13th MITEM FESTIVAL BUDAPEST--NATIONAL THEATRE ΌΣΟ ΑΥΞΑΝOΝΤΑΙ ΟΙ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΤΟΣΟ ΕΞΑΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΗΝΗ AS THE ELDERLY POPULATION GROWS, IT QUIETLY DISAPPEARS FROM THE STAGE --Engish text...

25#

Πλήρες Κείμενο:

13th MITEM FESTIVAL BUDAPEST--NATIONAL THEATRE ΌΣΟ ΑΥΞΑΝOΝΤΑΙ ΟΙ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΤΟΣΟ ΕΞΑΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΗΝΗ AS THE ELDERLY POPULATION GROWS, IT QUIETLY DISAPPEARS FROM THE STAGE --Engish text follows Η πρώτη παράσταση που παρακολούθησα χθες το βράδυ στο 13ο Φεστιβάλ MITEM του Εθνικού Θεάτρου της Βουδαπέστης, το Queen of my Heart, της Nicola McAuliffe, καταπιάνεται με ένα θέμα που, παραδόξως (και αδίκως), απουσιάζει από τη σύγχρονη σκηνή: τη γήρανση. Σε μια εποχή όπου το ποσοστό των ατόμων τρίτης ηλικίας αυξάνεται ραγδαία —ιδίως στις δυτικές κοινωνίες και με ιδιαίτερη ένταση στην Ελλάδα— η σκηνική τους παρουσία φαίνεται να συρρικνώνεται. Ένα εμφανές οξύμωρο: όσο περισσότεροι γέροντες υπάρχουν, τόσο λιγότερο τους βλέπουμε στο θέατρο. Παραδοξότητα μεν, εξηγήσιμη δε. Παρά την ύπαρξη επιμέρους προγραμμάτων που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή ηλικιωμένων σε καλλιτεχνικές δράσεις και δομές, σπανίζουν τα δραματουργικά κείμενα που τοποθετούν την τρίτη ηλικία στο επίκεντρο της αφήγησης. Το ερώτημα προκύπτει σχεδόν αβίαστα —και ομολογώ με απασχολεί συχνά: μπορεί ένας νεότερος, μάχιμος συγγραφέας να αναπαραστήσει πειστικά, χωρίς γραφικότητες και ευπώλητες ευκολίες, την βαθιά εμπειρία του γήρατος; Και ακόμη κι αν μπορεί, θα το επιχειρούσε; Η απάντησή μου λέει, μάλλον όχι και τούτο γιατί η κυρίαρχη πολιτισμική οικονομία φαίνεται να αποθαρρύνει μια τέτοια "ριψοκίνδυνη" επιλογή. Εντελώς πρόχειρα, αρκεί να σκεφτεί και να προβληματιστεί κανείς σε πόσες διαφημίσεις συναντάμε ουσιαστική παρουσία της τρίτης ηλικίας; Η εικόνα του ηλικιωμένου σώματος παραμένει συνδεδεμένη με έννοιες όπως η βραδύτητα, η εξάρτηση, η επιβάρυνση, η τεχνολογική ανεπάρκεια. Πρόκειται για ένα στερεοτυπικό σχήμα που δεν είναι ουδέτερο, υπό την έννοια ότι νομιμοποιεί μορφές αποκλεισμού από την εργασία, την εκπαίδευση και, κατ’ επέκταση, την πολιτισμική αναπαράσταση. Οι αγορές του σύγχρονου πολιτισμού όχι μόνο αντανακλούν αλλά και ενισχύουν αυτά τα στερεότυπα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο, όπου η νεότητα προβάλλεται ως επένδυση με υψηλή απόδοση, ενώ η γήρανση ως αισθητικά και εμπορικά «μη ελκυστική». Με δυο λόγια: δεν «πουλάει». Τόσο απλά και τόσο σκληρά. Στο πλαίσιο αυτό, η λεγόμενη culture of celebrity youth —ή «celebrification»— μετατρέπει τη νεότητα από βιολογική φάση σε κοινωνικό και οικονομικό κεφάλαιο. Οι παραγωγές που εστιάζουν σε νεανικά σώματα και αφηγήσεις προσελκύουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση και ευρύτερο κοινό, ενώ οι ηλικιωμένοι ηθοποιοί περιορίζονται συχνά σε δευτερεύοντες ή κωμικούς ρόλους. Το αποτέλεσμα είναι μια συστηματική υποεκπροσώπηση που δεν αφορά μόνο την ποσότητα, αλλά και τον τρόπο αναπαράστασης. Εδώ εντάσσεται η έννοια του ageism, όπως την εισήγαγε ο Robert N. Butler: όχι απλώς ως προκατάληψη απέναντι στους ηλικιωμένους, αλλά ως ένας ευρύτερος μηχανισμός κοινωνικής οργάνωσης που καθορίζει ποιος είναι "ορατός", ποιος θεωρείται «χρήσιμος» και ποιος δικαιούται να αφηγείται και να εκπροσωπείται. Υπό αυτή την έννοια, η απουσία της τρίτης ηλικίας από τη σκηνή δεν είναι τυχαία· είναι, πέρα από ιδεολογική, και δομική. Το θέατρο, ωστόσο, ως κατεξοχήν τέχνη της ζωντανής παρουσίας, διαθέτει τη δυνατότητα είτε να αναπαράγει είτε να αποδομεί αυτόν τον μηχανισμό. Το γηρασμένο σώμα επί σκηνής δεν είναι απλώς ένα αισθητικό δεδομένο, αλλά μια πολιτική χειρονομία: μια επαναδιεκδίκηση ορατότητας σε έναν πολιτισμό που τείνει να την αφαιρεί. Με αυτή την έννοια, η σκηνική αναπαράσταση της τρίτης ηλικίας, όταν διαθέτει καλλιτεχνική ποιότητα, μπορεί να λειτουργήσει ως μορφή αντίστασης απέναντι στον ηλικιακό αποκλεισμό (και ρατσισμό), συνδέοντας άμεσα το αισθητικό με το πολιτικό. Ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η σημασία της παράστασης Maurice’s Jubilee, σε σκηνοθεσία του Viktor Ryzhakov. Χωρίς να επιδιώκει σκηνικές ακρότητες ή δραματουργικές ανατροπές ή περιττές συναισθηματικές εξάρσεις, η παράσταση επενδύει στη λεπτομέρεια, στη σιωπή και σε μια εσωτερικότητα που παραπέμπει στον Anton Chekhov, προσεγγίζοντας το γήρας όχι ως καρικατούρα αλλά ως σύνθετη υπαρξιακή κατάσταση. Η ευαισθησία της σκηνοθεσίας και η ακρίβεια των ερμηνειών δεν λειτουργούν απλώς υποστηρικτικά στο κείμενο· συγκροτούν ένα σκηνικό περιβάλλον όπου το γηρασμένο σώμα αποκτά βάρος, διάρκεια και φωνή. Έτσι, η παράσταση δεν περιορίζεται σε μια «καλή» αναπαράσταση της τρίτης ηλικίας, αλλά συμβάλλει ενεργά στην επανανοηματοδότησή της. Από αυτή την άποψη, η εμπειρία της παρακολούθησης δεν υπήρξε, για μένα τουλάχιστο, μόνο αισθητικά ικανοποιητική, αλλά και θεωρητικά γόνιμη. Σε ένα φεστιβαλικό περιβάλλον όπου κυριαρχούν νεανικές θεματικές και αισθητικές, το Queen of my Heart ξεχωρίζει ως μια ήσυχη αλλά ουσιαστική παρέμβαση: μια υπενθύμιση ότι το θέατρο μπορεί ακόμη να δώσει χώρο σε εκείνες τις φωνές που η σύγχρονη πολιτισμική οικονομία τείνει να αποσιωπά. Περισσότερα στην κριτική μου για το σύνολο των παραστάσεων του φεστιβάλ τις επόμενες ημέρες Οι φωτογραφίες από την επίσημη ιστοσελίδα του φεστιβάλ. ----------------------------------------------------------------------- As the elderly population grows, it quietly disappears from the stage The first production I saw last night at the 13th MITEM Festival at the National Theatre in Budapest, Queen of my heart, by Nicola McAuliffe, takes on a subject that is curiously absent from contemporary theatre: ageing. At a time when the proportion of older people is rapidly increasing—particularly across Western societies—their presence on stage seems to be diminishing. A striking paradox: the more elderly people there are, the less we see them in the theatre. Paradoxical, yes—but not inexplicable. Despite the existence of various initiatives encouraging older people to engage in artistic activity, full-length dramatic works that place old age at the centre of the narrative remain rare. The question arises almost inevitably—and I find myself returning to it often: can younger playwrights convincingly portray the experience of ageing without resorting to cliché or sentimentality? And even if they could, would they choose to? My answer is: Probably not. The prevailing cultural economy appears to discourage such "risky" choices. One only has to consider how rarely older people are meaningfully represented in advertising. The ageing body continues to be associated with slowness, dependency, burden, and technological inadequacy. These are not neutral descriptors; they form a stereotypical framework that legitimises exclusion, from the workplace, from education, and, by extension, from cultural representation. Cultural markets do not merely reflect these assumptions; they reinforce them, creating a self-perpetuating cycle in which youth is positioned as high-value capital, while ageing is framed as aesthetically and commercially undesirable. Put simply: it doesn’t sell. Brutal, but true. Within this context, what is often described as the culture of celebrity youth—or “celebrification”—transforms youth from a biological stage into a form of social and economic capital. Productions centred on youthful bodies and narratives tend to attract greater funding and larger audiences, while older actors are frequently confined to secondary or comic roles. The result is not only underrepresentation, but a narrowing of how ageing itself is imagined and portrayed. This is where the concept of ageism, as introduced by Robert N. Butler, becomes particularly useful: not simply as prejudice against older people, but as a broader mechanism of social organisation that determines who is visible, who is considered valuable, and who is entitled to speak and be represented. From this perspective, the absence of older age from the stage is not incidental, it is ideological as much as it is structural. Theatre, however, as an art form grounded in live presence, has the potential either to reproduce or to challenge this mechanism. The ageing body on stage is not merely an aesthetic fact; it is a political gesture, a reclaiming of visibility within a culture that increasingly erases it. When approached with artistic integrity, the representation of old age can function as a form of resistance to age-based exclusion, forging a direct link between aesthetics and politics. It is precisely here that the significance of Queen of my Heart , directed by Viktor Ryzhakov, comes into focus. Without resorting to theatrical excess, dramatic subversion, or emotional overstatement, the production invests in detail, silence, and a kind of inwardness that recalls Anton Chekhov. Ageing is approached not as caricature, but as a complex existential condition. The sensitivity of the direction and the precision of the performances do more than simply support the text; they create a theatrical environment in which the ageing body acquires weight, duration, respect and voice. In doing so, the production moves beyond offering a “good” representation of old age—it actively participates in rethinking it. In this sense, the experience of watching the performance was not only aesthetically rewardingfor me, but also intellectually stimulating. Within a festival landscape largely dominated by youthful themes and aesthetics, Queen of my heart stands out as a quiet yet meaningful intervention, a reminder that theatre can still give space to those voices that contemporary cultural economies tend to marginalise. More to follow in my upcoming review of the festival as a whole. Photos: Courtesy of MITEM Fest 24#

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη δημοτικότητά τους