Όταν ο Βάρναλης συναντά τον Πλάτωνα... Διαβάζοντας το θαυμάσιο δοκίμιο του συναδέλφου Πάρι Ανδριανού στον "Ημεροδρόμο", δεν άντεξα να μη κάνω τη σύγκριση με τον "Πρόλογο" του Κώστα Βάρναλη. Κι όπως...

25#

Πλήρες Κείμενο:

Όταν ο Βάρναλης συναντά τον Πλάτωνα... Διαβάζοντας το θαυμάσιο δοκίμιο του συναδέλφου Πάρι Ανδριανού στον "Ημεροδρόμο", δεν άντεξα να μη κάνω τη σύγκριση με τον "Πρόλογο" του Κώστα Βάρναλη. Κι όπως το είπε ο μέγιστος δάσκαλος και ποιητής στο "Πρόλογο" από τους "Σκλάβους Πολιορκημένους" στη πασίγνωστη ρήση για την επιστήμη, η οποία αντανακλά την καυστική και κοινωνικά κριτική του στάση: "... Και συ τσούλα των δήμιων επιστήμη/ της αλήθειας εσχάτη τεφροδόχα/ και συ πρόστυχη πένα και μολύβι/ του βούρκου λιβανίζετε την μπόχα... " Ο Βάρναλης, με έντονο σαρκασμό και κοινωνικό σχόλιο, στρέφεται κατά της επιστήμης που, αντί να υπηρετεί τον άνθρωπο, τίθεται στην υπηρεσία των ισχυρών ("δήμιων") και των κατεστημένων συμφερόντων. Ο στίχος αυτός αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης καταγγελίας κατά των κοινωνικών θεσμών που συναινούν στην καταπίεση, όπως η "Αρετή" (των δρομάκων σουσουράδα), ο "Νόμος" (της ψευτιάς το περιδέραιο) και η "Επιστήμη". Στο ίδιο ποίημα, ο Βάρναλης καταγγέλλει τη διαστρέβλωση της αλήθειας και της γνώσης για την εξυπηρέτηση των ταξικών συμφερόντων. "... Γράφε, Ιστορία, τα ψέματά σου αράδα και βλόγα το Φονιά, βρίζε το Θύμα! Κι Αρετή, των δρομάκων σουσουράδα, τον κάθε σωματέμπορά σου τίμα..." Το ποίημα αποτελεί μια συνολική σάτιρα της κοινωνικής αδικίας, όπου η τέχνη, η επιστήμη και ο νόμος παρουσιάζονται να υπηρετούν τους λίγους και ισχυρούς. ".. Και συ, Νόμε, των άνομων ασπίδα, σαν τη μαϊμού από κλώνο σ’ άλλον πήδα κι απ’ την κορφή με την ουρά κρεμάσου, να μη γλέπει ο Λαός τα πισινά σου... " ----------------------------------------------------------------------------- Πᾶσά τε ἐπιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται Η φράση του τίτλου προέρχεται από το έργο του Πλάτωνα «Μενέξενος». Η φράση αυτή μεταφράζεται ως: «Κάθε επιστήμη, όταν χωρίζεται από τη δικαιοσύνη και την υπόλοιπη αρετή, γίνεται πανουργία κι όχι σοφία». Προσωπικά θεωρώ ότι δεν υπάρχει φράση που έχει διατυπωθεί από τους αρχαίους προγόνους μας και η οποία να έχει μεγαλύτερη διαχρονική αξία από αυτήν. Δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρη τώρα με τόσους πολέμους που μαίνονται στη Γη και μάλιστα κάποιοι από αυτούς διεξάγονται στην ευρύτερη – ή εγγύτερη – γειτονιά μας (στην Ουκρανία και Μέση Ανατολή). Στα πλαίσια αυτών των συγκρούσεων ακούμε συνέχεια για βαλλιστικούς πυραύλους, διηπειρωτικούς πυραύλους, ασπίδες από σιδερένιους θόλους, συστήματα άμυνας, αντιαεροπορικά συστήματα, υπερσύγχρονα ραντάρ, υπερσύγχρονα μαχητικά, έξυπνες βόμβες, ντρόουνς, για να αναφέρω μόνο ελάχιστα από τα σύγχρονα μέσα που παρουσιάζονται καθημερινά. Μην γελιόμαστε, ένας από τους σκοπούς που υπηρετούν οι σύγχρονοι πόλεμοι είναι η έκθεση των μοντέρνων πολεμικών μέσων προς επίδειξη των δυνατοτήτων τους, με στόχο την προώθηση της πώλησής τους σε υποψήφιους αγοραστές. Τα νεώτερα αυτά πολεμικά μέσα κρύβουν πίσω τους τρομερά επίπεδα επιστήμης. Χρειάζονται, όντως, βαθιές επιστημονικές γνώσεις και συνδυασμός τους από πάμπολλα επιστημονικά πεδία, για να κατασκευαστεί ένα τέτοιο πολεμικό μέσο. Για την κατασκευή π.χ. ενός μαχητικού αεροσκάφους χρειάζεται να συνεργαστούν εξειδικευμένοι επιστήμονες από επιστημονικά πεδία όπως φυσική, μηχανική, ηλεκτρονική, τεχνολογία υλικών, χημεία, ακόμα και βιολογία. Πρόκειται για ένα επιστημονικό θαύμα. Το ερώτημα όμως που τέθηκε από τον Πλάτωνα είναι το εξής: Μπορεί το αποτέλεσμα της εφαρμογής επιστημονικών γνώσεων, όπως των προαναφερθέντων, να θεωρηθεί σοφία; Η απάντηση που έδωσε ο ίδιος, και την ασπάζομαι πλήρως, είναι απόλυτα αρνητική. Τέτοιας μορφής επιστημονικές γνώσεις και οι εφαρμογές τους δεν μπορούν να αποτελέσουν δείγματα σοφίας, ούτε να γίνουν ηθικά αποδεκτές, δεδομένου ότι τα αποτελέσματά τους δεν αποσκοπούν στη βελτίωση της ζωής και της υγείας των ανθρώπων. Αντιθέτως, το αποτέλεσμα είναι η καταστροφή, ακόμα και ο θάνατος, που συνοδεύεται από τον πόνο των ζωντανών που δεν ξέρουν τι να πρωτοκλάψουν: τη μοίρα τους, τα κατεστραμμένα σπίτια τους, ότι δεν έχουν νερό να πιουν και φαΐ να φάνε, ή τους νεκρούς τους; Όταν η τεχνολογία και τα επιτεύγματά της δεν υπηρετούν την ανθρωπότητα αλλά, αντιθέτως, την καταδυναστεύουν, τότε μπορούμε να συμπεράνουμε – υποθέτω χωρίς καμιά αμφισβήτηση από κανένα – ότι μια τέτοια επιστήμη είναι πανούργα, διαβολική, κατάπτυστη. Μια τέτοια μορφή επιστήμης πρέπει απλώς να εκλείψει ολοκληρωτικά. Σταθείτε μια στιγμή και υποθέστε ότι ζείτε σε μια ουτοπική κοινωνία όπου, σε αντίθεση με τη δική μας κοινωνία, όλα τα μυθικά ποσά χρημάτων που σήμερα ξοδεύονται για πολεμικό εξοπλισμό, οι τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών που καταναλώνονται άμετρα και, το σημαντικότερο, όλα τα σοφά μυαλά που σήμερα ασχολούνται με το σχεδιασμό, την παραγωγή και την κατασκευή των όπλων (από τα λιγότερα έως και τα πιο καταστροφικά) θα χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία τεχνολογικών μέσων που θα κάνουν τη ζωή των ανθρώπων ευκολότερη και πιο χαρούμενη και που θα εξασφαλίζουν τροφή σε όλη την ανθρωπότητα. Σε αυτή την ιδανική κοινωνία, πόσο πιο διαφορετική θα ήταν η ζωή όλων μας σε όλο τον κόσμο; Μήπως ήρθε η ώρα να πάρει ο κόσμος την τύχη στα χέρια του; Επομένως, μήπως ήρθε η ώρα ο ιμπεριαλισμός, η τελική και κορυφαία μορφή έκφρασης του καπιταλισμού, να περάσει ανεπιστρεπτί στο χρονοντούλαπο της ιστορίας; Μήπως ήρθε ο καιρός να αντικατασταθεί από ένα σωστότερο και, κυρίως, δικαιότερο κοινωνικό και οικονομικό σύστημα; Εξάλλου, ξαναγυρνώντας στον Πλάτωνα, η αρετή που αναφέρει ρητά ο σπουδαίος αυτός φιλόσοφος, για να χαρακτηριστεί η επιστήμη «σοφία» και όχι «πανουργία» είναι η δικαιοσύνη. Πάρις Ανδριανός Εκπαιδευτικός 24#

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη δημοτικότητά τους