Η Ευρώπη, κάθε φορά που υποψιάζεται ότι δεν είναι πια κέντρο του κόσμου αλλά κομψό παράρτημα μιας ιστορίας που γράφεται αλλού, ανεβάζει τον τόνο της αυτοπεποίθησης. Στήνει πάνελ, φωτίζει σκηνές μέσα...

25#

Πλήρες Κείμενο:

Η Ευρώπη, κάθε φορά που υποψιάζεται ότι δεν είναι πια κέντρο του κόσμου αλλά κομψό παράρτημα μιας ιστορίας που γράφεται αλλού, ανεβάζει τον τόνο της αυτοπεποίθησης. Στήνει πάνελ, φωτίζει σκηνές μέσα σε αρχαία ερείπια, καλεί ηγέτες, διαλέγει λέξεις με ακριβή γεωπολιτική πατίνα, όπως «στρατηγική αυτονομία», «ευρωπαϊκός πυλώνας», «ανταγωνιστικότητα», «προστασία του τρόπου ζωής» και προσποιείται ότι η διατύπωση μιας ανάγκης ισοδυναμεί ήδη με πολιτική απόφαση. Η συζήτηση Μητσοτάκη–Μακρόν δεν ήταν απλώς μια συνομιλία για την Ευρώπη. Ήταν το μικρό θέατρο μιας ηπείρου που φορά την πανοπλία της ρητορικής επειδή γνωρίζει πολύ καλά πόσο γυμνή είναι στο πεδίο της ισχύος. Η «στρατηγική αυτονομία» έχει πλέον καταντήσει το ανώτερο ευρωπαϊκό ευχολόγιο των τάξεων που κυβέρνησαν την εξάρτηση και τώρα την ανακαλύπτουν ως πρόβλημα. Μιλούν για απεξάρτηση από τις ΗΠΑ την ώρα που κάθε αμερικανική εκλογή προκαλεί νευρικό κλονισμό στις Βρυξέλλες. Μιλούν για απεξάρτηση από την Κίνα ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγική μηχανή τρίζει μέσα στις ίδιες της τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Μιλούν για ευρωπαϊκή άμυνα ενώ η ήπειρος ακόμη συζητά αν η βούληση προηγείται του προϋπολογισμού ή ο προϋπολογισμός της βούλησης. Δεν πρόκειται για ψεύδος. Το ψεύδος είναι απλούστερο. Πρόκειται για εκείνη την εκλεπτυσμένη μεταδημοκρατική μορφή αλήθειας όπου οι ηγεσίες ομολογούν το έλλειμμα με τέτοιο ύφος ώστε να φαίνεται πως το έχουν ήδη υπερβεί. Ο Μακρόν, ως συνήθως, προσήλθε με τη θεατρική βαρύτητα του τελευταίου Βοναπάρτη της ρητορικής Ευρώπης: λίγο προφητεία, λίγο στρατηγική, λίγο φιλοσοφία της παρακμής με προεδρικό φωτισμό. Ο Μητσοτάκης, από την άλλη, πρόσφερε τη γνώριμη ελληνική εκδοχή του δήθεν τεχνοκρατικού ευρωπαϊσμού: κάθε υπαρξιακή αγωνία μετατρέπεται αμέσως σε πίνακα επενδύσεων, ενέργειας, δικτύων, πυρηνικής προοπτικής, κανόνων συγχωνεύσεων, βιομηχανικής προστασίας και ψηφιακής επιτήρησης του κοινωνικού χάους. Έτσι η πολιτική καθίσταται ευγενής διαχείριση μεγάλων λέξεων, χωρίς σώμα, χωρίς λαϊκή θερμοκρασία, χωρίς το άβολο εκείνο υπόλειμμα που λέγεται πολίτης. Ο πολίτης υπάρχει μόνο ως «τρόπος ζωής» που πρέπει να προστατευθεί, ποτέ ως υποκείμενο που μπορεί να διακόψει την καλοκουρδισμένη σκηνή. Και όταν ειπώθηκε ότι Τραμπ, Σι και Πούτιν είναι όλοι κατά της Ευρώπης, η φράση ακούστηκε σχεδόν σαν εξομολόγηση πανικού με υψηλή διπλωματική σύνταξη. Η Ευρώπη, η ήπειρος των κανόνων, των αξιών, των οδηγιών, των επιτροπών και των κανονισμών, ανακάλυψε ότι ο κόσμος δεν κυβερνάται από αιτιολογικές εκθέσεις αλλά από ισχύ, βία, τεχνολογία, ενέργεια, δημογραφία, φόβο και αποφασιστικότητα. Ανακάλυψε, δηλαδή, με καθυστέρηση σχεδόν παιδαγωγική, ότι η Ιστορία δεν είναι σεμινάριο καλής διακυβέρνησης. Και αντί να αναμετρηθεί με τη δική της εσωτερική αποσύνθεση, την περιφρόνηση των λαών της από τις ελίτ της, την ηθικολογική της αλαζονεία, την κοινωνική της κόπωση, την απονεύρωση της δημοκρατικής σύγκρουσης, προτιμά να παραγάγει ένα ακόμη ευρωπαϊκό ιερολόγιο περί αυτοπεποίθησης. Σαν να ψηφίζεται η αυτοπεποίθηση. Σαν να θεσπίζεται η βούληση. Σαν να αποκτά κυριαρχία μια ήπειρος επειδή έμαθε επιτέλους να προφέρει τη λέξη. Για την Ελλάδα, η σκηνή είχε και το αναγκαίο συγκινησιακό συμπλήρωμα: ο Μακρόν διαβεβαίωσε ότι, αν απειληθεί η ελληνική κυριαρχία, η Γαλλία «θα είναι εδώ». Ωραία φράση, χρήσιμη φράση, φράση με ιστορικό βάρος και διπλωματική σημασία. Αλλά ας μη μετατρέπουμε κάθε συμμαχική διαβεβαίωση σε εθνικό νανούρισμα. Η κυριαρχία δεν είναι φωτογραφία με φίλους, ούτε εξοπλιστικό δελτίο Τύπου, ούτε συγκινησιακή αναβίωση ενός συνθήματος που λειτουργεί πλέον και ως πολιτικό ρετρό. Η κυριαρχία είναι θεσμικό βάθος, κοινωνική συνοχή, σοβαρή στρατηγική, παραγωγική αντοχή, εθνική αυτογνωσία. Όλα τα άλλα είναι σκηνικό: χρήσιμο ίσως, ενίοτε αναγκαίο, αλλά σκηνικό. Και η Ελλάδα έχει μια καταπληκτική ικανότητα να συγχέει το σκηνικό της ισχύος με την ίδια την ισχύ. Γι’ αυτό και το τελικό μήνυμα της συζήτησης δεν ήταν αισιοδοξία, αλλά καλοδιατυπωμένη ανησυχία. Μια Ευρώπη που μιλά για αυτονομία ενώ ζει μέσα σε πλέγματα εξάρτησης, που μιλά για λαούς ενώ προτιμά τους λαούς σιωπηλούς, που μιλά για τρόπο ζωής ενώ οι κοινωνίες της σπρώχνονται σε ακρίβεια, μοναξιά, ψηφιακή αφασία και θεσμική αποξένωση, που μιλά για ισχύ ενώ ακόμη φοβάται το κόστος της σύγκρουσης. Ναι, η Ευρώπη χρειάζεται άμυνα, ενέργεια, τεχνολογία, βιομηχανία, ταχύτητα, ενότητα. Αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται να σταματήσει να παρουσιάζει την κρίση της ως μεγαλόπρεπη στρατηγική διάγνωση. Όταν μια ήπειρος επαναλαμβάνει τόσο επίσημα ότι πρέπει να αποκτήσει βούληση, το πρόβλημα δεν είναι οι εχθροί της. Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια έχει ξεχάσει πώς ασκείται η βούληση χωρίς σκηνοθέτη. 24#

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη δημοτικότητά τους