Ο δωρικός ναός του Ηφαίστου > το «Θησείο» > ο βυζαντινός Άγιος Γεώργιος > ο Άγιος Γεώργιος ο Ακαμάτης της οθωμανοκρατούμενης Αθήνας στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού. Σύμφωνα με τον αείμνηστο...

25#

Πλήρες Κείμενο:

Ο δωρικός ναός του Ηφαίστου > το «Θησείο» > ο βυζαντινός Άγιος Γεώργιος > ο Άγιος Γεώργιος ο Ακαμάτης της οθωμανοκρατούμενης Αθήνας στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού. Σύμφωνα με τον αείμνηστο αρχιτέκτονα Ιωάννη Τραυλό, μελετητή της πολεοδομικής εξέλιξης των Αθηνών, ο αρχαίος ναός του Ηφαίστου, ο γνωστός ως «Θησείο», που βρίσκεται δυτικά της Αρχαίας Αγοράς (και είχε κτιστεί μεταξύ 449 και 416 π.Χ.) μετετράπη σε χριστιανική εκκλησία στα μέσα του 5ου αι. μ.Χ., ενώ κατ’ άλλους μελετητές η μετατροπή έγινε τον 6ο ή τον 7ο αι. ή ακόμα αργότερα. Η εκκλησία, μία επιβλητική μονόκλιτη βασιλική δωρικού ρυθμού, αφιερώθηκε στον άγιο Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο. Στην αρχαιότητα, η είσοδος του ναού του Ηφαίστου βρισκόταν ανατολικά, και, όπως οι περισσότεροι αρχαίοι ναοί, είχε στέγη με ξύλινες δοκούς και επάνω σ’ αυτές υπήρχαν μαρμάρινα και πήλινα κεραμίδια. Οι Χριστιανοί αφαίρεσαν τους δύο διάμεσους κίονες της ανατολικής εισόδου και έφραξαν την εκεί θύρα, ούτως ώστε να κατασκευάσουν στη θέση τους μία πολυγωνική αψίδα, ενώ άνοιξαν θύρα εισόδου στην δυτική πλευρά, μεταξύ του αρχαίου σηκού (κυρίως ναού) και του οπισθόδομου. Μικρότερες θύρες ανοίχθηκαν και σε καθεμιά από τις μακρές πλευρές. Ο αρχαίος οπισθόδομος μετατράπηκε σε νάρθηκα. Μπροστά στην αψίδα του Ιερού Βήματος σώζονται ακόμη το ‘Εγκαίνιο’ (ιερό θεμέλιο κάθε εκκλησίας) και τα ίχνη των στηριγμάτων της Αγίας Τράπεζας και του Κιβωρίου. Οι Χριστιανοί κατασκεύασαν τη σημερινή θολωτή στέγη. Τώρα, το πώς και το γιατί ο ναός του Ηφαίστου – ο καλύτερα διατηρημένος δωρικός ναός στον ελλαδικό χώρο – αποδόθηκε στα νεότερα χρόνια στον Αθηναίο ήρωα Θησέα και ονομάστηκε «Θησείο» είναι μία από τις πάμπολλες ιστορίες που δημιουργούνται από μυθεύματα, παρεξηγήσεις, λαθεμένες ερμηνείες (όπως εδώ με τους άθλους του Θησέα), αλλά συχνά και από τοπικιστικό ζήλο. Ο Θησέας ήταν ο δεύτερος κατά σειρά «οικιστής» της Αθήνας και επιπλέον έσωσε την πόλη του από τις ορέξεις του ανθρωποφάγου Μινώταυρου. Ε! Να μην έχει έναν τόσο περίοπτο ναό στην πόλη του, αφού απεικονίζεται άλλωστε και στις μετόπες! . Στα βυζαντινά χρόνια το «Θησείο» ήταν καθολικό (κεντρικός ναός) μοναστηριού, όπως μαρτυρούν διάφορες πηγές, αλλά και ονόματα ηγουμένων που είναι χαραγμένα στις κολώνες του (αυτά τα πολύτιμα χαράγματα που ονόμασε ο Καμπούρογλου το «Λίθινον Χρονικόν» της Αθήνας). Στην εποχή αυτή, πιθανόν να ανήκουν και τα σωζόμενα ίχνη τοιχογραφιών. Οι Τούρκοι δεν μετέβαλαν τον αρχαίο ναό-εκκλησία σε τζαμί, πιθανότατα, επειδή τότε βρισκόταν έξω από τα τείχη της συρρικνωμένης πολιτείας – ή εξαιτίας κάποιων προνομίων που είχε δώσει ο Μεχμέτ Β΄ ο Πορθητής δώσει στους Αθηναίους (μάλλον αμφισβητούμενη άποψη). Πάντως, στη διάρκεια της Οθωμανικής εποχής, ο αθηναϊκός κλήρος λειτουργούσε μια φορά τον χρόνο τον ναό, την ήμερα της εορτής του αγίου Γεωργίου (23 Απριλίου). Έγραψε σχετικά στις 18 Νοεμβρίου 1672 ο Ιησουίτης περιηγητής Babin: «Οι Τούρκοι (….) παρακωλύουσι τους Χριστιανούς να τελώσι τα της λατρείας των εν ούτω μεγαλοπρεπεί εκκλησία, ης αι σιδηραί θύραι ουδέποτε ανοίγονται, εκτός της εορτής του αγίου Γεωργίου, δι΄ αργυράς κλειδός, ην οι Έλληνες δύνανται να προσφέρωσι τοις Τούρκοις, ίνα τύχωσι της αδείας ταύτης». Πιθανότατα, εξ αιτίας αυτής της ιδιορρυθμίας (να λειτουργείται δηλαδή μία φορά τον χρόνο) να πήρε και την επονομασία «Άγιος Γεώργιος ο Ακαμάτης». Αυτό ισχυρίζεται ο γνωστός αθηναιολόγος Δ. Καμπούρογλου. Υπάρχει, όμως και η εκδοχής να ονομάστηκε η εκκλησία στο όνομα του αγίου Γεωργίου «του Ακάμα», επειδή στην αρχαιότητα εδώ ήταν ο τόπος της Ακαμαντίδος φυλής των Αθηνών. Με τον καιρό, ο «Ακάμας» έγινε «Ακαμάτης» και έτσι πέρασε στα χείλη των Αθηναίων εφόσον πράγματι έμενε κλειστός 364 ημέρες τον χρόνο (μα άλλα λόγια «τεμπέλιαζε»). Αλλά, ίσως η πιθανότερη και πολύ πιο εμβριθής εκδοχή του «Ακάμα» που έγινε «Ακαμάτης» να αφορά στο «ακάματον πυρ» —το κυριότερο χαρακτηριστικό του μεταλλουργού θεού Ηφαίστου, το οποίο αναφέρεται και στην αρχή του Ορφικού ύμνου του αφιερωμένου στον θεό: «Ήφαιστ' ομβριμόθυμε, μεγασθενές, ακάματον πυρ...». Αλλά προς τα πού να στραφεί κανείς για να εξηγήσει το σκωπτικό προσωνύμιο Ακαμάτης; Να σημειωθεί ακόμη, πως στα χρόνια της Τουρκοκρατίας το «Θησείο» λεγόταν και «Τριανταδυό κολώνες». Με την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Θησείου συνδέονται και μερικά γεγονότα του Ιερού Αγώνα και της Απελευθέρωσης (όπως διαβάζουμε στον Ιστότοπο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών). α) Κατά την πολιορκία της Ακρόπολης από τον Κιουταχή, 1826-1827, ο ναός υπέστη σοβαρές ζημιές. β) Στις 2 Φεβρουαρίου 1833, με αφορμή την άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα, έγινε εκεί επίσημη Δοξολογία. γ) Όμοια Δοξολογία έγινε και στις 25 Μαρτίου 1833, «ότε εισήλθον τα βασιλικά στρατεύματα εν Αθήναις, όπως παραλάβωσι την Ακρόπολιν παρά των Οθωμανών». δ) Στις 13 Ιανουαρίου 1835 εψάλη πάλι επίσημη Δοξολογία για τον ερχομό του Όθωνα στην Αθήνα. Ήταν η τελευταία χριστιανική Ιερή Ακολουθία που εψάλη στο Θησείο (δες τον περίφημο πίνακα του Πέτερ φον Ες για το πανυγύρι μπροστά στον ναό). Έκτοτε, ο «Ακαμάτης» έπαψε να χρησιμοποιείται ως χριστιανική εκκλησία, ενώ με απόφαση της Ιεράς Συνόδου η Αγία Τράπεζα και τα άλλα χριστιανικά στοιχεία που υπήρχαν σ’ αυτό, μεταφέρθηκαν αλλού. Ακολούθως, για ένα διάστημα στέγασε το Μουσείο της Πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους. Δηλαδή ο «Ακαμάτης» βρήκε δουλειά – έστω άλλης φύσης. Όμως εδώ και χρόνια το μνημείο είναι σφαλισμένο. 24#

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη δημοτικότητά τους