά Το οίκημα της οδού Τσαμαδού 12 : ❗Αυτό ήταν δωρεά-κληροδότημα προς τον Δήμο της Καλύμνου από τον αείμνηστο συμπατριώτη Γεώργιο Θωμά, ο οποίος επανερχόμενος στην Ελλάδα, μετά την πολυετή μετανάστευσή του σε Αμερική & Αυστραλία, τοποθέτησε τις οικονομίες του σ’ αυτό το νεοκλασικό στολίδι των Εξαρχείων.

Το σπίτι είχε δύο ορόφους, ημιυπόγειο και μεγάλο εσωτερικό αίθριο με αυλή. ❗Από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1970, το «καλύμνικο σπίτι» ήταν η παρηγοριά για κάθε νέο που ήθελε να σπουδάσει, αλλά τα οικονομικά της οικογένειας δεν του επέτρεπαν να ενοικιάζει δωμάτιο σε πολυκατοικία. ❗Ποτέ δεν επισκέφθηκε τους φοιτητές κανένας δήμαρχος και ποτέ το δημ. σ/λιο του Δήμου Καλυμνίων δεν αποφάσισε κάτι συγκεκριμένο για την «Τσαμαδού», όπως λεγόταν το οίκημα . ▶️ Η αυτοδιαχείριση λοιπόν της «Τσαμαδού», από τους ενοίκους, ουσιαστικά είχε ταυτιστεί με την εγκατάλειψη εκ μέρους των εκάστοτε δημοτικών αρχόντων της Καλύμνου.

Αποτέλεσμα, το κτίριο στα μέσα της δεκαετίας του ’60 να είναι πια ένα ερείπιο. ▶️Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 οι τελευταίοι φιλοξενούμενοι φοιτητές αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την «Τσαμαδού», ▶️ενώ ένα-δύο χρόνια μετά ο Δήμος Αθηναίων, μετά από συνεννόηση που είχε με το Δήμο Καλυμνίων, κατεδάφισε τη «θρυλική» Τσαμαδού, γιατί πλέον είχε καταστεί επικίνδυνο ως κτίριο. Μεταξύ των ενοίκων υπήρχε πάντοτε συγκινητική αλληλεγγύη και αλληλοστήριξη είτε σε θέματα οικονομικά είτε υγείας είτε και άλλα .  Οι ώρες κοινής ησυχίας ήταν γενικώς σεβαστές και προπάντων την περίοδο των εξετάσεων. Υπήρχαν όμως και οι εξαιρέσεις καθώς είχε μάλιστα οργανωθεί και μουσικό συγκρότημα εκτάκτων συναντήσεων, που αναστάτωνε ευχάριστα την γειτονιά των Εξαρχείων  Μια άλλη όψη της «Τσαμαδού» ήταν η κυκλοφορία και ανάγνωση εφημερίδων, όλων των πολιτικών παρατάξεων, και οι ατέλειωτες πολιτικές και φιλοσοφικές συζητήσεις  Το γεγονός αυτό είχε μάλλον κινήσει και το ενδιαφέρον της Ασφάλειας, την εποχή εκείνη, που είχε τους ένοικους υπό συνεχή παρακολούθηση κ είχε προσάψει μάλιστα στο οίκημα το προσωνύμιο Γιάφκα, (αν κ δεν νομίζω να έβγαλε ποτέ κανένα τρομοκράτη…) οργανώνονταν, επίσης, πνευματικά παιχνίδια (πρωταθλήματα σκακιού κ.α.) αλλά και χαρτοπαίγνια τζόγου Γενικά συνδυάζονταν όλες οι μορφές ψυχαγωγίας και επιμόρφωσης. 👉Όσον αφορά το ίδιο το βιβλίο : ▶️Προσωπικά, όπως αναφέρω και στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης, δεν είχα πολλά να κάνω, από το να ενώσω τα κομμάτια ενός πολύ καλά σχεδιασμένου παζλ και να βρω τον δρόμο προς την έκδοση του. ▶️Από όλα τα βιβλία που έχει γράψει ο πατέρας μου κι από όσα βρίσκονται ακόμα Καθ΄ οδόν, όπως ο ίδιος αναφέρει, στον σκληρό δίσκο που μας άφησε, αυτό ήταν πάντα το πιο αγαπημένο του.

Μιλούσε πάντα με αγάπη και νοσταλγία για αυτό και για τις ιστορίες των ηρώων. ▶️Το βιβλίο αυτό το δούλευε αρκετά χρόνια με ενδιάμεσες διακοπές κι ενώ είχε διακαή πόθο να το κυκλοφορήσει, το κράτησε πίσω ▶️καθώς θεώρησε πως είχε χρέος να προτεραιοποιήσει την έκδοση άλλων βιβλίων, όπως η Νεότερη Ιστορία της Καλύμνου, ο δίγλωσσος Ξεναγός της Καλύμνου, το βιβλίο για τον Ι.Μ.ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ & την ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΠΟΘΙΑΣ, τα οποία όφειλε όπως πίστευε στην Κάλυμνο . (* Δεν ξέρω βέβαια κατά πόσο η Κάλυμνος τα αντιμετώπισε όλα αυτά όπως τους άξιζε.) Κι έτσι η οφειλή προς τον εαυτό του μπορούσε να περιμένει.

Γι αυτό τον λόγο άλλωστε αποτέλεσε και για μένα προσωπικά αδιαπραγμάτευτο χρέος να εκδοθεί πλέον και να ειπωθεί η ιστορία του Σάκη και της φοιτητικής παρέας της οδού Τσαμαδού 12. ⏩ Ως λογοτεχνικό είδος εντάσσεται στα μυθιστορήματα διαμόρφωσης , σύμφωνα με την κριτική του καθηγητή Νάσο Βαγενά, που είναι και ένας εκ των πρωταγωνιστών. (Ανοίγουν εισαγωγικά) «Είναι ένα βιβλίο καλογραμμένο, ζωντανό, το διαβάζει κανείς σαν μυθιστόρημα.

Θα έλεγα ότι το ΤΣΑΜΑΔΟΥ 12 διαβάζεται ως ένα Μυθιστόρημα Διαμόρφωσης, αυτός είναι ο όρος της Λογοτεχνικής κριτικής, ο διεθνής όρος είναι Buildus Roman, ένα μυθιστόρημα που αφηγείται τη συναισθηματική, ηθική, διανοητική και πολιτική πορεία ενός νέου, ο οποίος βαδίζει προς την ωριμότητα.

Τέτοια βιβλία είναι «Τα παθήματα του νεαρού Βέρθερου» του Γκαίτε, οι «Τελευταίες επιστολές του Τζιάκομο Όρτις» του Ούγκο Φόσκολο, ή ο Νεαρός ΄Εβρες μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Μούζι.

Αλλά συγχρόνως το βιβλίο αυτό είναι και ένα Χρονικό.

Γιατί η διαμόρφωση του ήρωα τελείται διαμέσω δραματικών κοινωνικών και πολιτικών γεγονότων, τα οποία αφήνουν το αποτύπωμα τους επάνω του. ▶️Τα γεγονότα αυτά διαδραματίζονται κατά την συγκλονιστική, για όσους τα έχουν ζήσει, δεκαετία του 1960 κατά την οποία εμφανίζεται μια συναρπαστική πολιτισμική Άνοιξη στην Ελλάδα. Στην Αθήνα κυρίως, αλλά και στις επαρχίες, η οποία Άνοιξη κόβεται βίαια το 1967 από τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών. ▶️Ο φακός του συγγραφέα εστιάζεται κυρίως στα γεγονότα του φοιτητικού βίου του ήρωά του, που δεν είναι άλλος από έναν νέο που ονομάζεται Σάκης Πολίτης, ο φοιτητικός βίος του οποίου διαπλέκεται με τα πολιτικο-ιστορικά συμβαίνοντα της εποχής.» (κλείνουν τα εισαγωγικά) Βρήκα λοιπόν , έτοιμο προς σύνθεση ένα πολύ πλούσιο υλικό με πηγές από δημοσιεύματα της εποχής (θα αναφέρω κάποια στη συνέχεια) και φωτογραφίες πρωταγωνιστών, οι οποίες δυστυχώς δεν γινόταν να συμπεριληφθούν στην έκδοση λόγω περιορισμών, που αφορούν τα πνευματικά δικαιώματά και προσωπικά δεδομένα των προσώπων που απεικονίζονται.

Και η ιστορία έχει ως εξής : ⏩Στη φιλήσυχη γειτονιά της πλατείας Εξαρχείων, τη δεκαετία του 1960 στο αυτοδιαχειριζόμενο φοιτητικό κοινόβιο στην Τσαμαδού 12, νησιώτες φοιτητές διδάσκουν αλληλεγγύη και μαθαίνουν το αλφαβητάρι της ζωής. ▶️Μέσα από τα πυκνά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα μιας σχεδόν δεκαετίας από το 1961 έως το 1973, η νεανική παρέα του Σάκη έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με την πανεπιστημιακή γνώση, την φιλοσοφία, την πολιτική και συνδικαλιστική δράση.

Αγώνας για επιβίωση, πολιτικές διεκδικήσεις για δωρεάν παιδεία, φοιτητικό κίνημα, πορείες, διαδηλώσεις, 114, διώξεις, αποστασία, δικτατορία. ▶️Οι φοιτητικοί αγώνες παίρνουν φωτιά και δίνουν τον τόνο στις κοινωνικές εξεγέρσεις απέναντι στην αστυνομοκρατία, ενώ η πολιτική σιγά-σιγά καταρρέει αφήνοντας χώρο για την ανατροπή της δημοκρατίας.

Πολιτική αφύπνιση, νεανικά σκιρτήματα, ιδανικά και απογοητεύσεις, διαπερνούν τον κοινωνικό μετασχηματισμό μιας εποχής πυκνής σε γεγονότα, ελπίδες, ματαιώσεις και ανατροπές. ⏩ Η διαδρομή του Σάκη : ▶️Από το αυστηρό Καθολικό Οικοτροφείο της οδού Αχαρνών, στο ελεύθερο κοινόβιο της Τσαμαδού 12. ▶️Από την υποτροφία στο Ωδείο Αθηνών, στην εισαγωγή του στη Νομική Σχολή και στη συνέχεια η εγγραφή στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, που τον κέρδισε για πάντα.

Η εναλλαγή ανάμεσα σε κόσμους εντελώς διαφορετικούς.

Με άλλη ανθρωπογεωγραφία, με άλλα δεδομένα και διαφορετικές απαιτήσεις.

Μεταβάσεις που σηματοδότησαν πολλά για τον Σάκη, για την εξέλιξη της προσωπικότητας του, για την σφυρηλάτηση της κοινωνικής και πολιτικής του συνείδησης.

Για την κατανόηση του κόσμου που τον περιέβαλλε, σε μια εποχή πυκνών πολιτικών γεγονότων και κοινωνικών αγώνων.

Με εξω-πανεπιστημιακά διαβάσματα -για τα οποία ήταν υπερήφανος-και μέσα από τα οποία προσπαθούσε να ξεκλειδώσει τα μυστικά της ζωής και τα μυστήρια της Φιλοσοφίας, σε μια διαρκή αναζήτηση της αλήθειας όπως αναφέρει…. Ο ίδιος : Σε κανέναν δεν παραδόθηκε αμαχητί.

Συνεχώς έψαχνε να βρει μια πιο δυνατή και πραγματική αλήθεια, όχι κατασκευασμένη στου μυαλού τους λαβύρινθους και σε σκοτεινά γραφεία.

Ήθελε την αλήθεια τη ζωής και της πραγματικότητας, που ανοίγει νέους δρόμους.

Εκεί έφαγε νύχτες και νύχτες στη μελέτη της διαλεκτικής, για πράγματα που φαίνονταν κινέζικα μες στην Τσαμαδού.

…………………. Το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο με νεανική φρεσκάδα και αθωότητα για τα χρόνια της μύησης στην πανεπιστημιακή ζωή αλλά και στα μυστήρια των Εξαρχείων.

Των διαδηλώσεων, των δημοκρατικών διεκδικήσεων, του φοιτητικού συνδικαλισμού . Σε μια εποχή αδύναμης δημοκρατίας και πλήρους αστυνομοκρατίας, σε ένα πολιτικό σκηνικό σκληρό, που δεν συγχωρούσε αλλά φακέλωνε και τιμωρούσε.

Όπου τα σημερινά αυτονόητα, όπως για παράδειγμα η συμμετοχή στα κινήματα, η υπεράσπιση των δικαιωμάτων, η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας, εκλαμβάνονταν ως εχθρικές κινήσεις προς το πολιτικό σύστημα και ως σοβαροί λόγοι για να αποβληθεί ολόκληρος ο φοιτητικός σύλλογος «Πλάτωνας», στοχοποιώντας τους συνδικαλιστές φοιτητές, αποκλείοντας τους από τις εξετάσεις με αποτέλεσμα να χάσουν μια ολόκληρη χρονιά από τις σπουδές τους και ορισμένοι να φύγουν και στο εξωτερικό. 👉 *Σημαντική πηγή της εποχής, που ανακάλυψα στο υλικό επεξεργασίας του βιβλίου, είναι το κείμενο των φοιτητών του Δ.Σ. του «Πλάτωνα», το οποίο προσυπέγραψαν μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα πνευματικών ανθρώπων της Χώρας, στηρίζοντας τον αγώνα τους την εποχή εκείνη, και δηλώνοντας δημόσια με την υπογραφή τους την αντίθεση τους στην επιβολή της σκληρής ποινής της αποβολής, χωρίς φυσικά αυτό να κάνει κάποια διαφορά….για την τελική έκβαση. *Αξίζει νομίζω να γίνει εδώ μια αναφορά : Το κείμενο των φοιτητών του Συλλόγου της Φιλοσοφικής (1966) Ο Πλάτων αναφέρει: «Η ελευθερία της σκέψης, η ελευθερία του λόγου, η ελεύθερη συζήτηση, είναι δικαιώματα θεμελιώδη του ανθρώπου.

Η παραπομπή στο Πειθαρχικό Συμβ/λιο του Πανεπιστημίου, 10 μελών του Δ.Σ. του Πλάτωνος γιατί διοργάνωσαν τον περασμένο Δεκέμβριο συζήτηση με θέμα «Το βιβλίο Ιστορίας Καλοκαιρινού και η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση», έρχεται κατευθείαν σε αντίθεση προς τα βασικά δικαιώματα του φοιτητή, που του διασφαλίζει το Σύνταγμα σαν πολίτη.

Η επιστράτευση Νόμων κ διαταγμάτων του 1932 κ 1935, που επί 20 χρόνια δεν εφαρμόσθησαν, για την προσβολή των δικαιωμάτων αυτών υπονομεύει το πνευματικό μέλλον της Χώρας.

Σαν πνευματικοί άνθρωποι μένομεν προσηλωμένοι στην πνευματική ελευθερία και εκ τούτου αντίθετοι προς τον διωγμό των 10 μελών του Δ.Σ. του Πλάτωνος». Μερικά απ’ τα ονόματα που έχουν υπογράψει :⤵️ Γιάννης Ρίτσος ποιητής Μέλπω Αξιώτη συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου συγγραφέας Ιάκωβος Καμπανέλλης λογοτέχνης Μάριος Πλωρίτης λογοτέχνης Κώστας Βάρναλης ποιητής Λεων.

Κύρκος πολιτικός Λυκ.

Καλλέργης ηθοποιός (και πολλοί άλλοι) ⏩ Η Τσαμαδού είναι λοιπόν για τον Σάκη η καταγραφή και αποτύπωση μιας ολόκληρης εποχής, μέσα από προσωπικές διαδρομές, μέσα από τις ιστορίες των φίλων, ενταγμένες όπως είναι στο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο τους.

Είναι η αποτίμηση της ζωής του, η συμπύκνωση της προσωπικής του κοσμοθεωρίας και το απόσταγμα της φιλοσοφίας του.

Είναι όμως και κάτι πέρα απ αυτά. ▶️Δεν είναι ένα μνημείο, ένα απολίθωμα του παρελθόντος ▶️Δεν είναι η ιστορία ενός κτιρίου, που σήμερα είναι πια ένα εγκαταλελειμένο οικόπεδο ▶️και δεν είναι μόνο ένα προσωπικό βίωμα του συγγραφέα ή η ιστορία μιας παρέας φοιτητών. ⏩Αποτελεί μια αποτύπωση της ιστορίας της νεότερης ελλάδας. ▶️Φεύγει από την προσωπκή αφήγηση και αγγίζει την συλλογική συνείδηση, ▶️ιχνηλατώντας το Dna μιας Ελλάδας που έψαχνε -κι ίσως να ψάχνει ακόμα- ▶️τον βηματισμό της ανάμεσα στην ανάγκη για ελεύθερη έκφραση, τους αγώνες για την δημοκρατία και την επιβολή δυνάμεων αυταρχιαμού και συντήρησης. ▶️Για εμάς -ως οικογένεια- αποτελεί μια πολύτιμη παρακαταθήκη για το μέλλον και για όσους το πάρουν στα χέρια τους, ευελπιστώ πως θα αποτελέσει ένα ενδιαφέρον ανάγνωσμα. ⏩Ο Σάκης της Τσαμαδού, που στις 28 Απριλίου, θα συμπλήρωνε τα 83 του χρόνια, δεν μένει πια εδώ.

Είναι όμως σίγουρο πως δεν έχει λείψει ποτέ, και πως από κει που βρίσκεται θα είναι πολύ χαρούμενος γι΄ αυτό που συμβαίνει απόψε. Σας ευχαριστώ

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους