25#

Πλήρες Κείμενο:

#Ο_ΚΑΒΑΦΗΣ_ΣΤΟΝ_ΔΗΜΟΣΙΟ_ΧΩΡΟ Παρά την παγκοσμιότητα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, δεν είναι πολλά τα γλυπτά του σε χώρους δημόσιας χρήσης ή, εν πάση περιπτώσει, προσβάσιμους στο κοινό. Η αυθεντική νεκρική του μάσκα, που εκτίθεται πλέον στο Αρχείο Καβάφη του Ωνασείου Ιδρύματος, στην Αθήνα, αποτελεί πιθανότατα την πρώτη ανάγλυφη απεικόνισή του. Αντίγραφο της εκτίθεται στο Μουσείο-Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια. Από τις πρόσφατες παρεμβάσεις ξεχωρίζουν η μαρμάρινη προτομή του Αιγύπτιου καλλιτέχνη Νάθαν Ντος, που τοποθετήθηκε τον Φεβρουάριο, στον κήπο της πρεσβευτικής κατοικίας στο Κάιρο , (η πρώτη στην Αιγυπτιακή πρωτεύουσα κ μια εκ των δύο εκτός Αλεξάνδρειας και Αθήνας) ,με πρωτοβουλία του Έλληνα πρέσβεως Νικολάου Παπαγεωργίου και τη χορηγία του Αιγυπτιώτη επιχειρηματία Αντώνη Καζαμία, καθώς και το χάλκινο γλυπτό του Έλληνα γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνου — το «παγκάκι» του Καβάφη — που τοποθετήθηκε στην αρχή της Διονυσίου Αεροπαγίτου, ανήμερα της επετείου γέννησης και θανάτου του ποιητή , ενταγμένο σε μια ευρύτερη στρατηγική παρεμβάσεων του Ιδρύματος Ωνάση στον δημόσιο χώρο. Το ίδιο γλυπτό, σε μικρογραφία, κοσμεί τον πάγκο της κουζίνας στο Μουσείο-Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, από το 2024. Αμφότερα τα έργα, του Καΐρου και της Αθήνας, είναι εμπνευσμένα από τις ελάχιστες φωτογραφικές αποτυπώσεις του ποιητή και τα αποκαλυπτήρια τους έγιναν παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού της Ελλάδας, Λίνας Μενδώνη, το πρώτο κατά την διάρκεια των Καβαφείων 2026 και το δεύτερο, μόλις χθες. Μία από τις παρεμβάσεις του Ιδρύματος υπήρξε και η —ευτυχώς προσωρινή— απομάκρυνση ,κατά την ανακαίνιση της Οικίας Καβάφη στην Αλεξάνδρεια,έργου του πρώτου, πιθανόν, γλύπτη που ασχολήθηκε με τον Καβάφη. Πρόκειται για την εντοιχισμένη αναμνηστική μαρμάρινη πλάκα , έργο του αιγυπτιώτη γλύπτη και ζωγράφου Ανατολή Λαζαρίδη, τοποθετημένη από το 1948 , στη δεκάτη πέμπτη επέτειο από το θάνατο του Αλεξανδρινού, στην είσοδο του κτηρίου της τότε οδού Λέψιους 10 (σημερινής Οδού Καβάφη), η οποία ενημερώνει στα ελληνικά και στα αραβικά ότι «σ’ αυτό εδώ το σπίτι έζησε τα τελευταία του 25 χρόνια ο Αλεξανδρινός ποιητής Κ. Π. Καβάφης». Η πλάκα αφαιρέθηκε προσωρινά για να τοποθετηθεί στην κουζίνα της Οικίας Καβάφη, αλλά μετά απο δημόσιες παρεμβάσεις επέστρεψε στην αρχική της θέση. Ο ίδιος Αιγυπτιώτης καλλιτέχνης φιλοτέχνησε και ανάγλυφο πορτρέτο του ποιητή, φωτογραφία του οποίου εντοπίσαμε στον Αιγυπτιώτικο περιοδικό τύπο της δεκαετίας του 1940, αλλά η τύχη του γλυπτού σήμερα αγνοείται. Ανάμεσα στα σχετικά έργα ξεχωρίζει και η πρωτοβουλία του Συνδέσμου Αιγυπτιωτών Ελλάδος, που με δωρεά του επίτιμου προέδρου του, Ανέστη Παπαστεφάνου, προσέφερε την ορειχάλκινη προτομή του Καβάφη, έργο του γλύπτη Κώστα Βαλσάμη (1982), η οποία τοποθετήθηκε στην Πλατεία Αιγύπτου. Παραμένει έως σήμερα στην ίδια θέση, αλλά, δυστυχώς, κρυμμένη πίσω από ακλάδευτη βλάστηση εδω και αρκετό καιρό, χωρίς την απαραίτητη μέριμνα για την ανάδειξή της. Οι σχετικές φωτογραφίες επιβεβαιώνουν την εγκατάλειψη. Όπως είχαμε επισημάνει και παλαιότερα, υπό αυτές τις συνθήκες ούτε η Πλατεία Αιγύπτου τιμά το σκεπτικό της ονοματοδοσίας της, ούτε η θέση της προτομής είναι αντάξια του ποιητή. Ταυτόχρονα, ακυρώνεται η προσφορά του Συνδέσμου και απαξιώνεται η καλλιτεχνική αξία του έργου. Ίσως, τελικά, το ζήτημα να μην είναι μόνο αρμοδιοτήτων μεταξύ Δήμου, Περιφέρειας ή Υπουργείων, αλλά συνολικότερης αδυναμίας διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς στον δημόσιο χώρο. Και ίσως γι’ αυτό, κοινωφελή ιδρύματα, όπως το Ίδρυμα Ωνάση, πέρα από την πολύτιμη συμβολή τους, καταλήγουν να επιβάλλουν και τη δική τους αισθητική, σε μια πολιτεία που συχνά αδυνατεί να ανταποκριθεί. Ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλάδος τιμά τον Αιγυπτιώτη ποιητή και με μία ακόμη προτομή, έργο του Μιχάλη Βαφειάδη, που κοσμεί την είσοδο του εντευκτηρίου του. Στο φουαγιέ της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, από το 2002, δεσπόζει προτομή του Καβάφη, έργο ενός ιδιαίτερου Αιγυπτιώτη γλύπτη και κομμωτή, του Καϊρινού Καρόλου Καμπελόπουλου, ο οποίος, όπως διαβάζουμε στη lifo, ξεκίνησε από τα κομμωτήρια του Καΐρου και έφτασε να μεταμορφώνει εμβληματικές μορφές, όπως η Μαρία Κάλλας, η Κατρίν Ντενέβ, η Μπριζίτ Μπαρντό, η Σοφία Λόρεν και η Μελίνα Μερκούρη κ.α Το συγκεκριμένο έργο, προσφορά του συνδέσμου «Οι φίλοι Καβάφη», είναι από τερακότα και αποτυπώνει τον ποιητή σε προχωρημένη ηλικία, μετά την επέμβαση στον λάρυγγα, όταν συνήθιζε να τυλίγει γύρω από τον λαιμό του μια μεγάλη σάρπα. Οι εφημερίδες της εποχής σημείωναν χαρακτηριστικά: «Ο Καβάφης ξαναγύρισε στον τόπο του, και μάλιστα από Έλληνα πατριώτη από την Αίγυπτο». Αποκαλυπτήρια ακόμη μίας προτομής πραγματοποιήθηκαν στην Πλατεία Θεσσαλονίκης, στην Άνω Ηλιούπολη, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων με τίτλο «Καβάφεια 2006» ,τα οποία όμως δεν είχαν σχέση με τα Καβάφεια που διοργάνωνε η Ελληνική πρεσβεία στο Κάιρο εκείνη την εποχή. Η πλατεία μετονομάστηκε σε Πλατεία Κ. Π. Καβάφη, παρουσία του Πρέσβη της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου και του Δημάρχου της πόλης. Ωστόσο, ούτε αυτή η προτομή φαίνεται να είχε καλύτερη τύχη από εκείνη της Πλατείας Αιγύπτου, καθώς και αυτή υποφέρει από την εγκατάλειψη, τα γκράφιτι και την αδιαφορία, σύμφωνα με φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν στο διαδίκτυο. Προτομή του Καβάφη δια χειρός Καμπελόπουλου, βασισμένη στην πρώτη εκδοχή της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, υπάρχει και στο Μουσείο του καλλιτέχνη, στα Χανιά. «Μια αίσθηση καβαφική» είναι ο τίτλος ενός έργου του 2013, δια χειρός του εικαστικού και ηθοποιού Άγγελου Παπαδημητρίου , από πορσελάνη, γυαλί και ξύλο, εμπνευσμένο από το ποίημα «Τεχνητά άνθη», το οποίο ανήκει πλέον στη μόνιμη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης. Η Ασπασία Παπαδοπεράκη έχει φιλοτεχνήσει, μεταξύ άλλων, την προτομή του Καβάφη που βρίσκεται στον κήπο του Ελληνικού Προξενείου στο Ελληνικό Τετράγωνο της Αλεξάνδρειας, όπου λειτούργησε, σε μια πρώτη του μορφή, μουσειακός χώρος αφιερωμένος στον ποιητή. Η ίδια φιλοτέχνησε και την αντίστοιχη προτομή που τοποθετήθηκε στον περίβολο της Παναγιάς της Κουμαριώτισσας στο Νιχώρι του Βοσπόρου, στην Κωνσταντινούπολη, τόπο καταγωγής του ποιητή, από τη μητέρα του. Στο Μουσείο του Καβάφη , υπαρχει μια προτομή από καφέ πηλό, που δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε τον καλλιτέχνη, καθώς και μια ακόμα γύψινη για την οποία, αντιθέτως, εντοπίσαμε δυο αιγύπτιους καλλιτέχνες να διεκδικούν την δημιουργία της, αφού όπως είναι ολοφάνερο και στο φωτογραφικο υλικό που επισυνάπτουμε, σε παλαιότερες δημοσιεύσεις η προτομή έχει σκαλιστό ταμπελάκι που αποδίδεται στον Μωχάμεντ Μόρσι, ενώ σε φωτογραφίες μετα την ανακαίνιση του Μουσείου Οικίας Καβάφη,σε χρυσό ταμπελάκι αναφέρεται ως καλλιτέχνης της, ο Μαχμούντ Μούσα, ένα μυστήριο που δεν καταφέρμε να αποκωδικοποιήσουμε. Σε φωτογραφικό υλικό ,μάλιστα, από την πρώτη επίσκεψη του γράφοντος στο Μουσείο -Οικία Καβάφη, το 1994, δεν υπήρχε καμιά σήμανση. Δεν θα μπορούσε να παραλειφθεί από την έρευνα αυτή και ένα ακόμη εικαστικό έργο, το οποίο για ένα διάστημα τοποθετήθηκε στην κρεβατοκάμαρα της Οικίας Καβάφη, το 2013, έτος εορτασμού 150 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή και 80 χρόνων από τον θάνατο του. Παρά τις διαβεβαιώσεις των δημιουργών του, δεν έγινε μάλλον αποδεκτό απο τους επισκέπτες και λίγα χρόνια αργότερα αποσύρθηκε, με την τύχη του σήμερα να παραμένει άγνωστη — πιθανότατα βρίσκεται στις αποθήκες του πρώην Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού (σημερινού ΕΙΒΙΠ) στην Αλεξάνδρεια. «Ο Καβάφης κάθεται στο πάτωμα, στην άκρη του κρεβατιού του, και αγκαλιάζει με το σώμα του το κρεβάτι. Ο εναγκαλισμός σχηματίζει μια κυκλική κίνηση των χεριών, που θυμίζει τους βραχίονες του λιμανιού της Αλεξάνδρειας, με σηκωμένη την αριστερή παλάμη στο σημείο του χαμένου Φάρου και το κεφάλι του να ακουμπά στη θέση της αρχαίας και της νέας Βιβλιοθήκης». Οι δημιουργοί της εγκατάστασης, Χάρης Κοντοσφύρης και οι συνεργάτες του, σημείωναν μεταξύ άλλων ότι «η επίσκεψη εισάγει τον θεατή σε μια τέχνη που δεν ανήκει στην παθητικότητα, αλλά στη διάδραση και την ενεργή εμπλοκή με τον χώρο και τη μνήμη». Ωστόσο, το έργο δεν κατάφερε να πείσει ούτε το κοινό, που το θεώρησε αποτρεπτικό, ούτε τους μεταγενέστερους υπευθύνους, οι οποίοι και το απομάκρυναν , μάλλον, με συνοπτικές διαδικασίες. Πιθανότατα υπάρχουν και άλλα γλυπτά που τιμούν την μνήμη του ποιητή, τοποθετημένα σε δημόσιους χώρους που δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε, αλλά θα χαρούμε αν μας ενημερώσετε με πληροφορίες που συμπληρώνουν την έρευνά μας, η οποία περιορίζεται όχι στις εικαστικές αποτυπώσεις του ποιητή γενικά, αλλά μόνο στα γλυπτά και μάλιστα αυτά που κοσμούν το δημόσιο χώρο και όχι ιδιωτικές συλλογές που δεν είναι προσβάσιμες. (Τα credits των φωτογραφιών προστέθηκαν στην περιγραφή τους) #cavafy #sculpture Πρεσβεία της Ελλάδος στην Αίγυπτο سفارة اليونان في مصر Tony Kazamias Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων - Association of Greeks from Egypt HFBC Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού Ίδρυμα Ωνάση / Onassis Foundation @aggelos papadimitriou 24#

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη δημοτικότητά τους