Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Πρωτομαγιά – Αρχειακό αφιέρωμα στην Εργατική Πρωτομαγιά Η 1η Μαΐου, ως γνωστό, συμβολίζει τη διεκδίκηση των εργατών και εργαζομένων για καλύτερες συνθήκες εργασίας.

Η πόλη του Βόλου υπήρξε πρωτοπόρα στους εργατικούς αγώνες και ήδη από τα πρώτα χρόνια της ενσωμάτωσής της στο ελεύθερο ελληνικό κράτος οι εργαζόμενοι συσπειρώθηκαν σε σωματεία για λόγους αλληλεγγύης, διεκδίκησης και προάσπισης των δικαιωμάτων τους.

Από εδώ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 1907 μέχρι το 1911 η γνωστή εφημερίδα «Ο Εργάτης» με διευθυντή τον δικηγόρο Κώστα Ζάχο και συνεργάτες τους Τάκη Οικονομάκη, Δημήτρη Σαράτση, Α, Παπαναστασίου, Θρ. Πετμεζά, Κ. Τριανταφυλλόπουλο, Πλ. Δρακούλη, Κ. Χατζόπουλο, Γ.

Χατζάκη κ.ά.

Στις 21 Ιουνίου 1914 εκδόθηκε ο νόμος 281 «περί σωματείων», με τον οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι.

Ο νόμος, μεταξύ άλλων πρόβλεπε την υποχρέωση αναγνώρισης κάθε σωματείου από το Πρωτοδικείο της περιφέρειάς του.

Παράλληλα τα διέκρινε σε «αλληλοβοηθητικά», επαγγελματικά, φιλανθρωπικά, πολιτιστικά, πολιτικά, ψυχαγωγικά, καλλιτεχνικά κ.λπ. και πρόβλεπε την ακριβή διαδικασία σύστασης και οργάνωσής τους (ΦΕΚ 171/Α΄, 25.06.1914, σ. 893-899).

Επίσης, ο νόμος έδινε το δικαίωμα στις δικαστικές αρχές να ελέγχουν και εποπτεύουν τα σωματεία και συχνά συμβαίνει να διαλύονται σωματεία με δικαστικές αποφάσεις όταν κρινόταν ότι παρέκκλιναν των σκοπών τους (Κλαδάς, 53). Στο Πρωτοδικείο Βόλου, που μας ενδιαφέρει εδώ, υπάρχει Ευρετήριο των Αναγνωρισμένων Σωματείων, ενώ στα Γ.Α.Κ.

Μαγνησίας έχει κατατεθεί από το Πρωτοδικείο η Σειρά «Σωματεία» από το 1933 μέχρι το 1970, όπου για τα ιδρυθέντα ή τροποποιηθέντα σωματεία κάθε χρόνου περιέχονται η ιδρυτική πράξη και τα ιδρυτικά μέλη, το καταστατικό ή οι εκάστοτε τροποποιήσεις τουκαι η πολιτική απόφαση του Πρωτοδικείου για την αναγνώρισή του.

Η έλευση πολύ μεγάλου αριθμού προσφύγων, ιδίως την περίοδο 1922-1924, πρόσφερε στις επιχειρήσεις του Βόλου φθηνά εργατικά χέρια, αλλά παράλληλα η αγωνιστική δύναμη των νεοφερμένων ενίσχυσε το υπάρχον εργατικό κίνημα της πόλης. Τον Μάιο του 1936, επί πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά, η χώρα συνταράσσεται από μεγάλες απεργίες. Στον Βόλο πρωτοστατούν τα δύο μεγάλα σωματεία καπνεργατών της πόλης, η «Αναγέννηση» και η «Ομόνοια», και ακολουθούν οι καραγωγείς, οι φορτοεκφορτωτές, οι τυπογράφοι, οι εργάτες του Τσαλαπάτα, οι εργάτες μετάλλου του Σταματόπουλου και του Μπένη κ.ά.

Στις 13 Μαΐου 1935 πραγματοποιήθηκε πανεργατική απεργία αλληλεγγύης, με αφορμή τα αιματηρά γεγονότα της Θεσσαλονίκης, καθώς και ογκώδες συλλαλητήριο.

Οι απεργίες συνεχίστηκαν όλο τον μήνα, με τα σωματεία κλωστοϋφαντουργών των εργοστασίων Παπαγεωργίου και Μουρτζούκου, των εργατών μετάλλου όλων των σιδηροβιομηχανιών της πόλης.

Στη μεγάλη πορεία της 2ας Ιουνίου 1936 έπεσε νεκρός ο 30χρονος ραπτεργάτης Ν.

Μπουμπαγιατζής από τη Νέα Ιωνία, και τραυματίστηκανέξι ακόμη.

Στο διάστημα 1934-1935 για προληπτικούς λόγους διαλύθηκαν 19 περίπου οργανώσεις.

Συγκεκριμένα, ο Επιθεωρητής Εργασίας, κατ’ εφαρμογή του προαναφερθέντος νόμου 281/1914, εφιστούσε την προσοχή του προέδρου Πρωτοδικών Βόλου ότι «διάφορα κομμουνιστικά στοιχεία, επειδή ευρίσκουν κωλύματα εις την σύστασιν νέων σωματείων, προβαίνουσιν εις ανασύστασιν των παλαιών και δια τον λόγον αυτόν θεωρούμενσκόπιμον την διάλυσίν των» (Αποστολάκου, 162).

Η τακτική αυτή συνεχίστηκε και ενισχύθηκε από τη δικτατορία του Μεταξά, που ως γνωστό εγκαθιδρύθηκε στις 4 Αυγούστου 1936, φροντίζοντας για τη διάλυση επίφοβων για το καθεστώς σωματείων, ενώ παράλληλα συστάθηκαν νέα σωματεία με τη συμμετοχή των εργοδοτών, για τον έλεγχο του εργατικού κινήματος.

Στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, η Πρωτομαγιά του 1944 βάφτηκε στο αίμα, όταν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής έγινε η ομαδική εκτέλεση 200 κρατουμένων από τις δυνάμεις Κατοχής, η πλειοψηφία των οποίων ήταν πολιτικοί κρατούμενοι της περιόδου 1936-1941, που λόγω της αριστερής τους ιδεολογίας παραδόθηκαν στους κατακτητές από την ελληνική κυβέρνηση.

Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες ήταν ο προοδευτικός δάσκαλος Τάσος Τσαλίκης (1911-1944) από την Αργαλαστή του Πηλίου (βλ. προηγούμενη ανάρτησή μας).

Στη διάρκεια της επτάχρονης Χούντας των συνταγματαρχών καταγράφεται επίσης συστηματική διάλυση εργατικών σωματείων και συλλόγων, τα οποία θεωρήθηκαν επικίνδυνα για το καθεστώς.

Για το σημερινό αφιέρωμα ανατρέξαμε στις αρχειακές συλλογές των Γ.Α.Κ.

Μαγνησίας και δημοσιεύουμε χαρακτηριστικά αρχειακά τεκμήρια που αφορούν εργαζόμενους και τα σωματεία τους ως ελάχιστο φόρο τιμής στις αγωνίες και στους αγώνες τους.

Συνεργάστηκαν οι Αννίτα Πρασσά, Αγγελική Νικολάου και Άλκηστις Σανιδά.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΗΓΕΣ Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Αρχείο Πρωτοδικείου Βόλου, Σειρά «Σωματεία». Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή Αντιστασιακού Τύπου Μήτσου Ρήγα (Δωρεά Δημήτρη Σιάτρα). Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή Νίκου Μαστρογιάννη. Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή φωτογραφιών Κώστα Ζημέρη. Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Αρχείο Σιδηροβιομηχανίας Γκλαβάνη. Λητώ Αποστολάκου, «Όψεις της εργατικής κίνησης στο Βόλο στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα», στο: Βόλος 1881-1955.

Ο χώρος και οι άνθρωποι, Δημοτικό Κέντρο Ιστορίας και Τεκμηρίωσης Βόλου (ΔΗΚΙ), Δήμος Βόλου 2004, σσ. 155-167. Σ. Κλαδάς, Η εργατική μας πολιτική και νομοθεσία, Αθήνα 1945. Νίτσα Κολιού, Οι ρίζες του εργατικού κινήματος και ο «Εργάτης» του Βόλου, Αθήνα, εκδ. «Οδυσσέας» 1988. Θανάσης Μπέτας, “Συνδικαλισμός και εργατική διαμαρτυρία στο μεταπολεμικό Βόλο”, Εν Βόλω, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2008, τ. 30, σ. 68-75. Αγγελική Νικολάου, «Το ζήτημα των φορτοεκφορτωτών του λιμένος Βόλου ως πεδίο αντιπαράθεσης και διαπραγμάτευσης ανάμεσα στους φορείς της πολιτικής εξουσίας και της ιδιωτικής οικονομίας στη δεκαετία του 1930», στο: Πρακτικά 2ου Διεθνούς Συνεδρίου Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας «Αγορές και Πολιτική.

Ιδιωτικά συμφέροντα και Δημόσια εξουσία (18ος-20ός αιώνας)»,επιμ. Χριστίνα Αγριαντώνη, Λήδα Παπαστεφανάκη, Μαρία Χριστίνα Χατζηιωάννου, Θεσσαλικές Εκδόσεις Θεσσαλίας, Βόλος 2012, σ. 301-308. Βαγγέλης Νίκου, «Ευρετήριο αναγνωρισμένων προσφυγικών σωματείων Πρωτοδικείου Βόλου 1914-1971», Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών, τ. 10 (1992), σ. 295-314. Αννίτα Πρασσά και Άλκηστις Σανιδά, «Οι πρόσφυγες και η θάλασσα στην πολύβουη «πόλη της σιωπής» (Βόλο», Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών, τ. 22 (2021). Χαράλαμπος Γ. Χαρίτος, Σημειώσεις για το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα.

Η «νηπιακή» και η «παιδική» του ηλικία (1879-1918).

Η περίπτωση του Βόλου. Πάνος Τρ. Σκοτινιώτης, Μαγνησία και Πολιτική εν καμίνω, 1934-1967.

Ανατομία της κάλπης και Μετασχηματισμοί, Πρόλογος: Ηλίας Νικολακόπουλος, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας, Βόλος 2022.

ΛΕΖΑΝΤΕΣ (1) Αφίσα της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Φοιτητών για την Εργατική Πρωτομαγιά, περίοδος δικτατορίας 1967-1974. (Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή Νίκου Μαστρογιάννη) (2) Καταστατικό Εργατικού Κέντρου Βόλου, 1908. (3) Μικρασιάτες πρόσφυγες στη διαλογή καπνών σε καπναποθήκη του Βόλου, 1923. (Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή φωτογραφιών Κ.

Ζημέρη). (4-7) Απόσπασμα από το καταστατικό της «Καπνεργατικής Ένωσης Βόλου» (ιδρ. 1926). (Αρχείο Πρωτοδικείου Βόλου, Σειρά «Σωματεία», έτος 1935).

Το σωματείο με αρχική ονομασία «Παγκαπνεργατικός Σύλλογος Βόλου» διαλύθηκε με δικαστική απόφαση το 1932, μαζί με τα σωματεία των μηχανουργών, ξυλουργών και υποδηματοποιών, τα οποία ανήκαν στην Κομμουνιστική Εργατική Ένωση (Αποστολάκου, 161-162). (8-9) Η πρώτη σύσκεψη των στελεχών του ΕΑΜ Βόλου, τον Αύγουστο του 1943, 23.09.1943. (Εφημερίδα «Η Εργατική», φ. 3, σ. 2-3) (Συλλογή Αντιστασιακού Τύπου Μήτσου Ρήγα). (10) Οι δραστηριότητες των καπνεργατών του Βόλου την περίοδο της Κατοχής και της Αντίστασης, 14.04.1944. (Εφημερίδα «Η Εργατική», φ. 6, σ. 3). (Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή Αντιστασιακού Τύπου Μήτσου Ρήγα). (11) “Ανοίξαμε το Εργατικόν μας Κέντρο”, 19.09.1944. (Εφημερίδα «Η Εργατική», φ. 9, σ. 1). (Συλλογή Αντιστασιακού Τύπου Μήτσου Ρήγα) (12) Πιστοποιητικό της Υποδιεύθυνσης Χωροφυλακής Μηλεών που βεβαιώνει ότι ο Α.Α., σιδηρουργός, «τυγχάνει φιλήσυχος νομοταγής Εθνικόφρων και δεν διώκεται», 09.06.1947. (Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή Θεόδωρου Μπέλλα). (13) Βιβλιάριο εργασίας νεαρού εργαζόμενου στη Σιδηροβιομηχανία Γκλαβάνη. (Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Αρχείο Σιδηροβιομηχανίας Γκλαβάνη). (14-15) Φωτογραφίες εργαζομένων Σιδηροβιομηχανίας Γκλαβάνη. (Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Αρχείο Σιδηροβιομηχανίας Γκλαβάνη)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη δημοτικότητά τους